{"id":7900,"date":"2017-11-10T12:35:25","date_gmt":"2017-11-10T09:35:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=7900"},"modified":"2017-11-10T12:35:25","modified_gmt":"2017-11-10T09:35:25","slug":"lutfi-zad%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=7900","title":{"rendered":"L\u00dcTF\u0130 ZAD\u018f"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-7901 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Lotfi_Zadeh_Berkeley_c-200x300.jpg\" alt=\"Lotfi_Zadeh_Berkeley_c\" width=\"79\" height=\"118\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Lotfi_Zadeh_Berkeley_c-200x300.jpg 200w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Lotfi_Zadeh_Berkeley_c.jpg 583w\" sizes=\"(max-width: 79px) 100vw, 79px\" \/>Az\u0259rbaycanl\u0131 alim, suni intellekt sah\u0259sind\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru. O, bu ali t\u0259hsil mu\u0259ssis\u0259sinin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru secilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir. Amerikadak\u0131 Az\u0259rbaycan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n f\u0259xri s\u0259dridir. Onlarla xarici d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259xri doktorudur. 1990-2000-ci ill\u0259rd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 36000-d\u0259n cox istinad edilmi\u015fdir. Kaliforniyan\u0131n Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201c\u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 Zad\u0259 \u0130nstitutu\u201d yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nLutfi Zad\u0259 1921-ci ilin 4 fevral tarixind\u0259 Bak\u0131da, R\u0259him \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 v\u0259 Feyqa Moiseyevna Koreman\u0131n ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib.<br \/>\nLutfinin atas\u0131 R\u0259him \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259 \u0130ran\u0131n \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ziyal\u0131 ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 \u018frd\u0259bild\u0259n Bak\u0131ya k\u00f6c\u00fcb. L\u00fctfi ilk t\u0259hsilin\u0259 Bak\u0131dak\u0131 16 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 ba\u015flay\u0131b. Lakin 1932- ci ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u0130ran v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olan az\u0259rbaycanl\u0131larla ba\u011fl\u0131 q\u0259bul etdiyi q\u0259rara gor\u0259 \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259l\u0259r ail\u0259si \u0130rana geri qay\u0131tmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. <!--more-->Orta t\u0259hsilini tamamlad\u0131qdan sonra o, Tehran Universitetinin Elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olub. B\u00f6y\u00fck alimin Amerika h\u0259yat\u0131 is\u0259 1944-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flay\u0131r. Tehran Universitetini b\u00f6y\u00fck u\u011furla ba\u015fa vurduqdan sonra o, Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131na g\u0259lib v\u0259 t\u0259hsilini Massacusets Texnologiya \u0130nstitutunda davam etdirib. H\u0259min vaxt L\u00fctfi Zad\u0259 m\u0259\u015fhur alim, kibernetikan\u0131n atas\u0131 hesab olunan Norbert Vinerin t\u00f6vsiy\u0259si il\u0259 Kaliforniyaya, bu \u015ftatdak\u0131 Berkli Universitetin\u0259 g\u0259lib v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r d\u0259 Berkli Universitetinin professoru olaraq qal\u0131b.<br \/>\nBu g\u00fcn d\u00fcnya elmin\u0259 L\u00fctfi Zad\u0259nin 6 m\u00fch\u00fcm n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259lumdur. Haz\u0131rda onlar elm v\u0259 istehsalatda geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiq olunur. Ona d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazand\u0131ran is\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olan ikili coxluq anlay\u0131\u015f\u0131na yeni ifad\u0259 vermi\u015fdir: qeyri-s\u0259lis coxluq. Elm\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00f6lc\u00fcn\u00fcn daxil edilm\u0259si t\u0259bi\u0259td\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyini daha adekvat n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa imkan yarad\u0131r. L\u00fctfi Zad\u0259nin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqini obrazl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 bel\u0259 izah etm\u0259k olar: \u201cAristotel m\u0259ntiqi\u201d il\u0259 m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u0259n beyin d\u00fcnyan\u0131 yaln\u0131z a\u011f v\u0259 ya qara r\u0259ngd\u0259 qavray\u0131r, \u201cZad\u0259 m\u0259ntiqi\u201d is\u0259 d\u00fcnyan\u0131 b\u00fct\u00fcn calarlar\u0131 il\u0259 qavrama\u011fa imkan verir. L\u00fctfi Zad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259r bir m\u00fcdd\u0259an\u0131n do\u011fruluq d\u0259r\u0259c\u0259si do\u011fru v\u0259 ya yalan aras\u0131nda (v\u0259 ya s\u0131f\u0131rla bir aras\u0131nda) k\u0259silm\u0259z qiym\u0259tl\u0259r al\u0131r. \u201cZad\u0259 m\u0259ntiqi\u201dnd\u0259 real h\u0259yat\u0131 daha d\u00fcr\u00fcst inikas etm\u0259k qabiliyy\u0259ti var, bu m\u0259ntiqd\u0259 tolerantl\u0131q daha \u00e7oxdur. Duz 20 il Ame-rika elmi ictimaiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259y\u0259n qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259si, n\u0259hay\u0259t, 1980-ci ill\u0259rd\u0259 yapon aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck maraqla qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n, kibernetikan\u0131n, informatika v\u0259 hesablama texnologiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 yeni bir d\u00f6vr acm\u0131\u015fd\u0131r. Paltaryuyan ma\u015f\u0131nlardan tutmu\u015f, avtomat s\u00fcr\u00fcc\u00fcy\u0259 kimi y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 sistemd\u0259, qur\u011fuda \u00f6z t\u0259tbiqini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n \u0259lav\u0259 Lutfi Zad\u0259 5 fundamental elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259 t\u0259klif etmi\u015fdir: \u201ct\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201csisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201cs\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n kompy\u00fcter n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d, \u201coptimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d v\u0259 \u201csoft kompyutinq\u201d.<br \/>\nLutfi Zad\u0259nin elmd\u0259 \u201cZ-cevirm\u0259\u201d kimi tan\u0131nan i\u015fi diskret v\u0259 r\u0259q\u0259mli idar\u0259etm\u0259, informasiya v\u0259 kommunikasiya sis-teml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259dir. Onun m\u0259\u015fhur \u201cV\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131\u201c, \u201cDinamik sisteml\u0259rin idar\u0259 olunma v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri\u201d muasir idar\u0259etm\u0259 elminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil<br \/>\nedir. AB\u015e-\u0131n Milli Kosmik T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (NASA) bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rini t\u0259tbiq edir.<br \/>\n2016-c\u0131 ild\u0259 L\u00fctfi Zad\u0259nin n\u0259z\u0259riyy\u0259si \u0259sas\u0131nda yapon aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ilk d\u0259f\u0259 olaraq s\u00fcniintellekt\u0259 malik robot haz\u0131rlan\u0131b. Alter adl\u0131 robot Tokiodak\u0131 Beyn\u0259lxalq Elm Muzeyind\u0259 s\u0259rgil\u0259nib. Bu gun Yaponiyan\u0131n \u201cMitsubishi\u201d, \u201cToshiba\u201d, \u201cSony\u201d, \u201cCanon\u201d, \u201cSanyo\u201d, \u201cNissan\u201d, \u201cHonda\u201d, Amerikan\u0131n \u201cGeneral Motors\u201d,\u201cGeneral<br \/>\nElectric\u201d, \u201cMotorola\u201c, \u201cDupont\u201d, \u201cKodak\u201c v\u0259 ba\u015fqa elektron sisteml\u0259r L\u00fctfi Zad\u0259nin ideyalar\u0131 \u0259sas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\nD\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim 6 sentyabr 2017-ci ild\u0259 Kaliforniyada 96 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fdir. O, \u00f6z v\u0259siyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq 2017-ci il sentyabr\u0131n 29-da Bak\u0131da d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u0259qdim etdi:R\u0259\u015fad QARAYEV,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Qara\u011fac\u0131 k\u0259nd tam orta m\u0259kt\u0259binin tarix m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 alim, suni intellekt sah\u0259sind\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru. O, bu ali t\u0259hsil mu\u0259ssis\u0259sinin \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru secilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir. Amerikadak\u0131 Az\u0259rbaycan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n f\u0259xri s\u0259dridir. Onlarla xarici d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259xri doktorudur. 1990-2000-ci ill\u0259rd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 36000-d\u0259n cox istinad edilmi\u015fdir. Kaliforniyan\u0131n Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201c\u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 Zad\u0259 \u0130nstitutu\u201d yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Lutfi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7900"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7900"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7900\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}