{"id":9675,"date":"2018-06-13T10:12:19","date_gmt":"2018-06-13T07:12:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=9675"},"modified":"2018-06-13T10:12:19","modified_gmt":"2018-06-13T07:12:19","slug":"cumhuriyy%c9%99tin-100-ili-bu-tarix-h%c9%99m-d%c9%99-az%c9%99rbaycan-%c9%99dliyy%c9%99-sisteminin-100-yasi-dem%c9%99kdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=9675","title":{"rendered":"C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT\u0130N 100 \u0130L\u0130: BU TAR\u0130X H\u018fM D\u018f AZ\u018fRBAYCAN \u018fDL\u0130YY\u018f S\u0130STEM\u0130N\u0130N 100 YA\u015eI DEM\u018fKD\u0130R"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-9676 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1_Edliyye-Logo.jpg\" alt=\"\" width=\"131\" height=\"116\" \/>\u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 2018-ci il \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ili elan olunub v\u0259 bu, h\u0259r yerd\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 qeyd edilir. Prezidentimizin q\u0259rar\u0131, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, ham\u0131l\u0131qla , b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yinc\u0259 olub. Bu da s\u0259b\u0259bsiz deyil.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik d\u00f6vl\u0259t elan etm\u0259kl\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri, d\u00fcny\u0259vi , h\u00fcquqi t\u0259m\u0259ll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t, \u0259dal\u0259tli c\u0259miyy\u0259t yolunda ilk add\u0131mlar atma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. Bu m\u0259nada ilk yaranan h\u00f6kum\u0259tin t\u0259rkibind\u0259 \u0259dliyy\u0259 nazirliyinin m\u00f6vcudlu\u011fu da t\u0259sad\u00fcfi hal say\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\nC\u00fcmhuriyy\u0259tin 100 ili: bu tarix h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan \u018fdliyy\u0259 sisteminin 100 ili dem\u0259kdir. Bu m\u0259nada Az\u0259rbaycan \u0259dliyy\u0259 sisteminin ke\u015fm\u0259ke\u015fli yoluna n\u0259z\u0259r yetirs\u0259k, el\u0259 bilirik ki, ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olar.<br \/>\nAz\u0259rbacanda \u0259dliyy\u0259 sisteminin xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sini, onun \u015fanl\u0131 ke\u00e7mi\u015fini \u0259ks etdir\u0259n z\u0259ngin tarixi var. M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin \u0259dliyy\u0259 tarixinin \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli anlar\u0131 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u015flan\u0131r. Bel\u0259 ki, \u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin t\u0259sis edilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t veril\u0259r\u0259k 1918-ci il may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259\u2013Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n elan edildiyi g\u00fcn \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi d\u0259 yarad\u0131l\u0131b. X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dov is\u0259 ilk \u018fdliyy\u0259 naziri kimi Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb.<!--more--><br \/>\nAz\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n 1920-ci il aprel ay\u0131n\u0131n 27-28-d\u0259 Rusiyan\u0131n XI Q\u0131z\u0131l Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra inqilab komit\u0259sinin 13 may 1920-ci il tarixli q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi l\u0259\u011fv edilib, Xalq \u018fdliyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131 yarad\u0131l\u0131b. Lakin 1930-cu ild\u0259 bu komissarl\u0131q l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k onun funksiyalar\u0131 prokurorluq, Ali M\u0259hk\u0259m\u0259, M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r orqanlara verilib. 1933-c\u00fc ild\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rin, prokurorlu\u011fun, istintaq\u0131n birl\u0259\u015fdirilm\u0259si, vahid m\u0259hk\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, b\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin, ictimai birlikl\u0259rin v\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin qanuniliyini m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Xalq \u018fdliyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131 yenid\u0259n t\u0259\u015fkil edilib. 1937-ci ild\u0259 Xalq \u018fdliyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeni \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiq edilib, onun s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri xeyli m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259si m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 notariat orqanlar\u0131n\u0131n i\u015finin t\u0259\u015fkili v\u0259 onlara r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olub.<br \/>\n1959-cu ild\u0259 \u018fdliyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131 yenid\u0259n l\u0259\u011fv edilib, m\u0259hk\u0259m\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik v\u0259 n\u0259zar\u0259t, m\u0259hk\u0259m\u0259 statistikas\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 h\u0259val\u0259 edilib, Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda H\u00fcquq Komissiyas\u0131 t\u0259\u015fkil olunub v\u0259 bununla da \u018fdliyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcb. \u0130frat m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f hakimiyy\u0259t\u0259 al\u00fcd\u0259\u00e7ilik, ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u0259dliyy\u0259 orqanlar\u0131ndan repressiya al\u0259ti kimi istifad\u0259 edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti, bu orqanlar\u0131n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 l\u0259\u011fv edilib yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 \u0259dliyy\u0259 sisteminin sabit struktura malik olmas\u0131na v\u0259 i\u015finin t\u0259\u015fkilin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dirdi.<br \/>\n\u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycana r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bel\u0259 ki, 27 oktyabr 1970-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi t\u0259sis edildi v\u0259 bununla da Az\u0259rbaycan \u0259dliyy\u0259 tarixind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f oldu. \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi sabit f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k m\u0259hk\u0259m\u0259 orqanlar\u0131na t\u0259\u015fkilati r\u0259hb\u0259rliyi h\u0259yata ke\u00e7irib, \u0259haliy\u0259 h\u00fcquqi yard\u0131m\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131b, notariat f\u0259aliyy\u0259tinin v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 ekspertizalar\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min edib, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0259dliyy\u0259 i\u015fi t\u0259kmill\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k onun g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaran\u0131b.<br \/>\nAz\u0259rbaycan yenid\u0259n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n v\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra \u0259dliyy\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n i\u015finin m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irildi, \u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolu v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259ti artd\u0131, s\u0259lahiyy\u0259t dair\u0259si geni\u015fl\u0259ndi. \u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin yeni funksiya v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini, onun c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunu \u0259ks etdir\u0259n v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259dliyy\u0259 sistemi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259sna tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan bu \u018fsasnam\u0259 nazirlik t\u0259r\u0259find\u0259n bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<br \/>\nSon ill\u0259r \u0259dliyy\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul olunub, nazirliyin funksiya v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri geni\u015fl\u0259nib, yeni struktur qurumlar yarad\u0131l\u0131b. \u018fdliyy\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259 v\u0259 hakiml\u0259rd\u0259 m\u0259n\u0259vi stimul yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 onlar\u0131n pe\u015f\u0259 bayram\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259ril\u0259r\u0259k 22 noyabr 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 \u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin \u018fsasnam\u0259sinin t\u0259sdiq edildiyi g\u00fcn\u00fcn \u0259dliyy\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259rinin pe\u015f\u0259 bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi t\u0259sis edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na m\u00fcraci\u0259t edilib v\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 11 noyabr 2000-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 22 noyabr \u0259dliyy\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259rinin pe\u015f\u0259 bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib.<br \/>\nY\u00fcz il \u0259vv\u0259lki m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n taleyin\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck yaz\u0131lmay\u0131bm\u0131\u015f. 1920-ci il aprelin 27-d\u0259 h\u00f6kum\u0259t t\u0259hvil verildi v\u0259 bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 701 g\u00fcnl\u00fck \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6mr\u00fcn\u0259 son qoyuldu. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259ti s\u00fcquta u\u011frad\u0131.<br \/>\n1991-ci ilin oktyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq\u0131 XX \u0259srd\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini elan etdi. M\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 qan\u0131 bahas\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f azadl\u0131\u011f\u0131 qorumaq yolunda xalq\u0131m\u0131z n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131, torpaqlar\u0131m\u0131z q\u0259sb olundu, taleyimizd\u0259n did\u0259rginliyin, \u0259lilliyin, \u015f\u0259hidliyin qara nax\u0131\u015flar\u0131 ke\u00e7ib getdi. Lakin azadl\u0131q a\u015fiql\u0259rinin g\u0259rgin \u0259m\u0259yi v\u0259 m\u00fcbariz\u0259si say\u0259sind\u0259 \u0259srin sonunda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyub saxlamaq m\u00fcmk\u00fcn oldu.<br \/>\n1993-c\u00fc ilin may-iyun aylar\u0131nda h\u00f6kum\u0259t b\u00f6hran\u0131n\u0131n son d\u0259r\u0259c\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015f verm\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin itirilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yarananda xalq\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev ikinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirildi v\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyinin yeni m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu. \u00c7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259, iqtisadi inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131.<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-9677 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-1-2-230x300.jpg\" alt=\"\" width=\"71\" height=\"92\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-1-2-230x300.jpg 230w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-1-2-768x1002.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-1-2-785x1024.jpg 785w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-1-2.jpg 1002w\" sizes=\"(max-width: 71px) 100vw, 71px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>N\u0259riman \u0130SMAYILOV,<\/strong><br \/>\n<strong>B\u0259rd\u0259 Rayon Qeydiyyat \u015e\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi v\u0259zif\u0259sini icra ed\u0259n II d\u0259r\u0259c\u0259li \u0259dliyy\u0259 <\/strong><br \/>\n<strong>qulluq\u00e7usu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 2018-ci il \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ili elan olunub v\u0259 bu, h\u0259r yerd\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 qeyd edilir. Prezidentimizin q\u0259rar\u0131, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, ham\u0131l\u0131qla , b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yinc\u0259 olub. Bu da s\u0259b\u0259bsiz deyil. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik d\u00f6vl\u0259t elan etm\u0259kl\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri, d\u00fcny\u0259vi , h\u00fcquqi t\u0259m\u0259ll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9675"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9675"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9675\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}