{"id":6150,"date":"2017-03-31T09:27:10","date_gmt":"2017-03-31T06:27:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=6150"},"modified":"2017-04-01T09:35:44","modified_gmt":"2017-04-01T06:35:44","slug":"erm%c9%99ni-vandalizmi-v%c9%99-onun-aci-n%c9%99tic%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=6150","title":{"rendered":"Erm\u0259ni vandalizmi v\u0259 onun ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><strong>TAR\u0130X\u0130N QANLI GER\u00c7\u018fKL\u0130KL\u018fR\u0130<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-6151 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q1378-200x300.jpg\" alt=\"q1378\" width=\"144\" height=\"216\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q1378-200x300.jpg 200w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q1378.jpg 377w\" sizes=\"(max-width: 144px) 100vw, 144px\" \/><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-6152 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q12-300x300.jpg\" alt=\"q12\" width=\"207\" height=\"207\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q12-300x300.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q12-150x150.jpg 150w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/q12.jpg 766w\" sizes=\"(max-width: 207px) 100vw, 207px\" \/>C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 \u00d6n Asiya yaylas\u0131nda \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n (az\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin) d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259y\u0259, qovulma\u011fa m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar inkarolunmaz ger\u00e7\u0259klikl\u0259rdir. 1828-1832, 1877-1878, 1905-1907, 1918-1920, 1948-1953 v\u0259 1988-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7irkin etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, q\u0131r\u011f\u0131nlar, talanlar t\u00f6r\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r daha hans\u0131 q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 etm\u0259lidirl\u0259r ki, qulaqlar\u0131 kar olmu\u015f bu d\u00fcnya do\u011frunu do\u011fru kimi e\u015fitsin?!<br \/>\n1828-ci ild\u0259n bu yana \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lm\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan \u0130mperiyas\u0131\u00bb yaratmaq x\u00fclyas\u0131 alt\u0131nda mill\u0259timiz\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r qanl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, q\u0259tlamlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r! B\u00fct\u00fcn bunlara tarix \u015fahiddir. <!--more--><br \/>\nXIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n (indiki Erm\u0259nistan\u0131n) \u0259razisind\u0259 73,8 faiz az\u0259rbaycanl\u0131, 26,2 faiz is\u0259 erm\u0259nil\u0259r, k\u00fcrdl\u0259r, assoril\u0259r v\u0259 dig\u0259r xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri ya\u015fam\u0131\u015flar.<br \/>\n1820-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131nda \u0259halinin 76 faizini, Nax\u00e7\u0131vanda 86,5 faizini, Qaraba\u011fda is\u0259 91 faizini az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar t\u0259\u015fkil etmi\u015fl\u0259r.<br \/>\n1826-1828-ci ill\u0259rd\u0259 yaln\u0131z \u0130randan Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na 18 min erm\u0259ni ail\u0259si k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, 1826-c\u0131 ild\u0259n 1830-cu il\u0259d\u0259k Zaqafqaziyaya 40 min \u0130ran v\u0259 84 min T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nisi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu erm\u0259nil\u0259r h\u0259min ill\u0259rd\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan mahallar\u0131n\u0131n 522 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndinin 310-undan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisini zorla qovub \u00e7\u0131xarm\u0131\u015flar.<br \/>\nO d\u00f6vrd\u0259 \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rinin 10 min n\u0259f\u0259r \u0259halisind\u0259n 7 mini az\u0259rbaycanl\u0131 olmu\u015fdur. Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 Xansaray\u0131, G\u00f6y M\u0259scid, Bazar M\u0259scidi kimi 8 iri m\u0259scid vard\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1831-ci ild\u0259n \u00f6t\u0259n sonrak\u0131 100 ild\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda m\u00f6vcud olan 2310 k\u0259ndin 2000-d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fam\u0131\u015flar.<br \/>\n1827-1829-cu ill\u0259rd\u0259 100 minl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman mill\u0259ti t\u00f6r\u0259dil\u0259n i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z \u0259z\u0259li v\u0259 do\u011fma torpaqlar\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n yurdlar\u0131na erm\u0259nil\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r.<br \/>\nBel\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti erm\u0259ni quldurlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda deyil, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck v\u0259h\u015filikl\u0259 v\u0259 vandall\u0131qla apar\u0131l\u0131rd\u0131. Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 ya\u015fayan he\u00e7 bir mill\u0259t dig\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 bu q\u0259d\u0259r q\u0259ddar v\u0259 \u0259zazil ola bilm\u0259z!<br \/>\nV\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131 2,5 milyon t\u00fcrk, k\u00fcrd v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. \u0130ndi d\u00fcnya desin g\u00f6r\u0259k soyq\u0131r\u0131m\u0131 kim kim\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dib?<br \/>\n1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131nda, Qaraba\u011fda, Bak\u0131da, \u015eamax\u0131da y\u00fczl\u0259rl\u0259 k\u0259nd yerl\u0259 yeksan edilmi\u015f, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 dinc \u0259hali v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f v\u0259 do\u011fma yurdlar\u0131ndan qovulmu\u015flar.<br \/>\n1918-ci ilin mart ay\u0131nda erm\u0259ni quldurlar\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 az\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rinin soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 eyni q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r\u2014k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<br \/>\nVedibasar, Z\u0259ngibasar, E\u00e7miadzin, Basarke\u00e7\u0259r, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131ndan erm\u0259ni da\u015fnak quldurlar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131ndan qa\u00e7\u0131b Nax\u00e7\u0131vana s\u0131\u011f\u0131nan 1 milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 a\u00e7\u0131q havada, s\u0259fal\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259zab \u00e7\u0259kirdi, epidemiya v\u0259 ehtiyac onlar\u0131 \u0259ld\u0259n salm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r g\u00fcn y\u00fczl\u0259rl\u0259 adam \u00f6l\u00fcrd\u00fc.<br \/>\nErm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131 1918-ci ilin yaz\u0131nda t\u0259k Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 3 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 12 min\u0259 yax\u0131n az\u0259ri t\u00fcrk\u00fcn\u00fc v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirdil\u0259r.<br \/>\nHamazasp\u0131n quldur d\u0259st\u0259si 1918-ci il may\u0131n 1-d\u0259 Qubada K\u0259rb\u0259layi M\u0259mm\u0259d Ta\u011f\u0131 o\u011flunun 14 n\u0259f\u0259rlik ail\u0259sini q\u0131l\u0131nc\u0131ndan ke\u00e7irmi\u015fdi. Erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcs\u0259lman qad\u0131nlar\u0131 g\u0259tirm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u018fli Pa\u015fan\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda o\u011flunun g\u00f6zl\u0259rini \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, sonra h\u0259r ikisini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r.<br \/>\n1918-ci il iyun ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda general Andranik \u00f6z quldur d\u0259st\u0259sil\u0259 Culfaya, oradan Nax\u00e7\u0131vana \u00e7\u0259kilir. Sonra Ox\u00e7ay vadisil\u0259 Abrakunisd\u0259n Qafana \u00fcz tutur. Yol boyu d\u0259st\u0259l\u0259r \u00e7oxlu miqdarda t\u00fcrk k\u0259ndl\u0259rini da\u011f\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 Yayc\u0131 k\u0259ndind\u0259 2500 adam faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 Araz \u00e7ay\u0131nda bat\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nZ\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda Andranikin silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 10 min 68 adam\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 \u015fik\u0259st etmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nErm\u0259ni A. Lalayan yaz\u0131rd\u0131: \u00abErm\u0259nistanda da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti 30 ayl\u0131q hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (may 1918-noyabr 1920) Az\u0259rbaycan \u0259halisinin 60 faizini\u2026 q\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r\u00bb.<br \/>\nB\u0259dnam Andranikin d\u0259st\u0259si G\u00f6y\u00e7\u0259 mahal\u0131nda elin sevimli a\u015f\u0131\u011f\u0131 D\u0259d\u0259 N\u0259c\u0259fin \u00fcryan k\u00fcr\u0259yin\u0259 samavar\u0131 ba\u011flayaq, odunlu\u011funa k\u00f6m\u00fcr t\u00f6k\u00fcb kefl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ay d\u0259ml\u0259mi\u015fl\u0259r.<br \/>\nVa\u011fudi k\u0259ndind\u0259 400 n\u0259f\u0259r m\u0259scid\u0259 doldurulmu\u015f v\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nN\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259 yataqda olan x\u0259st\u0259 \u018fs\u0259d b\u0259y M\u0259lik Abbasovun sin\u0259sin\u0259 s\u00fcng\u00fc sancm\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nVa\u011fudid\u0259 Q\u0259dim\u0259 Tahir q\u0131z\u0131n\u0131n d\u00f6\u015fl\u0259rini x\u0259nc\u0259rl\u0259 do\u011fram\u0131\u015f, \u00f6z q\u0131z\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131na t\u0131xam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r ikisini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<br \/>\nA\u011fudi k\u0259ndind\u0259 Qulam\u0259li \u015e\u0259k\u0259rovun o\u011flunun aya\u011f\u0131n\u0131 topuqdan k\u0259smi\u015f, b\u0259d\u0259nini s\u00fcng\u00fc il\u0259 d\u0259lik-d\u0259lik etmi\u015f v\u0259 \u00f6l\u0259n\u0259d\u0259k yerim\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015fdil\u0259r.<br \/>\nBa\u011f\u0131rl\u0131 k\u0259ndind\u0259 7 n\u0259f\u0259r ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n\u0131 bir evd\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nQatar k\u0259ndind\u0259 M\u0259\u015f\u0259di Q\u0259l\u0259nd\u0259r ki\u015fini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 \u00fcst\u00fcn\u0259 neft t\u00f6k\u0259r\u0259k camaat\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nH\u0259min k\u0259ndd\u0259 K\u0259rb\u0259layi Allahverdinin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015fdil\u0259r.<br \/>\nR\u0259hman \u018ff\u0259ndi k\u0259ndind\u0259 \u0130brahim Hac\u0131h\u00fcseyn o\u011flunun g\u00f6zl\u0259rini \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, diri-diri yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nK\u0259rb\u0259layi Mehdinin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sib yolun q\u0131ra\u011f\u0131ndak\u0131 da\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 qoymu\u015fdular.<br \/>\nBir vaxtlar Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda 18 mahal olub v\u0259 bu mahallarda yax\u0131n ke\u00e7mi\u015f\u0259d\u0259k O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259ri m\u00fctl\u0259q \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edibl\u0259r.<br \/>\n\u0130r\u0259van, G\u00f6y\u00e7\u0259, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Vedibasar, Z\u0259ngibasar, Dilican, Z\u0259ng\u0259zur, A\u011fbaba, Loru, P\u0259mb\u0259k, \u015e\u00f6r\u0259yel, D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k, Abaran, G\u0259rnibasar, Q\u0131rxbulaq, Karbi, S\u0259rdarabad, Talin mahallar\u0131 30 minkvadrat kilometr \u0259razini \u0259hat\u0259 edirdi. Bu mahallarda 2300-\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi, ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 iri \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 vard\u0131.<br \/>\n1915-ci ild\u0259ki qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qdan istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri quldurba\u015f\u0131 Yaponun r\u0259hb\u0259rliyil\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z Q\u0259zas\u0131ndak\u0131 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rini yerl\u0259-yeksan etmi\u015f, \u0259halinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini s\u00fcng\u00fcd\u0259n ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r.<br \/>\n1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 t\u0259kc\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259 deyil, dig\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131nda da Andranik, Hamazasp, Hayk, Dro v\u0259 N\u0259cdeh kimi qana susam\u0131\u015f generallar \u00f6z quldur d\u0259st\u0259l\u0259ril\u0259 milyonlarla dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, y\u00fczl\u0259rl\u0259 ell\u0259ri, obalar\u0131, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri, k\u0259ndl\u0259ri darmada\u011f\u0131n edib viran\u0259y\u0259 \u00e7evirmi\u015fl\u0259r.<br \/>\n\u00dc\u00e7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 12 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<br \/>\nQanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar Andranikin, Hamazasp\u0131n, Hayk\u0131n, Dronun, Njdenin, Lalayans\u0131n, \u018fmirovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi quldurterror\u00e7u erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259traf q\u0259zalar\u0131nda da davam edirdi. \u015eaumyan t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259lahiyy\u0259t verilmi\u015f Hamazasp\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Quba q\u0259zas\u0131n\u0131n 122 k\u0259ndini da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, yand\u0131rm\u0131\u015f, t\u0259xmin\u0259n 2000 n\u0259f\u0259ri v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdil\u0259r. Bundan sonra terror\u00e7ular Xa\u00e7maz, G\u00f6y\u00e7ay, A\u011fda\u015f, K\u00fcr-d\u0259mir, Cavad, Salyan v\u0259 L\u0259nk\u0259ran q\u0259zalar\u0131nda talanlar v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdil\u0259r. Atarbekovun v\u0259 Lalayans\u0131n erm\u0259ni h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda 8000 n\u0259f\u0259ri q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdi ki, onlar\u0131n da 1653 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n, 965 n\u0259f\u0259ri u\u015faq olmu\u015fdu. Lalayans\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 k\u0259ndl\u0259rin birind\u0259 qad\u0131nlar m\u0259scid\u0259 doldurularaq diri-diri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. Burada 58 k\u0259nd yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. K\u00fcrd\u0259mird\u0259 quldurlar 56 ev v\u0259 2 m\u0259scid binas\u0131n\u0131 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Mikoyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi d\u0259st\u0259l\u0259r is\u0259 sonradan \u015eamax\u0131ya soxularaq burada 20 k\u0259ndi da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131lar. Balo\u011flan k\u0259ndind\u0259 535 n\u0259f\u0259r (250 ki\u015fi, 150 qad\u0131n, 135 u\u015faq) \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 69 n\u0259f\u0259r yaralanm\u0131\u015fd\u0131. Navah\u0131 k\u0259ndind\u0259 1050 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 yaralanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nQanl\u0131 soyq\u0131r\u0131m \u0130r\u0259van, G\u00f6y\u00e7\u0259, Cavan\u015fir, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rind\u0259, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qazaxda da davam etdirilmi\u015fdi. \u0130r\u0259van, G\u00f6y\u00e7\u0259 v\u0259 Qazaxda 200, Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda 75 k\u0259nd yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nBel\u0259 k\u0259d\u0259rli r\u0259q\u0259ml\u0259ri daha \u00e7ox sadalamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Soyq\u0131r\u0131m 1918-ci il sentyabr\u0131n ortalar\u0131nad\u0259k davam etmi\u015fdi. Bu soyq\u0131r\u0131mda 600 min\u0259 yax\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fi erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin qurban\u0131 olmu\u015fdu.<br \/>\n* * *<br \/>\n&#8230;Erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistanda \u0259n m\u00fcnbit rayonlarda ya\u015fayan 250 mind\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 respublikadan zorla \u00e7\u0131xarmaq Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll etm\u0259k q\u0259d\u0259r vacib idi.<br \/>\n1988-ci il noyabr\u0131n ortalar\u0131nda Az\u0259rbaycana 80 mind\u0259n art\u0131q qa\u00e7q\u0131n p\u0259nah g\u0259tirmi\u015fdi.<br \/>\n1948-1953 v\u0259 1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 did\u0259rgin d\u00fc\u015f\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 1,5 milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmu\u015fdu. 1905-1907-ci v\u0259 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 olan qanl\u0131 vuru\u015fmalarda yar\u0131m milyon az\u0259rbaycanl\u0131 Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<br \/>\n1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistandan qovulan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi 165 min, 189 min, h\u0259tta 200 min deyil, daha \u00e7oxdur. T\u0259rk etdikl\u0259ri \u0259razi is\u0259 b\u0259z\u0259n m\u0259tbuatda g\u00f6st\u0259rildiyi kimi 6.000 kv. km deyil, 9.800 kv. kmd\u0259n \u00e7oxdur. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan\u0131n indiki \u0259razisinin 36 rayonundan 33-d\u0259 1918-ci il\u0259d\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. 1976-c\u0131 ild\u0259 Erm\u0259nistanda 319 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi vard\u0131. Erm\u0259nil\u0259r t\u0259dric\u0259n k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 1988-ci ild\u0259 22 rayonda 185 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259nd ad\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nErm\u0259ni h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 1992-ci il fevral ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 XX \u0259srin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli v\u0259 qanl\u0131 faci\u0259sini \u2013 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. Bu, \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 fa\u015fizmin t\u00f6r\u0259tdiyi d\u0259h\u015f\u0259tli q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259ni separat\u00e7\u0131-terror\u00e7ular\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Erm\u0259nistan h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin v\u0259 Rusiyan\u0131n 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 polkunun \u0259sg\u0259rl\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdiyi \u0259n k\u00fctl\u0259vi v\u0259 \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131m\u0131d\u0131r.<br \/>\nXocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tli m\u0259nz\u0259r\u0259si bel\u0259dir: 613 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc (63 n\u0259f\u0259r u\u015faq, 106 n\u0259f\u0259r qad\u0131n, 70 n\u0259f\u0259r qoca), 8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdi, 25 u\u015faq valideynin h\u0259r ikisini, 130 u\u015faq valideynl\u0259rd\u0259n birini itirmi\u015fdi, 487 n\u0259f\u0259r yaralanm\u0131\u015fd\u0131, 1275 n\u0259f\u0259r \u0259sir, 150 n\u0259f\u0259r itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<br \/>\nAz\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin 360 kilometrlik sah\u0259sind\u0259 ir\u0259li soxularaq 20 faiz\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etmi\u015f, F\u00fczuli rayonundak\u0131 Horadiz q\u0259s\u0259b\u0259-sind\u0259n Z\u0259ngilan da daxil olmaqla 198 kilometrlik Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini n\u0259zar\u0259t alt\u0131na alm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni i\u015f\u011fallar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 50 min\u0259d\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 2 \u015f\u0259h\u0259r, 1 q\u0259s\u0259b\u0259, 53 k\u0259nd i\u015f\u011fal olundu. Da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f obyektl\u0259rin, z\u0259bt olunmu\u015f \u0259kin v\u0259 me\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rinin statistikas\u0131 bel\u0259dir: ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri-102000, ictimai binalar-7000, \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259ri-693, s\u0259hiyy\u0259 obyektl\u0259ri &#8211; 695, avtomobil yollar\u0131 &#8211; 800 km, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r &#8211; 160, su k\u0259m\u0259ri 2300 km, elektrik x\u0259tti &#8211; 15000 km, me\u015f\u0259 sah\u0259si -250000 ha, \u0259kin sah\u0259si- 200000 ha, tarixi abid\u0259 v\u0259 muzeyl\u0259r \u2013 464<br \/>\nBundan ba\u015fqa, h\u0259m\u00e7inin d\u0259 civ\u0259, obsidian v\u0259 perlit ehtiyatlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131, tikinti v\u0259 \u00fczl\u00fck materiallar\u0131n\u0131n 35-60 faizi, me\u015f\u0259 fondunun 23,8 faizi, su ehtiyatlar\u0131n\u0131n 7,8 faizi v\u0259 sair i\u015f\u011fal olunmu\u015f torpaqlar\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Burada 2 qoruq v\u0259 3 iri su anbar\u0131 da yerl\u0259\u015fir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259razisi v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda 7 inzibati rayonun Erm\u0259nistan\u0131n silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 20 mind\u0259n \u00e7ox insan q\u0259tl\u0259 yetir\u0131ilmi\u015f, 50 mind\u0259n art\u0131q adam yaralanm\u0131\u015f v\u0259 \u015fik\u0259st olmu\u015fdur. 1 milyondan \u00e7ox insan is\u0259 uzun ill\u0259rdir qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famaqdad\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin sonuncu i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 900-d\u0259n art\u0131q ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si talan edilmi\u015f, yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, 6 min s\u0259naye, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259si v\u0259 dig\u0259r obyektl\u0259r m\u0259hv edilmi\u015f, 450 min ya\u015fay\u0131\u015f binas\u0131, 4366 sosial-m\u0259d\u0259ni obyekt, eyni zamanda 695 tibb oca\u011f\u0131, 927 kitabxana, 464 tarixi abid\u0259 v\u0259 muzey, 100-d\u0259n \u00e7ox arxeoloji abid\u0259, 6 d\u00f6vl\u0259t teatr\u0131 v\u0259 studiya m\u0259hv edilmi\u015fdir. Talan olunmu\u015f muzeyl\u0259rd\u0259n 10 mind\u0259n \u00e7ox \u0259\u015fya v\u0259 nadir eksponat o\u011furlanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBunlar erm\u0259ni vandalizminin v\u0259 onun ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rinin \u00e7ox ki\u00e7ik bir m\u0259nz\u0259r\u0259sidir. Qanl\u0131 tarixi ger\u00e7\u0259klikl\u0259rin is\u0259 miqyas\u0131 daha geni\u015f v\u0259 daha d\u0259h\u015f\u0259tlidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Tofiq Yusifin \u201cQan iyi\u201d <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>kitab\u0131ndan<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TAR\u0130X\u0130N QANLI GER\u00c7\u018fKL\u0130KL\u018fR\u0130 C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 \u00d6n Asiya yaylas\u0131nda \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n (az\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin) d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259y\u0259, qovulma\u011fa m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar inkarolunmaz ger\u00e7\u0259klikl\u0259rdir. 1828-1832, 1877-1878, 1905-1907, 1918-1920, 1948-1953 v\u0259 1988-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7irkin etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, q\u0131r\u011f\u0131nlar, talanlar t\u00f6r\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r daha hans\u0131 q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 etm\u0259lidirl\u0259r ki, qulaqlar\u0131 kar olmu\u015f bu d\u00fcnya do\u011frunu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20,12],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6150"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6150\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}