70-ci illərin ortalarından başlayaraq SSRİ-ni təşkil edən respublikaların ictimai-siyasi həyatında dil məsələsi yenidən gündəmə gətirildi. SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra milli dillərin sıxışdırılması prosesi daha da gücləndirildi. Belə bir şəraitdə ana dili məsələsinin təbliği ilə məşğul olmaq cəsarət tələb edirdi. 30-ci illərdə dil məsələsini qabardanlar Sibirə sürgün olunurdu. Hətta milli respublikaların rəhbərləri də ana dili məsələsini gündəmə gətirməkdə aciz idilər. Bütün bunlara baxmayaraq, o vaxt Azərbaycan Respublikasının rəhbəri olan Ulu Öndər Heydər Əliyev dil məsələsində öz mövqeyini çox cəsarətlə, qətiyyətlə bildirmişdir.

Azərbaycan dilinin ölkənin dövlət dili elan edilməsində xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin çox böyük xidmətləri olmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 27 aprel 1978-ci il tarixində Azərbaycan SSR Konstitusiyasına “Azərbaycan SSR-nin dövlət dili Azərbaycan dilidir” maddəsi əlavə olunmuşdur.

1978-ci il aprelin 2-də IX çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Konstitusiyasının layihəsi və onun ümumxalq müzakirəsinin yekunlarına həsr olunmuş VII sessiyasında məruzə ilə çıxış edən Ulu Öndər Heydər Əliyevin təklifi ilə 73-cü maddəni aşağıdakı redaksiyada vermək təklif olunmuşdur: “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir.” Azərbaycan dilinə dövlət dili statusunun verilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xalq qarşısında ən böyük tarixi xidmətlərindən biridir. Ulu Öndər bununla gələcək müstəqil dövlətçiliyin milli rəmzlərindən birini məharətlə qorumuşdur. Daha ətraflı »

2023-cü il iyulun 3-də “Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamə” qəbul olundu. Bəyannamədə xüsusi olaraq qeyd edildi ki, 1992-ci il aprelin 2-də diplomatik münasibətlərin qurulduğu andan sonra ikitərəfli əməkdaşlığımız bir çox səmərəli nəticə verib. Bununla yanaşı əməkdaşlığ gələcəkdə də genişləndirək, beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı fəaliyyəti möhkəmləndirək, iki ölkənin ümumi maraqlarını birlikdə müdafiə edək, həmçinin regional və qlobal sülh, sabitlik və inkişaf fəaliyyətini birgə təşviq edək.

Strateji tərəfdaşlığımız qarşılıqlı hörmət, bərabərlik, etimad, qarşılıqlı dəstək, qarşılıqlı fayda və əməkdaşlıq kimi ikitərəfli münasibətlərin əsas prinsipləri üzərində qurulacaq. Birgə Bəyannamədə bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə layiqli hörmətlə yanaşan, daxili işlərə qarışmamaq və dinc yanaşı yaşamaq prinsiplərindən irəli gələn müstəqil xarici siyasət yürüdən vacib və etibarlı tərəfdaşlarıq;

Qəbul olunan Bəyannamə ÇXR və Azərbaycanı rəsmi strateji tərəfdaşlara çevirir və bu, böyük nailiyyət, böyük məsuliyyətdir.

İkitərəfli münasibətlərin dərinləşməsini Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndiririk. Bu gün əminliklə demək olar ki, münasibətlərimiz çox müsbət dinamikaya malikdir. Daha ətraflı »

Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Müstəqim Məmmədovun yerlərdə keçirdiyi səyyar qəbul-görüşlər öz səmərəsini verməkdədir. Belə ki, insanları narahat edən bir çox problemlər məhz belə görüşlər zamanı üzə çıxır və operativ həllini tapır. Həmçinin rayon rəhbəri kəndlərdə olarkən burada yaşayan şəhid ailələrinə baş çəkir, onların qayğılarını öyrənir, dəstək olur. Təhsil sahəsi də unudulmur. İcra başçısının kənd məktəblərində mövcud vəziyyətlə tanış olması müəllim və şagird kollektivinin məsuliyyətini artırır.

Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Müstəqim Məmmədovun növbəti səyyar qəbul-görüşü Kəngərli kənd İƏD üzrə nümayəndəliyin Kəngərli kəndində keçirilib.
Qəbulda Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rayon şöbəsinin rəisi Pərviz Hüseynov, YAP rayon təşkilatının sədri Eldar Əsədov, rayon Ağsaqqallar şurasının sədri Faiq Məmmədov, səhiyyə, təhsil, mədəniyyət, digər xidmət təşkilatlarının rəhbərləri, ərazi icra nümayəndəsi, bələdiyyə sədri və kənd sakinləri iştirak ediblər. Əvvəlcə icra başçısı şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidənin önünə gül-çiçək dəstələri düzüb, şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.
Görüşdə rayon rəhbəri ölkəmizdə gedən sosial-iqtisadi proseslərlə bağlı geniş çıxış edib. Qeyd olunub ki, Kəngərli kəndinin 722 hektar ərazisi, 312 təsərrüfatı, 1537 nəfər əhalisi var. Ərazidə 1 məktəb, 1 körpələr evi-uşaq bağçası, 1 tibb məntəqəsi, 1 kitabxana, 8 ticarət obyekti, 1 iaşə obyekti faəliyyət göstərir. Kənd sakinləri əkinçilik və maldarlıqla məşğul olurlar. Sakinlər 578 baş iribuynuzlu, 461 baş xırdabuynuzlu heyvan, 4689 baş quş, 135 arı ailəsi saxlayırlar.
Son üç ildə Kəngərli kəndində kəndarası yollar 1000 metr təmir olunub, su arxları 4000 metr məsafədə lildən təmizlənib, kənd ərazisində 160 ədəd gül kolu, 60 ədəd eldar şamı, 300 ədəd müxtəlif növ ağac əkilib, yol kənarları alaq otlarından təmizlənərək səliqə-səhmana salınıb.
Sonra söz sakinlərə verilib. Daha ətraflı »

ELİMİZİN UNUDULMAZ OĞLU

Nəvələrimdən xahiş etdim ki, internetdə Dərələyəzin məşhur adamları ilə maraqlansınlar. Xalq şairi Vahid Əzizin, Tofiq Yusifin və digərlərinin adı çıxdı. Ancaq köhnə dərələyəzlilərin çox yaxşı tanıdığı və sevdiyi Əziz Cəfərovun adına rast gəlmədik. Bu insan internet dövründə yaşamayıb. Onun xatirəsi barədə məlumatları sosial şəbəkələrdən deyil, insanların yaddaşından öyrənmək olar.
Mən də bu yolla getdim. Əvvəlcə böyüklərdən, xüsusən də anamdan eşitdiklərimi yadıma saldım. Cəmi 46 il yaşayan, elin böyük məhəbbətini qazanan Əziz əmi haqqında anamın dediklərindən:
– Əziz kişi çox yaraşıqlı, eyni zamanda çox zəhmli idi. Cavan olmasına baxmayaraq, yaşadığımız Her-her kəndinin ağsaqqalı sayılırdı. Kənddə ermənilərlə azərbaycanlılar birgə yaşadıqları üçün, tez-tez xoşagəlməz hadisələr baş verirdi. Azərbaycanlıları incidirdilər. Əziz kişi bizim ümid yerimiz, dayağımız idi. Hər kəsi öz doğması kimi qoruyur, kömək əlini uzadırdı. Buna həm də onun vəzifə səlahiyyətləri imkan verirdi. O zaman Əzizbəyov rayon partiya komitəsinin ikinci katibi işləyirdi.
Anamdan onu da eşitmişəm ki, o dövrdə Əziz əmi həmişə ağ atın belində kəndləri gəzər, insanların həyat tərzi, qayğıları ilə yaxından maraqlanardı. Həmin atın adı Dariko idi. General atı olmuşdu. Anam deyirdi ki, o at Əziz əmidən başqa heç kimi yaxınına qoymazdı. Uşaq olsam da, həmin illəri mən də xatırlayıram. Bizim Her-her kəndi əsasən dağlıq ərazidə, çay kənarında yerləşirdi. Burada böyük kövşənliklər, əkin sahələri, füsunkar meşələr vardı. Əziz Cəfərov kəndimizin ən savadlı nümayəndəsi, raykom katibi idi. Böyüklərin dilindən eşitmişdik ki, o, hansısa böyük bir məktəbi (Bakı Ali partiya məktəbini) bitirib. Əziz Cəfərov ağ atı ilə kəndə gələndə, hamımız sevinirdik, çünki həmin günlərdə evdə valideynlərimizin də əhval-ruhiyyəsi çox yaxşı olurdu. Daha ətraflı »

Tərtər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Müstəqim Məmmədov Milli Məclisin deputatı Anar Məmmədov və YAP rayon təşkilatının sədri Eldar Əsədovla birlikdə rayonun Qaradağlı kəndində evi yanmış şəhid ailəsi Sevda İsmayılovanın ailəsində olub, ailənin qayğıları ilə maraqlanıblar.
Sevda İsmayılova Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Vəli Abbasovun həyat yoldaşıdır. Şəhid Vəli Abbasov 7 noyabr 1961-ci ildə Tərtər rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olub. 1992-ci ildə könüllü olaraq Azərbaycan Milli Ordusu sıralarına daxil olub. 1992-ci il aprel ayının 10-da Ağdərə rayonunun Şıxarx qəsəbəsi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.
Ailəli idi. Tapdıq və Rafiq adlı iki oğlu var. Qaradağlı kənd qəbiristanlığında dəfn edilib.
Qeyd edək ki, evləri yandığı üçün rayon icra hakimiyyəti tərəfindən şəhid ailəsinə 650 ədəd mişar daşı, 20 kisə sement, 6 kub şebel, 6 kub qum və 500 manat maddi yardım verilmişdir. Fərdi yaşayış evi PAŞA Sığorta şirkəti tərəfindən sığorta olunduğu üçün vətəndaşa dəymiş ziyanı qarşılamaq üçün müvafiq köməklik olunacaq.

Prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq, işğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdış davam edir. Aprelin 11-də respublikanın müxtəlif yerlərində, əsasən yataqxanalarda, sanatoriya və inzibati binalarda müvəqqəti məskunlaşmış ailələrdən ibarət növbəti köç karvanı Tərtərdən Ağdərənin Həsənriz kəndinə yola salınıb.
Həsənriz kəndinə bu mərhələdə 20 ailə – 72 nəfər köçürülür. Doğma yurda qayıdan sakinlər hərtərəfli dövlət qayğısı ilə əhatə olunduqlarına görə Prezident İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya təşəkkür ediblər. Onlar, həmçinin torpaqlarımızı işğaldan azad edən rəşadətli Azərbaycan Ordusuna, qəhrəman əsgər və zabitlərimizə minnətdarlıqlarını bildirib, bu yolda canlarından keçən şəhidlərimizə rəhmət diləyiblər.

Qəzetimizin 2017-ci il 30 may tarixili sayında “Sarov kəndində bir qız böyüyür” sərlövhəli məqaləm dərc olunmuşdu. Məqalədə deyilirdi ki, Sarov kənd tam orta məktəbinin III sinfində oxuyan Çinarə Quliyeva ”özü balaca olsa da, böyük arzularla yaşayır və indidən təkcə kənddə deyil, rayon miqyasında da təhsildə qazandığı uğurları ilə tanınır.”
Martın 2-də Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən XI sinif üzrə maksimum nəticə əldə edən 23 nəfərdən birinin rayonumuzdan olduğunu biləndə, çox sevindim. Həmin şagirdi redaksiyamıza dəvət etdik və məlum oldu ki, bu, Sarovdan olan o “balaca qızdır”. Ancaq daha böyüyüb. İndi onu təkcə rayonumuzda deyil, respublikamızda da tanıyırlar. 2017-ci ildə yazmışdıq: “Beləcə Sarov kəndinə bir qız böyüyür–Çinarə Quliyeva. Gələcəkdə bu qız hansı peşəni seçəcək, kim olacaq? Bunu hələ heç kim bilmir. Atalı-analı böyüsün, dinc səma altında yaşasın, Nabat nənənin arzuları onun həyatında çin olsun”.
Budəfəki gəlişində qarşımızda artıq öz yolunu müəyyənləşdirmiş bir gənc dayanmışdı. Bildirdi ki, hüquqşünas olmaq istəyir. Bu qərarını 8-ci sinifdə oxuyarkən verib. Yenə də Nabat nənəsi haqqında sevgi ilə danışdı. Dedi ki, uğuruna hamı sevinsə də, bundan ən böyük pay nənəsinə düşüb. İllər ərzində valideynlərilə bərabər həmişə Nabat nənəsini yanında görüb, onun söhbətləri, şirin nağılları, öyüd-nəsihətlərilə böyüyüb.
Çinarə onu da söylədi ki, imtahanlara öz kəndlərində, oxuduğu məktəbin müəllimlərilə hazırlaşıb. Buna görə məktəbin kollektivinə, xüsusən də Aidə Məmmədovaya, Nadirə Paşayevaya, Hicran Səfərovaya dərin təşəkkürünü bildirdi və dedi: Daha ətraflı »

Səhər 5 saylı tam orta məktəbin XI sinif şagirdi Sevinc Əlizadə Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən martın 2-də keçirilən buraxılış imtahanında 297 bal toplayıb.
Sevinc deyir ki, məktəb illəri ərzində bu uğura pillə-pillə yaxınlaşıb. Həm dərslərini yaxşı oxuyub, həm də məktəbin ictimai həyatında yaxından iştirak edib. Dəfələrlə respublika fənn olimpiadalarında tarix fənni üzrə finalçı olub, “Zəfər tariximiz” inşa yazı müsabiqəsində rayon üzrə birinci yerə layiq görülüb. Milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına dair keçirilən komanda yarışlarında rayon üzrə 1-ci, region üzrə 2-ci olub. 9-cu sinif üzrə buraxılış imtahanında isə 258 bal toplayıb və fərqlənmə attestatı alıb.
Sevincin anası Sevda xanım ibtidai sinif müəllimidir. O bildirdi ki, övladının qazandğı uğura görə özünü xoşbəxt hiss edir. Çünki bu uğur gərgin zəhmətin nəticəsidir. O, qızının uğur qazanmasında məktəbin pedaqoji kollektivinin rolunu xüsusi qeyd edərək dedi:
–Sevincin təhsil aldığı, mənim isə işlədiyim şəhər 5 saylı tam orta məktəbin binası müharibə illərində ermənilərin atdığı mərmilər nəticəsində dağılmışdı. Elm və Təhsil Nazirliyinin vəsaiti hesabına məktəbimiz üçün yeni, yaraşıqlı bina tikildi. İndi burada uşaqlarımızın rahat təhsil almasından ötrü hər cür şərait var. Onların ixtiyarına müasir fənn kabinələri verilib, yeni kompüterlər gətirilib.
Sevincdən öyrəndik ki, o, ailənin üçüncü övladıdır. Qardaşı Əyyub idarəetmə kollecində təhsil alır, Tural isə Bakı Mühəndislik Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinin tələbəsidir. Sevinc isə gələcəkdə hüquqşünas olmaq arzusundadır. İnanırıq ki, savadı, tərbiyəsi, dünyagörüşü ilə həmyaşıdlarına nümunə olan bu qız həm müəllimlərinin, həm də valideynlərinin ümidlərini doğruldacaq.

“Yeni Tərtər”

Azərbaycanın hüquqi irsinə və geosiyasi müstəqilliyinə yeni baxış

2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi Azərbaycanın dövlətçilik fəlsəfəsində yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Bu təşəbbüs hüquqi dövlət quruculuğunun dərinləşməsi, suverenliyin möhkəmləndirilməsi və milli özünüdərkin yeni bir səviyyəyə keçidi ilə səciyyələnir. Azərbaycanın müasir siyasi tarixində 2025-ci ilin xüsusi yer tutmasının iki əsas səbəbi var: birincisi, müstəqil dövlətimizin ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsinin 30 illiyidir; ikincisi isə – Er-mənistan üzərində qazanılan hərbi-siyasi Qələbənin beşinci ildönümüdür. Bu iki hadisə bir tərəfdən hüquqi suverenliyin rəmzi olan konstitusiyanın, digər tərəfdən isə faktiki və ərazi suverenliyinin təntənəsini ifa-də edir.
Azərbaycanın ilk müstəqil Konstitusiyası 1995-ci il noyabrın 12-də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanaraq referendum yolu ilə qəbul olundu. Bu sənəd həm hüquqi normaların məcmusu, həm də xalqın iradəsini və milli kimliyini ifadə edən siyasi müqavilədir. 5 bölmə, 12 fəsil və 158 maddədən ibarət bu Konstitusiya dövrün çağırışlarına uyğun olaraq sonrakı illərdə bir neçə dəfə dəyişikliklərə uğrayaraq dinamik, çevik və müasirləşən bir sənədə çevrildi.
Konstitusiya hüquqi sistemin əsasını təşkil etməklə yanaşı, eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə suveren aktor kimi çıxış etməsinin də təməlini qoydu. 1995-ci ildə qəbul edilən bu sənəd vasitəsilə Azərbaycan beynəlxalq hüququn prinsiplərini daxili hüquqla uyğunlaşdıraraq müstəqil və hüquqi dövlət modelini dünyaya təqdim etdi. Daha ətraflı »

30 il – bir insan ömrünün yarısı qədər zaman. Lakin tarix üçün bu, bir göz qırpımı qədər qısa, millət yaddaşı üçün isə silinməz izlər buraxan uzun bir dövrdür. Mən – Türkan Qasımova, doğulub üzünü görmədiyim, lakin könüldən-könülə daşıdığım Ağdərə torpağına səfər etmək fürsəti qazandım. Bu səfər nəinki bir tədqiqat missiyası, eyni zamanda milli kimliklə mənəvi bağımın daha da dərinləşməsi idi.
Ağdərə rayonu Qarabağ bölgəsinin həm coğrafi, həm də strateji baxımdan mühüm hissələrindən biri-dir. Azərbaycanın suveren ərazisi olan bu bölgə uzun illər erməni işğalında qaldığı üçün tədqiqatçılar üçün faktiki olaraq qapalı məkan idi. Bu səbəbdən də Ağdərənin tarixi, toponimiyası, demoqrafik dinamikası, sosial-mədəni inkişafı ilə bağlı çoxsaylı boşluqlar mövcud idi. Rayonun azad olunması ilə bu boşluqların ara-dan qaldırılması üçün geniş tədqiqat imkanları yarandı və mən də bu imkandan istifadə edərək bölgəyə səfər etdim.
Səfərimin məqsədi təkcə bölgənin tarixi abidələrini və toponim dəyişikliklərini yerində sənədləşdirmək deyildi. Mən həm də Qarabağın bu strateji bölgəsinin yaddaşını – kollektiv və fərdi xatirələrini, sakinlərin dilində qorunmuş hekayələri, kənd adlarının dəyişmə tarixçəsini və bu dəyişikliklərin arxasında dayanan siyasi motivasiyaları araşdırmaq niyyətində idim.
Bu məqsədlə Ağdərənin bir neçə kəndini ziyarət etdim, müharibədən əvvəl və sonra çəkilmiş arxiv fotoşəkilləri ilə mövcud vəziyyəti müqayisə etdim. Kəndlərdə qalan tarixi məkanlar, məscidlər, su hövzələri və bulaqlar üzərində müşahidələr apardım. “Malaqan bulağı” kimi yerlər həm tarixi, həm də etnoqrafik baxımdan dərin mənalar daşıyır və bu cür toponimlər zaman-zaman həm məhv edilməyə, həm də saxtalaşdırılmağa çalışılıb. Bu, təkcə mədəni irsə deyil, eyni zamanda milli kimliyə qarşı yönəlmiş sistemli bir siyasətin göstəricisidir.
Ağdərədə addımladığım hər bir torpaq parçası mənə tariximizin sarsılmazlığını və xalqımızın əzmini xatırlatdı. Qalası uçurulmuş, məktəbi xarabazara çevrilmiş, kəndi boşaldılmış torpaqlar yenidən canlanırdı. Bu yenidən dirçəliş təkcə dövlət proqramlarının nəticəsi deyil, həm də xalqın ruhunun, azadlıq əzminin təcəssümüdür.
Kəndlərdə rastlaşdığım az sayda yerli sakinlərlə apardığım söhbətlər mənə göstərdi ki, yurd itkisi yalnız fiziki deyil, həm də mənəvi travmadır. Lakin eyni zamanda qayıdış da yalnız fiziki deyil – o, ruhun, yaddaşın və milli mənliyin qayıdışıdır. Daha ətraflı »