MULTİKULTURALİZMİN AZƏRBAYCAN MODELİ VƏ HEYDƏR ƏLİYEV

Multikulturalizm, multikultural cəmiyyət son vaxtlar tez-tez müraciət olunan mövzulardan biridir. Multikulturalizm ( ingilis dilindən tərcümədə “çoxlu mədəniyyətlər”deməkdir) sosial-mədəni davranışın və müvafiq siyasi strategiyanın modeli kimi də nəzərdən keçirilir. Multikulturalizm–ayrıca götürülmüş ölkədə və bütövlükdə dünyada müxtəlif millətlərə və dinlərə məxsus insanların mədəni müxtəlifliklərinin qorunması, inkişafı və harmonizasiyasına, azsaylı xalqların, dövlətlərin milli mədəniyyətinə inteqrasiyasına yönəldilmişdir. Multikulturalizm modeli dedikdə, bir dövlətin sərhədləri daxilində müxtəlif etnomədəni tərəflərin dinc yanaşı yaşaması və öz mədəni xüsusiyyətlərini, həyat tərzini rəsmən ifadə etmək və qoruyub saxlamaq hüququna malik olması nəzərdə tutulur. Multikulturalizm mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların dialoqunun zəruri alətidir.
Azərbaycanda multikulturalizm, tolerantlıq və dini dözümlülüyün dövlət siyasəti səviyyəsində inkişaf etdirilməsinin əsaslarını ölkənin qədim dövlətçilik tarixi və bu ənənələrin inkişafı təşkil edir. Tarixi ənənələrə nəzər salsaq görərik ki, istər Səfəvilər dövləti, istər XIX-XX əsrlər maarifçilik dalğası, istərsə də Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycan ərazisində yaşayan digər etnik xalqlar və dini qrupların nümayəndələrinin təmsilçiliyini özündə cəmləyən bu siyasi davranış XX əsrin sonlarında Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən dövlətçilik ideologiyası formasına çevrilmişdir. Ümummilli Liderimiz Heydər Əliyevin siyasəti nəticəsində ötən əsrin 90-cı illərində Azərbaycanda tolerantlıq və multikulturalizm ənənələri bərpa edilmişdir. Müstəqilliyimizin ilk illərində yaranmış xaosdan ölkəni xilas edən və xalq istəyi ilə hakimiyyətə gələn Ulu Öndər Heydər Əliyev respublikamızda dini etiqad azadlığının təminatçısı, milli-mənəvi dəyərlərin qoruyucusu olmuşdur. Heydər Əliyev Azərbaycanda yaşayan dini icmalara qarşı həmişə hörmət və ehtiramla yanaşmış, onların dini bayramlarını təbrik etmiş, adət-ənənələrinə qayğı göstərmişdir. İştirak etdiyi bütün beynəlxalq tədbirlərdə tolerantlıqla bağlı fikirlərini bildirmiş, indiki qloballaşma dövründə dinlərarası, mədəniyyətlərarası dialoqa həmişə üstünlük vermişdir. Daha ətraflı »

34 il əvvəl yazmışdıq…

Fəal müxbirimiz

Səbuhi Rəhimovun adı oxucularımıza yaxşı tanışdır. O, altı ilə yaxındır ki, qəzetimizin səhifələrində maraqlı məqalələri ilə çıxış edir. Hazırda Səbuhi hərbi xidmətdədir. Ancaq yenə də qəzetlə əlaqəni üzmür, vaxtaşırı olaraq əsgər həyatından bəhs edən yazılarla bizi yada salır.
Mətbuat Günü ərəfəsində ştatdankənar müxbirimizdən yenə də məktub almışıq. O, kollektivimizin üzvlərini peşə bayramı münasibətilə təbrik edir. Doğma rayonumuzdan çox-çox uzaqlarda öz əsgəri borcunu yerinə yetirən Səbuhi bizi unutmadığı üçün ona öz təşəkkürümüzü bildirir, fəal müxbirimizi ürəkdən təbrik edirik.

Yəhya İBRAHİMOV,
“Qızıl Bayraq” qəzeti,
4 may 1989-cu il

“Yeni Tərtər” mənim üçün bir məktəbdir, jurnalistlik fəaliyyətimin ilk cığırı, media yaradıcılığımın təməl beşiyidir

Sovet dönəmində “Qızıl Bayraq” adlandırılan bu qəzetdə ilk məqaləm 1983-cü ildə dərc olunmuşdu. Məktəbdəki bir tədbirdən bəhs etmişdim. Açığı, ağlıma gəlməzdi ki, dərc olunsun. Amma iki gün sonra yazımı səhifədə görəndə sevincim bir dünya oldu. Bu, mənə böyük həvəs, hədsiz stimul verdi. Az sonra daha bir məqalə yazdım və… Bir də gördüm ki, həftədə 3 dəfə dərc olunan qəzetdə hər həftə azı bir məqaləm işıq üzü görür.
Adətən məqalələri məktub vasitəsilə göndərirdim. Amma bir gün daha tez dərc olunması üçün redaksiyaya özüm təqdim etmək qərarına gəldim. Məktublar şöbəsinə girəndə ilk rastlaşdığım Svetlana Əzizova oldu. Məni çox xoş qarşıladı və məqaləmi gözdən keçirdi. İlk dəfə məqalə üzərində əyani redaktə prosesini, başlığın daha cəlbedici seçilməsi praktikasına şahidlik etdim. O gündən Svetlana xanımla müntəzəm görüşüb söhbət edirdik. Həmişə, hər yerdə, hətta efirdə də vurğulamışam ki, jurnalistlik yaradıcılığımın ilk müəllimi Svetlana Əzizova olub. Əgər o, məni həvəsləndirməsəydi, özünəinam hissimi gücləndirməsəydi, bəlkə bu yolu yarımçıq buraxardım. Daha ətraflı »

Kişilər küçəsi

(Xatirələr)

Tərtər çayının sahilində bir küçə var idi. Sahil küçəsi.
Tərtərin tarixlərə şahid gözəl körpüsündən – Bərdədən, Gəncədən gələnlər körpüdən solda yerləşən bu küçəni yaxşı tanıyırdılar. İkinci dünya müharibəsinin vurduğu yaraları sağaltmağa çalışaraq yaşayan, quran insanlardan bir hissəsi də bu küçənin sakinləri idilər. Küçə avtobus vağzalından başlayaraq meşədə bitirdi. Evlərin pəncərələri, aynabəndləri Tərtərin sularına baxırdı.
Gündüzlər günəşin, gecələr ayın şəklini çəkən Tərtərim. Bu çay və Tərtərdəki 7 Mamoy arxları həyatımızın mənbəyi idi.
Çayın şırıltısı körpələrə bir ana laylası kimi şirin, ata nəvazişi qədər əziz idi.
Bu küçənin insanları tikəsini bir-biri ilə bölməyi, xeyirdə-şərdə bir olmağı özlərinə həyat amalı seçmişdilər. Dadaş əmi, Yəhya müəllim, Allahverdi müəllim, Bəhram əmi, Qurban əmi, Fərman əmi, Nəriman əmi, Bulud əmi, Salman əmi, Murtuza əmi, Müseyib əmi və s.
Toyları bir, vayları bir olan Sahil küçəsinin sakinləri elə qaynayıb-qarışmışdılar ki, bu kişilərə həm həyat yoldaşları, həm balaları, həm də qonaq-qaraları böyük ehtiramla yanaşırdılar. Küçənin birinci döngəsindəki 5 nömrəli evdə bizim ailəmiz yaşayırdı. Atam Yaqub Əsgərov Sahil küçəsinin saf insanlarından biri idi. Sözübütöv, cəld, sözünü deməkdən çəkinməyən, qızdan, gəlindən həyalı atam.
Uşaqlar Tərtər sularında çimər, bir gülər, bir oynayardılar. Bu kişilər uşaqlar və qadınlar arasında söz-sohbətə qarışmaz, ayrıseçkilik qoymazdılar. Təndir çörəyi Sahil küçəsi balalarının ən sevdiyi çörək idi. Bu çörəyin ətrini indi də unutmamışam. Hansı evdə bişməsindən asılı olmayaraq hamı ondan, çay boyunca yüyürən, yıxılıb-duran balalar atalarının işdən dönməsini səbirsizliklə gözləyərdilər.
Su İdarəsində mühəndis olan atamın “Moskviç” markalı maşını döngəyə dönəndə hamı maşının arxasınca yüyürər, sürücü Əvəzin qəzəbinə düçar olardı. Daha ətraflı »

Payız mövsümü başlayır, özünüzü və ailənizi infeksion xəstəliklərdən qoruyun

Payızın gəlişi ilə infeksion xəstəliklərin də “mövsümi” başlayır. Tibb mütəxəssislərinin fikrincə, adətən fəsil keçidləri zamanı insan orqanizmində müəyyən dəyişikliklər yaşanır. Xüsusilə yaz-payız aylarında xroniki xəstəliklərin özünü qabarıq büruzə verməsi faktdır. İmmuniteti zəif olan insanlarda bu dəyişiklik özünü daha qabarıq göstərir. Bu sırada soyuqdəymə, qrip, mədə-bağırsaq, ürək-damar sistemi və allergik xəstəliklərin, vitamin çatışmazlığının doğurduğu patoloji halları qeyd etmək olar. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, payız mövsümündə orqanizmdə xəstəliklərin yaranmasına səbəb olan bir neçə faktor var: havanın temperaturu, atmosfer təzyiqi, küləyin gücü və sürəti, elektromaqnit sahəsi və sair.
Həkimlərin fikrincə, ətraf mühitin təsirlərinə adaptasiyanı adamlar müxtəlif cür keçirir. Xüsusilə xəstə insanlarda problemlərin yaranması mümkündür. O sırada ürək-damar, böyrək və xroniki xəstəlikləri olan, şəkərli diabet və qan təzyiqindən əziyyət çəkənlər diqqətli olmalıdırlar. Qışa doğru havanın hərarəti endikcə ən çox rast gəlinən xəstəliklər soyuqdəymə ilə bağlı olur. Fəsil dəyişmələri ilə bağlı olan digər xəstəliklər mədə xorası, şəkərli diabet, allergik xəstəliklərdir ki, mövsüm zamanı bunlar daha da kəskinləşir. Daha ətraflı »

Hər bir xalqın tarixi keçmişi bəlli bir təsir gücündə onun gələcəyini müəyyənləşdirən amillərdən biridir. Azərbaycan xalqının tarixi azadlıq, müstəqillik, bərabərlik və ədalət uğrunda mübarizələrdən ibarətdir. Əsrlər boyu davam etmiş, zaman-zaman qazanılmış, itirilmiş və yenidən qazanılmış bu azadlıqlar xalqın mübarizlik ruhunu həmişə qidalandırıb. XIX əsrin əvvəllərində xanlıqların Rusiya tərəfindən istilası başa çatdığı zamandan xalqın cəsarətli ziyalıları tarixi dövlətçiliyimizi bərpa etmək üçün daim azadlıq mücadiləsi aparıblar. Bir əsrdən çox davam edən bu mübarizə I Dünya müharibəsindən sonra baş verən qlobal transformasiyalar şəraitində xalqımızı ilk böyük qələbəyə çatdırıb.

1918-ci ildə Türk dünyasının respublika quruluşlu ilk dövləti – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti meydana gəlib. Ulu Öndər Heydər Əliyev tariximizin bu möhtəşəm anı haqqında belə deyirdi: “1918-ci ildə Azərbaycan xalqı müdrik oğullarının fəaliyyəti nəticəsində öz müstəqilliyinə nail ola bildi və Xalq Cümhuriyyəti yarandı. Bununla da Azərbaycanda Şərq aləmində ilk dəfə demokratik, hüquqi dövlət yarandı. Xalq Cümhuriyyəti qısa, yəni, 23 aylıq fəaliyyəti dövründə çox işlər gördü. Bu işlərin ən mühümü isə Azərbaycanın müstəqilliyinin, dövlətçiliyinin əsaslarının qurulması oldu. İlk Azərbaycan dövlətinin, hökumətinin təsisatları məhz həmin dövrdə yarandı”.

Avqustun 30-da Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında ilk hüquqi sənədin qəbulunun 32 ili tamam olur. 30 avqust 1991-ci ildə Azərbaycan parlamentinin – Ali Sovetin növbədənkənar sessiyasında “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında” Bəyannamə qəbul edilib. Daha ətraflı »

“Bu gün həm Şuşada, həm Laçında toy-bayramdır, həm də sakinlər öz doğma torpaqlarına qayıdırlar. İşğaldan azad olunan bütün əzəli Azərbaycan torpaqları dirçələcək və qaçqın düşmüş şəxslər öz ata-baba torpaqlarına qayıdacaqlar”.
“Biz qurub-yaradan xalqıq. Erməninin otuz il dağıtdığını biz iki ilə artıq qururuq, qurmuşuq, insanlar qayıdıblar. Biz öz torpağımızdayıq. Bura da əzəli Azərbaycan torpağı olub. İşğal dövründə hansı eybəcər ad verir-sən-ver, onun əhəmiyyəti yoxdur. O ad da onların başına dəydi, elə onlarla da cəhənnəmə getdi”.

İlham Əliyev,
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Qəhrəman tərtərlilər adından Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, hörmətli, mehriban, sevimli Mehriban xanım Əliyevanı doğum günü münasibəti ilə təbrik edirik! Həmişə bizlərdən ötrü ümid yeri olasınız! Azərbaycan xalqı öz Mehribanını çox sevir! Sizə humanist fəaliyyətinizdə uğurlar, möhkəm cansağlığı arzulayırıq!

Bildiyimiz kimi hər 2 rayon – Cəbrayıl və Füzuli eyni tarixdə – 1993-cü il avqustun 23-də işğal olunmuşdu. Ərazisi 1050 kv. km, əhalisi isə 60 minə yaxın olan Cəbrayıl işğal olunanda rayona 14 milyon dollardan çox ziyan dəymişdi. Erməni işğalçıları ilə olan döyüşlərdə 180 nəfər həlak olmuşdu. 14 nəfər polis, 60 nəfər mülki şəxs dünyasını dəyişmişdi, 90 nəfərə yaxın isə əsir və itkin düşmüşdü.
Eynən Füzuli rayonu da 23 avqust 1993-cü ildə erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi. Füzuli rayonu müharibə zamanı 1100-dən çox şəhid vermişdi, 1450 rayon sakini isə əlil olmuşdu.
Torpaqlarımızın işğalından uzun illər ötmüşdü və biz torpaqlarımıza qayıdacağımız günü səbirsizliklə gözləyirdik. Nəhayət, o gün gəlmişdi. 2020-ci il sentyabrın 27-si Cəbrayıl rayonunun Böyük Mər-canlı və Nüzgar kəndləri, 3 oktyabr tarixində Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndləri, 4 oktyabr tarixində Cəbrayıl şəhəri və rayonun 9 kəndi– Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Decal azad edilib. Cəbrayıl rayonunun ərazisində aparılan hərbi əməliyyatlar nəticəsində ümumilikdə Cəbrayıl şəhəri və 80 kənd işğaldan azad edilmişdi. Cəbrayılın azad olunması Azərbaycan Ordusunun şücaətinin nəticəsidir. Daha ətraflı »

Qədim yurd yerlərimizə sahib çıxmalıyıq

Tərtər rayonunun Təzəkənd kəndində dünyaya göz açmışam, ancaq dədə-baba yurdum Qərbi Azərbaycandır. Təzəkənd 1953-cü ildə Basarkeçər rayonunun Bala Məzrə kəndindən deportasiya edilmiş insanlar tərəfindən salınıb.
Atam Ədil Məmmədov, anam Güləbatın, bacılarım Nazlı, Bəsti, Məmləkət Bala Məzrədə doğulub, orada yaşamışlar. Bu kəndin hər daşında, qayasında ulu babalarımızın, nənələrimizin izləri var, lakin Sovet imperiyasının ermənipərəst rəhbərlərinin tarixin izlərini kobudcasına itirmək cəhdləri bizim ailəni də öz isti ocağından didərgin saldı.
Digər bacı və qardaşlarım – Səfər, Qafar, Cəlil, Zöhrab, Telli və mən Tərtər rayonunda dünyaya gəlsək də daim o yerlərin həsrəti ilə yaşamışıq. Böyüklərin söhbətlərindən, uzun qış axşamlarında onların Bala Məzrə barədə danışıqlarından aydın olurdu ki, valideynlərim üçün bu ayrılığa dözmək çox çətin idi. Daha ətraflı »