Milli kimlik bir xalqın varlığını qoruması və gələcək nəsillərə ötürməsi üçün vacib amildir. Azərbaycan xalqının tarixi, mədəniyyəti və ənənələri ilə bağlı olan Novruz bayramı bu kimliyin ən mühüm sütunlarından biridir. Əsrlər boyu müxtəlif çətinliklərə və xarici təsirlərə baxmayaraq, Novruz bayramı xalqın ruhunu yaşadan, birlik və həmrəylik hissini gücləndirən bir bayram olaraq qalıb. Bu bayram təkcə təbiətin oyanışı və yeni ilin başlanğıcı deyil, həm də xalqımızın mədəni və tarixi mirasının bir rəmzidir.
Novruz bayramının mahiyyəti təkcə şənlik və əyləncədən ibarət deyil. O, eyni zamanda Azərbaycan xalqının keçmişi ilə gələcəyi arasında körpü rolunu oynayır. Xalqımız üçün bu bayram birləşdirici gücə malikdir, çünki Novruz zamanı ailələr bir araya gəlir, insanlar küskünlükləri unu-dur, dostluq və qohumluq münasibətləri möhkəmlənir. Novruzun əsas simvolları olan səməni, tonqal üstündən tullanmaq, papaq atmaq, yumurta döyüşdürmək kimi adətlər isə xalqın zəngin mədəniyyətini və dəyərlərini yaşadan vasitələrdir.
Lakin Novruz bayramı hər zaman sərbəst şəkildə qeyd olunmayıb. Xüsusilə də, Sovet İttifaqı dövründə milli dəyərlərə və adət-ənənələrə qarşı aparılan siyasət çərçivəsində Novruz bayramı da qadağalarla üzləşib. Sovet hökuməti milli bayramları ideoloji baxımdan zərərli hesab edirdi və onları unutdurmaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edirdi. 1930-cu illərdən etibarən Novruzun rəsmi şəkildə qeyd edilməsinin qarşısı alınmışdı. Bununla belə, xalq Novruzu yaşatmaq üçün onu ailə daxilində qeyd etməyə davam edirdi.
1970-ci illərdən etibarən Azərbaycanda milli özünüdərk gücləndikcə, Novruz bayramına olan maraq da artmağa başladı. Xüsusilə, 1980-ci illərin sonunda milli dirçəliş hərəkatı çərçivəsində Novruz bayramı yenidən kütləvi şəkildə qeyd olunmağa başladı. Azərbaycanın müstəqillik qazanması ilə Novruz rəsmi bayram statusunu aldı və xalqın milli kimliyinin ayrılmaz bir parçası kimi qorunub saxlandı.
Qloballaşma dövründə milli kimliyin qorunması məsələsi daha da aktuallaşıb. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, sərhədlərin nisbi olaraq açıq olması və mədəniyyətlərarası inteqrasiya prosesi milli adət-ənənələr üzərində müəyyən təsir göstərir. Bəzi dəyərlərin universal xarakter alması, qloballaşmanın gətirdiyi müasirlik və urbanizasiya dalğası yerli mədəniyyətlərə təzyiq göstərə bilir. Xüsusilə, qərb dəyərlərinin dominant hala gəlməsi nəticəsində bəzi milli xüsusiyyətlər zəifləyir və köhnəlmiş kimi qəbul edilir.
Qloballaşmanın mənfi tərəflərindən biri də milli identikliklərin zəifləməsi və hətta bəzi hallarda yox olmasıdır. Gənc nəsil getdikcə daha çox qlobal dəyərlərə yönəlir və ənənəvi milli bayramlar ikinci planda qalır. Şərq ölkələrində qərb mədəniyyətinə olan marağın artması, modern texnologiyaların və sosial medianın təsiri ilə yerli dəyərlərin arxa plana keçməsi müşahidə olunur. Bunun nəticəsində milli adət-ənənələrin gələcək nəsillərə ötürülməsi prosesi çətinləşir. Bununla yanaşı, qloballaşma bəzən milli mədəniyyətlərə yad olan tendensiyaların yayılmasına və dəyərlərin homogenləşməsinə gətirib çıxarır. Qərb dünyasının populyar bayramları və sosial trendləri yerli bayramların və ənənələrin yerini tuta bilər. Bu, milli kimliyin zəifləməsinə, yerli dəyərlərin isə unudulmasına gətirib çıxara bilər. Bunun qarşısını almaq üçün cəmiyyətin hər bir üzvü milli dəyərləri yaşatmaq, Novruz kimi bayramları gənc nəsillərə tanıtmaq və onlara bu adətlərin əhəmiyyətini izah etmək üçün məsuliyyət daşımalıdır.
Bu gün Novruz təkcə milli bayram deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınan mədəni irsinin bir hissəsinə çevrilib. 2009-cu ildə Novruz bayramı UNESCO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilib və 2010-cu ildə BMT Baş Assambleyası 21 mart tarixini Beynəlxalq Novruz Günü kimi elan edib. Bu, Novruzun təkcə Azərbaycan xalqı üçün deyil, eyni zamanda bütün region xalqları üçün əhəmiyyətini bir daha sübut edir.
Novruz bayramı tarix boyu xalqımızın milli kimliyinin yaşamasında mühüm rol oynayıb. Sovet dövrünün basqılarına, müasir dövrdə qloballaşmanın təsirlərinə baxmayaraq Novruz bayramı bu gün də Azərbaycan xalqının birlik və həmrəyliyini simvolizə edən ənənələrdən biri olaraq qalır. Bu bayram təkcə qədim adətlərin yaşadılması deyil, eyni zamanda gələcək nəsillərə ötürülən mədəni bir mirasdır. Azərbaycan xalqı üçün Novruz bayramı milli kimliyinin qorunmasının, tarixə və mədəniyyətə sahib çıxmağın rəmzidir və bu dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi hər birimizin borcudur.
Şəbnəm ZEYNALOVA,
Siyasi Elmlər üzrə fəlsəfə doktoru