{"id":9110,"date":"2018-03-29T10:43:59","date_gmt":"2018-03-29T07:43:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=9110"},"modified":"2018-03-29T10:43:59","modified_gmt":"2018-03-29T07:43:59","slug":"erm%c9%99ni-xisl%c9%99tinin-t%c9%99zahurl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=9110","title":{"rendered":"ERM\u018fN\u0130 X\u0130SL\u018fT\u0130N\u0130N T\u018fZAH\u00dcRL\u018fR\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-9111 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Baku_1918_Soygirim_290312_7-300x235.jpg\" alt=\"\" width=\"141\" height=\"111\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Baku_1918_Soygirim_290312_7-300x235.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Baku_1918_Soygirim_290312_7.jpg 660w\" sizes=\"(max-width: 141px) 100vw, 141px\" \/><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-9112 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/soyqirim-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"135\" height=\"101\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/soyqirim-300x225.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/soyqirim.jpg 480w\" sizes=\"(max-width: 135px) 100vw, 135px\" \/>Son iki \u0259srd\u0259 Qafqazda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq\u0131m\u0131z a\u011f\u0131r m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nM\u0259rh\u0259l\u0259-m\u0259rh\u0259l\u0259 g\u00fccl\u0259ndiril\u0259n bel\u0259 qeyri-insani siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razid\u0259n, min ill\u0259r boyu ya\u015fad\u0131qlar\u0131 tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131naraq k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, xalq\u0131m\u0131za m\u0259xsus minl\u0259rl\u0259 tarixi m\u0259d\u0259ni abid\u0259 v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b viran edilmi\u015fdir.<br \/>\nXX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259kc\u0259 bu g\u00fcn Erm\u0259nistan adlanan \u0259razi deyil, Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba \u015f\u0259h\u0259ri, G\u00f6y-\u00e7ay q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda da vaxta\u015f\u0131r\u0131 xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar, talanlar, yan\u011f\u0131nlar, terror v\u0259 dig\u0259r zorak\u0131l\u0131q aktlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.<!--more--><br \/>\n\u00d6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri arams\u0131z soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya siyas\u0259ti 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 x\u00fcsus\u0259n geni\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<br \/>\n1918-ci ilin mart ay\u0131n\u0131n son \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131da otuz mind\u0259n \u00e7ox \u0259halini erm\u0259nil\u0259r x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fl\u0259r. Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 zaman\u0131 Bak\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259r camaat\u0131ndan o d\u00f6vr\u00fcn pulu il\u0259 400 milyon manatl\u0131q da\u015f-qa\u015f v\u0259 \u0259mlak \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi. Mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 haqq\u0131nda m\u00fcst\u0259qil t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Kulqe yaz\u0131r: \u00abErm\u0259nil\u0259r mus\u0259lman \u0259halisini i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, \u015f\u0259m\u015firl\u0259rl\u0259 par\u00e7alay\u0131r, s\u00fcng\u00fc il\u0259 d\u0259lik-de\u015fik edir, k\u00f6rp\u0259 u\u015faqlar\u0131 s\u00fcng\u00fcy\u0259 ke\u00e7irir, c\u0259s\u0259dl\u0259rin burun, qulaq v\u0259 ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sir, evl\u0259r\u0259 od vurub sakinl\u0259r qar\u0131\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131r, qad\u0131nlar\u0131 soyundurur v\u0259 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayaraq t\u00fcf\u0259ngin qunda\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00fcnc\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fcrd\u00fcl\u0259r\u00bb. Kulqe erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcz\u00fc divara \u00e7evril\u0259r\u0259k itl\u0259r\u0259 parcalad\u0131lan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u015f\u0259kill\u0259rini d\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015fdir.<br \/>\nMart q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 haqq\u0131nda olan m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, erm\u0259nil\u0259r bir \u00e7ox q\u0259dim binalar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n C\u00fcm\u0259 m\u0259scidini, \u0130smailiyy\u0259 binas\u0131n\u0131 top at\u0259\u015fin\u0259 tutaraq da\u011f\u0131tm\u0131\u015flar.<br \/>\n\u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259-1905-1906, 1918-1920, 1948-1953 v\u0259 1988-ci ild\u0259n ba\u015flayan v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 davam ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya siyas\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir v\u0259 onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, erm\u0259nil\u0259rin xalq\u0131m\u0131za olan tarixi m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259yib.<br \/>\n1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131m\u0131 zaman\u0131 Bak\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u015eamax\u0131 da d\u0259h\u015f\u0259tli talan v\u0259 v\u0259h\u015filikl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. \u015eamax\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan hiss\u0259sinin ham\u0131s\u0131na od vurulmu\u015f, 13 m\u0259h\u0259ll\u0259 m\u0259scidi v\u0259 m\u0259\u015fhur m\u00fcq\u0259dd\u0259s ocaq C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131n\u0131n 53 k\u0259ndind\u0259 erm\u0259nil\u0259r 8 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r ki, onlardan 4190 n\u0259f\u0259ri ki\u015fi, 2560 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n v\u0259 1277 n\u0259f\u0259ri u\u015faqlar olmu\u015fdur.<br \/>\n\u018fvv\u0259lc\u0259d\u0259n qurulmu\u015f plana g\u00f6r\u0259, da\u015fnak-bol\u015fevik qo\u015funu \u015eamax\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra Quba q\u0259zas\u0131na daxil olmal\u0131 idi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015eaumyan C\u0259nubi Qafqazda b\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn imkanlardan istifad\u0259 edirdi.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r bol\u015fevikl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Quba q\u0259zas\u0131nda \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 q\u0131r\u011f\u0131n t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin v\u0259h\u015filikl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 1918-ci ilin ilk 5 ay\u0131 \u0259rzind\u0259 burada 16 mind\u0259n \u00e7ox insan m\u0259hv edilmi\u015fdir. Ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 \u015fahidl\u0259rin dedikl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, q\u0131r\u011f\u0131n zaman\u0131 12 min\u0259d\u0259k l\u0259zgi, 4 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259ri t\u00fcrk\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Qeyd olunan hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 da\u015fnak-bol\u015fevik birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri Quba q\u0259zas\u0131nda 162 k\u0259ndi da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131lar ki, bunlardan 35-i haz\u0131rda m\u00f6vcud deyildir.<br \/>\n1918-ci ilin yaz\u0131ndan ba\u015flayaraq, Erm\u0259nistanda (Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan) ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar da erm\u0259ni-bol\u015fevik d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015flar. Erm\u0259nil\u0259r \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u00bb yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandak\u0131 m\u00fcs\u0259lman \u0259halini buradan \u00e7\u0131xarma\u011fa v\u0259 bu m\u0259krli plan\u0131n realla\u015fmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. T\u0259kc\u0259 1918-ci ilin aprel ay\u0131n\u0131n sonunda bu \u0259razid\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rinin say\u0131 199-a \u00e7at\u0131rd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son iki \u0259srd\u0259 Qafqazda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq\u0131m\u0131z a\u011f\u0131r m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259rh\u0259l\u0259-m\u0259rh\u0259l\u0259 g\u00fccl\u0259ndiril\u0259n bel\u0259 qeyri-insani siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razid\u0259n, min ill\u0259r boyu ya\u015fad\u0131qlar\u0131 tarixi torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131naraq k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, xalq\u0131m\u0131za m\u0259xsus minl\u0259rl\u0259 tarixi m\u0259d\u0259ni abid\u0259 v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9110"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9110\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}