{"id":5010,"date":"2016-11-28T12:29:14","date_gmt":"2016-11-28T09:29:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=5010"},"modified":"2016-11-28T12:56:02","modified_gmt":"2016-11-28T09:56:02","slug":"gender-ail%c9%99-v%c9%99-demoqrafiya-m%c9%99s%c9%99l%c9%99l%c9%99rinin-isiqlandirilmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=5010","title":{"rendered":"Gender, ail\u0259 v\u0259 demoqrafiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u201cC\u018fNN\u018fT ANALARIN AYAQLARI ALTINDADIR\u201d<\/strong><\/p>\n<p><em><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-5012 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/kivd1f1.jpg\" alt=\"kivd1f1\" width=\"133\" height=\"116\" \/>Qad\u0131nlara ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlar verilib<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Q\u0259dim zamanlardan Az\u0259rbaycanda qad\u0131na h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131b. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.) deyib: \u201cC\u0259nn\u0259t analar\u0131n ayaqlar\u0131 alt\u0131ndad\u0131r\u201d. Tomris, Sara xatun, Tutibik\u0259 kimi qad\u0131nlar \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 tariximizin q\u0131z\u0131l s\u0259hif\u0259l\u0259rini yaz\u0131blar.<br \/>\nAz\u0259rbaycan birinci d\u0259f\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini elan etdikd\u0259n sonra h\u00f6kum\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri \u015e\u0259rqd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq qad\u0131nlara ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k h\u00fcququnun verilm\u0259si olub.<br \/>\nH\u0259tta 70 il Sovetl\u0259r birliyinin t\u0259rkibind\u0259 ya\u015fayanda bel\u0259 elmin, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin, dig\u0259r sah\u0259l\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olan Az\u0259rbaycan qad\u0131nlar\u0131 d\u0259rin z\u0259kalar\u0131, z\u0259hm\u0259tsev\u0259rlikl\u0259ri, ail\u0259 oca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 t\u0259kc\u0259 SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u015f\u00f6hr\u0259t qazan\u0131blar.<br \/>\nM\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qad\u0131nlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b. Bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 qo\u015fulub. 1992-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 BMT-nin \u201cQad\u0131nlar\u0131n siyasi h\u00fcquqlar\u0131\u201d \u00fczr\u0259 konvensiyas\u0131na,\u201d 1995-ci ild\u0259 \u201cQad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv olunmas\u0131\u201d \u00fczr\u0259 konvensiyaya qo\u015fulmu\u015fdur.<!--more--><br \/>\n1995-ci ild\u0259 qad\u0131nlar\u0131n \u00dcmumd\u00fcnya Konfrans\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015f \u201cPekin F\u0259aliyy\u0259t Platformas\u0131nda\u201d qar\u015f\u0131ya qoyulmu\u015f strateji m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n biri qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu s\u0259n\u0259d \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda qad\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 2000-2005-ci ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Milli F\u0259aliyy\u0259t Plan\u0131\u201d adl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul edilib.<br \/>\nMilli qanunvericilikd\u0259 d\u0259 qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, onlar\u0131n konstitusion h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 bir s\u0131ra normativ-h\u00fcquqi aktlar m\u00f6vcuddur v\u0259 qanunvericiliyin beyn\u0259lxalq normalara uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131laraq daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn qanunlara \u00e7oxlu \u0259lav\u0259l\u0259r v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib.<br \/>\nGender siyas\u0259tinin daha dol\u011fun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259n \u00f6tr\u00fc Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 1998-ci il 14 yanvar tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 Qad\u0131n probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si yarad\u0131l\u0131b (2006-c\u0131 ild\u0259n Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Prob-leml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si adlan\u0131r).<\/p>\n<p><em><strong>Cinay\u0259t varsa, c\u0259za da olmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/em><br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan\u0131n gender sah\u0259sind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u00e7ox b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259rdir v\u0259 \u00f6lk\u0259 qad\u0131nlar\u0131n\u0131n bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, biz bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri h\u0259yat\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fcr v\u0259 b\u0259y\u0259nirik. Lakin t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar \u00f6lk\u0259miz\u0259 aid g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri \u00f6hd\u0259likl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rini layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetirmirl\u0259r. Bu ilin aprel ay\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hadis\u0259l\u0259r bunu bir daha s\u00fcbut etdi.<br \/>\n20 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, Az\u0259rbaycan m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015fay\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 bir milyondan art\u0131q qa\u00e7q\u0131n v\u0259 k\u00f6\u00e7k\u00fcn soyda\u015f\u0131m\u0131z var v\u0259 bunlar\u0131n yar\u0131dan \u00e7oxunu qad\u0131nlar t\u0259\u015fkil edir. B\u00fct\u00fcn bunlar b\u0259s deyilmi\u015f kimi, cari ilin aprel ay\u0131nda erm\u0259ni t\u0259xribat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n he\u00e7 bir beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na s\u0131\u011fmayan cinay\u0259tl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 qa\u00e7q\u0131n qad\u0131nlar t\u0259krar\u0259n ev-e\u015fikl\u0259rini itirdil\u0259r, 16 ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan Turan\u0259 is\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi.<br \/>\nTuran\u0259 H\u0259s\u0259nli 2000-ci ilin g\u00f6z\u0259l bir bahar g\u00fcn\u00fcnd\u0259\u2013may\u0131n 27-d\u0259 anadan olmu\u015fdu. G\u00f6z\u00fcn\u00fc bu d\u00fcnyaya a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 d\u0259qiq\u0259l\u0259r-d\u0259n g\u00fcn\u0259\u015fin gur i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir-birind\u0259n \u0259tirli yaz \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259yat\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 bahar f\u0259slini \u00e7ox sevirdi. H\u0259r il a\u011faclar \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259y\u0259nd\u0259, bunlar\u0131n aras\u0131nda \u015f\u0259kil \u00e7\u0259kdirirdi. El\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn d\u0259 bel\u0259c\u0259 g\u00f6z\u0259l, i\u015f\u0131ql\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdi&#8230;<br \/>\nTuran\u0259 T\u0259rt\u0259rin H\u0259s\u0259nqaya k\u0259ndind\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb boya-ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Valideynl\u0259ri k\u0259lb\u0259c\u0259rlidirl\u0259r. H\u0259s\u0259nqaya k\u0259ndi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 t\u0259mas x\u0259ttinin lap yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu q\u0131z k\u00f6rp\u0259likd\u0259n ana laylas\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u0259m d\u0259 at\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri e\u015fitmi\u015f v\u0259 bu \u015f\u0259rait\u0259 al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259rin atd\u0131\u011f\u0131 top m\u0259rmisi onu \u00e7ox sevdiyi \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259mi\u015f a\u011faclar\u0131n alt\u0131nda yaxalad\u0131. O, 16 ya\u015f\u0131n\u0131 qeyd ed\u0259 bilm\u0259di. Bu q\u0131z\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyan m\u0259rmi ba\u011fdak\u0131 a\u011faclar\u0131 da m\u0259hv etdi.<br \/>\nH\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, bu d\u0259f\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r m\u00fcharib\u0259nin qayda-qanunlar\u0131n\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201cSilahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r zaman\u0131 m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 dair\u201d 12 avqust 1949-cu il tarixli Cenevr\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rini kobudcas\u0131na po-zaraq, m\u00fclki \u0259halini, onlar\u0131n ev-e\u015fikl\u0259rini, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131n\u0131, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, tibb ocaqlar\u0131n\u0131 h\u0259d\u0259f se\u00e7mi\u015fl\u0259r. Haz\u0131rda Turan\u0259 H\u0259s\u0259nlinin \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 cinay\u0259t i\u015finin istintaq\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 CM-nin 116.0.6, 116.0.7, 116.0.8, 116.0.10, 116.0.11, 120.2.12 v\u0259 186.2.2-ci madd\u0259l\u0259ri il\u0259 davam etdirilir.<br \/>\n\u0130stintaq davam etdirilir. Lakin cinay\u0259tin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259 t\u0259qsirkar olan \u015f\u0259xsl\u0259rin n\u0259 zaman c\u0259zalar\u0131n\u0131 alacaqlar\u0131 h\u0259l\u0259 ki bilinmir.<br \/>\nTuran\u0259 erm\u0259ni fa\u015fizminin qurban\u0131 olan ilk az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n deyil. Bu c\u0259rg\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131, jurnalist Salat\u0131n \u018fsg\u0259rovan\u0131n, T\u0259rt\u0259r rayonunun C\u0259milli k\u0259ndinin sakini, 11 ya\u015fl\u0131 Cahan Qurbanovan\u0131n, A\u011fdam rayo-nunun i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 erm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259 h\u0259dsiz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f milliy\u0259tc\u0259 rus olan 89 ya\u015fl\u0131 Vera Dav\u0131dovnan\u0131n v\u0259 onun q\u0131z\u0131 Svetlana \u0130vanovnan\u0131n, Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin sakini Sara Yusifovan\u0131n v\u0259 onun be\u015f ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131n\u0131n, \u0259sirlikd\u0259 \u00f6l\u0259n Qubadl\u0131 rayonunun sakinl\u0259ri \u015eahs\u0259n\u0259m v\u0259 \u018fslinin, La\u00e7\u0131n rayonunun sakini, qarda\u015f\u0131 Talehin g\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f Yegan\u0259 \u0130bi\u015fovan\u0131n v\u0259 onlarca, y\u00fczl\u0259rl\u0259 dig\u0259r q\u0131z-g\u0259linin adlar\u0131 var.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 qad\u0131n v\u0259 u\u015faq girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259cav\u00fcz n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259sir v\u0259 itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f 4844 n\u0259f\u0259r (01.03.2005-ci il tarix\u0259 olan m\u0259lumat) Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131ndan 321 n\u0259f\u0259rini qad\u0131nlar, 54 n\u0259f\u0259rini u\u015faqlar, \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si fakt\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n dan\u0131lan 783 n\u0259f\u0259r (D\u00f6vl\u0259t Komissiyas\u0131nda onlar\u0131n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir v\u0259 girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 saxlanma yerl\u0259rini t\u0259sdiq ed\u0259n m\u0259lumatlar var) Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131ndan 46 n\u0259f\u0259rini qad\u0131nlar, 18 n\u0259f\u0259rini is\u0259 u\u015faqlar t\u0259\u015fkil edir. Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni \u0259sirliyind\u0259n azad edilmi\u015f 1368 n\u0259f\u0259rd\u0259n (01.03.2005-ci il tarix\u0259 olan m\u0259lumat) 338 n\u0259f\u0259ri qad\u0131n, 169 n\u0259f\u0259ri u\u015faqd\u0131r. Bundan ba\u015fqa apar\u0131lm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, y\u00fczl\u0259rl\u0259 qad\u0131n v\u0259 u\u015faq gi-rovluqda \u0259n v\u0259h\u015fi metodlarla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, \u00f6m\u00fcrl\u00fck fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi \u015fik\u0259st edilmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nBizi bir sual d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr: Turan\u0259 erm\u0259ni vandalizminin sonuncu qurban\u0131d\u0131rm\u0131?<br \/>\nBu sual\u0131n cavab\u0131 olaraq bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00fccl\u00fc ordusu var v\u0259 xalq \u00f6z ordusuna g\u00fcv\u0259nir. Lakin Erm\u0259nistan elan olunmam\u0131\u015f bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 he\u00e7 bir beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na \u0259m\u0259l etmir v\u0259 sonuncu aprel hadis\u0259l\u0259ri bunu bir daha b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259rdi.<br \/>\n\u018fg\u0259r biz beyn\u0259lxalq miqyasda qad\u0131nlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r\u0131qsa, n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, aprel ay\u0131 \u0259rzind\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonunda darmada\u011f\u0131n edilmi\u015f 254 evin xan\u0131m\u0131 vard\u0131, onlar\u0131n bir \u00e7oxu qa\u00e7q\u0131nlard\u0131 v\u0259 art\u0131q ikinci d\u0259f\u0259dir ki, ev-e\u015fikl\u0259-ri erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r, zorak\u0131l\u0131q \u0259m\u0259ll\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259mlaklar\u0131 m\u0259hv edilir.<br \/>\nH\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, yen\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev \u00e7\u0259tin g\u00fcnd\u0259 \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n ya-n\u0131nda olmu\u015f, xan\u0131m\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f evl\u0259r\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259kmi\u015f v\u0259 bundan d\u0259rhal sonra erm\u0259ni vandalizmi n\u0259tic\u0259sind\u0259 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f evl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Prezidentin Ehtiyat Fondundan 3 milyon manat v\u0259sait ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 sakinl\u0259r q\u0131\u015f\u0131 rahat m\u0259nzill\u0259rind\u0259 ke\u00e7ir\u0259c\u0259kl\u0259r.<br \/>\nLakin n\u0259 q\u0259d\u0259r ki Erm\u0259nistan ordusu i\u015f\u011fal edilmi\u015f torpaqlar\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131xar\u0131lmay\u0131b, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, sutka \u0259rzind\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s rejimi bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 pozulur, biz sual\u0131m\u0131za cavab tapa bilm\u0259y\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p><em><strong>M\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 c\u0259miyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f q\u0259sddir<\/strong><\/em><br \/>\nH\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri t\u0259dbirl\u0259r\u0259 baxmayaraq, qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131n\u0131n, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n say\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 azalmay\u0131b. M\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 n\u0259dir? Bu, konkret olaraq bir insana, bir qad\u0131na qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f t\u0259hqiredici, al\u00e7ald\u0131c\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rdirmi? M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, yox. \u00c7\u00fcnki statistika g\u00f6st\u0259rir ki, g\u0259l\u0259c\u0259yin narahat u\u015faqlar\u0131 m\u0259hz bel\u0259 ail\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcr v\u0259 sonradan c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz b\u0259laya \u00e7evrilirl\u0259r.<br \/>\nBu yax\u0131nlarda T\u0259rt\u0259r rayonunda ba\u015f vermi\u015f bir hadis\u0259 ham\u0131n\u0131 sars\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. 12 ya\u015fl\u0131 q\u0131z insan alverinin qurban\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. D\u0259h\u015f\u0259tlisi d\u0259 budur ki, onu bu yola \u00e7\u0259k\u0259n \u00f6zg\u0259l\u0259r deyil, el\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 bir evd\u0259 ya\u015fayan g\u0259lin olmu\u015fdur. H\u0259-min hadis\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar T\u0259rt\u0259r rayon prokurorlu\u011funda cinay\u0259t i\u015fi \u00fczr\u0259 ibtidai istintaq tamamlanaraq onunla \u0259laq\u0259d\u0259 olmu\u015f 5 n\u0259f\u0259r g\u0259nc v\u0259 1 qad\u0131n haqq\u0131nda ittiham akt\u0131 t\u0259sdiq edil\u0259r\u0259k bax\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn T\u0259rt\u0259r rayon m\u0259hk\u0259m\u0259sin\u0259 g\u00f6n-d\u0259rilmi\u015fdir. Bu q\u0131z\u0131n valideynl\u0259ri ayr\u0131lm\u0131\u015flar, o, babas\u0131n\u0131n himay\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Baba v\u0259 n\u0259n\u0259l\u0259r n\u0259v\u0259l\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r sevs\u0259l\u0259r d\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, normal ail\u0259 m\u00fchitini, yeniyetm\u0259l\u0259r\u0259 laz\u0131m olan n\u0259zar\u0259ti t\u0259min ed\u0259 bilmirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, c\u00fctl\u00fckl\u0259r bo\u015fanma\u011fa q\u0259rar verm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l, bu bar\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidirl\u0259r.<br \/>\nT\u0259\u0259ss\u00fcf ki, da\u011f\u0131lan ail\u0259l\u0259rin say\u0131 ild\u0259n-il\u0259 azalmaq \u0259v\u0259zin\u0259, artmaqdad\u0131r.<br \/>\nT\u0259rt\u0259r rayon Statistika \u0130dar\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, 2015-ci ild\u0259 rayonda 507 nikah ba\u011flanm\u0131\u015f v\u0259 125 bo\u015fanma hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nT\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, bo\u015fanmalar\u0131n m\u00fch\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri erk\u0259n nikahlard\u0131r. 18 ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan q\u0131zlar bir \u00e7ox hallarda ail\u0259nin mahiyy\u0259tini laz\u0131m\u0131nca d\u0259rk etmir, bu qay\u011f\u0131lar\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilmirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 fiziki zorak\u0131l\u0131qlara m\u0259ruz qal\u0131rlar. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 h\u0259l\u0259 r\u0259smi nikaha daxil olmadan bo\u015fanan qad\u0131nlar \u00f6zl\u0259rinin v\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r.<br \/>\nYen\u0259 d\u0259 statistikaya m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k. 2015-ci ild\u0259 rayonda 1253 k\u00f6rp\u0259 v\u0259 ya h\u0259r g\u00fcn t\u0259xmin\u0259n 3 yeni ki\u00e7ik v\u0259t\u0259nda\u015f d\u00fcnyaya g\u0259lib. Bu g\u00f6st\u0259rici \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 do\u011fulanlar\u0131n 0,8 faizini, Yuxar\u0131 Qaraba\u011f iqtisadi rayonu \u00fczr\u0259 do\u011fulanlar\u0131n 12,5 faizini t\u0259\u015fkil edir. T\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n k\u00f6rp\u0259l\u0259rin 14 faizi r\u0259smi nikahdan k\u0259nar do\u011fulanlard\u0131r. Bel\u0259 ail\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 analar 18 ya\u015f\u0131nan \u00e7atmayan qad\u0131nlard\u0131r ki, bunlar da sonradan bir s\u0131ra probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015firl\u0259r<br \/>\nAil\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n diqq\u0259tsizliyi, ev\u0259 qazanc g\u0259tirm\u0259m\u0259si d\u0259 bo\u015fanmaya s\u0259b\u0259b olan hallardand\u0131r. B\u0259z\u0259n is\u0259 ki\u015finin qazanc g\u0259tirm\u0259si bir yana, t\u0259hqiredici h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 qad\u0131n\u0131 intihar h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. Bel\u0259 hadis\u0259 rayonumuzun k\u0259ndl\u0259rind\u0259n birind\u0259 ba\u015f verib.<br \/>\nQad\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259k m\u0259qs\u0259diil\u0259 yand\u0131r\u0131b v\u0259 yanl\u0131z h\u0259kiml\u0259rin ciddi s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 sa\u011f qal\u0131b. Onun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 is\u0259 cinay\u0259t \u0259m\u0259lin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunlar\u0131 \u0259sas\u0131nda c\u0259zas\u0131n\u0131 al\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 u\u015faqlar da bax\u0131ms\u0131z qal\u0131b.<\/p>\n<p><em><strong>\u018fn\u0259n\u0259l\u0259r ya\u015fay\u0131r<\/strong><\/em><br \/>\nYax\u0131n ke\u00e7mi\u015fimizi xat\u0131rlay\u0131ram. \u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 ya\u015fayan n\u0259n\u0259l\u0259ri, analar\u0131 yada sal\u0131ram. O zaman ail\u0259l\u0259rin \u0259k-s\u0259riyy\u0259ti \u00e7oxu\u015faql\u0131 idi. H\u0259r evd\u0259 10-12 u\u015faq b\u00f6y\u00fcd\u00fcrd\u00fcl\u0259r. \u00d6z\u00fc d\u0259 nec\u0259?! H\u0259myerlimiz, texnika elml\u0259ri-doktoru, professor Rasim Axundov \u201cKe\u00e7mi\u015f\u0259 n\u0259z\u0259r salanda&#8230;\u201d kitab\u0131nda yaz\u0131r ki, onun anas\u0131 Maya xan\u0131m yazma\u011f\u0131-oxuma\u011f\u0131 bacarm\u0131rd\u0131. B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn, bundan sonrak\u0131 ill\u0259rin m\u0259i\u015f\u0259t \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, o, b\u00f6y\u00fck bir ail\u0259nin qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131na\u2013T\u0259rt\u0259rin Azadqaraqoyunlu k\u0259ndind\u0259 v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259 h\u0259kimlik ed\u0259n v\u0259 eyni zamanda m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259n F\u0259rrux b\u0259y\u0259 yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259k edirdi. Gec\u0259l\u0259r hisli lampa i\u015f\u0131\u011f\u0131na d\u0259rs haz\u0131rlayan u\u015faqlar\u0131n 10-u da ali t\u0259hsil alm\u0131\u015f, onlardan 5-i elml\u0259r doktoru olmu\u015f, Az\u0259rbaycan elminin inki\u015faf\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131n\u0131n \u0259sl simas\u0131 bel\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bizim qad\u0131nlara cinay\u0259tkar, cinay\u0259t etm\u0259 s\u00f6zl\u0259ri yara\u015fm\u0131r. Bu b\u0259la il\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259t m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nBiz \u00f6vladlar\u0131m\u0131z\u0131 h\u0259yat\u0131n s\u0259rt \u00fcz\u00fcnd\u0259n qorumamal\u0131y\u0131q, \u00e7\u00fcnki ist\u0259s\u0259k d\u0259, ist\u0259m\u0259s\u0259k d\u0259 informasiya bollu\u011fu \u015f\u0259raitind\u0259 onlar bu barad\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumat alacaqlar. Maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, T\u0259rt\u0259d\u0259 oldu\u011fu kimi, 12 ya\u015f\u0131nda q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131, h\u0259l\u0259 h\u0259yat\u0131n n\u0259 oldu\u011funu d\u0259rk etm\u0259d\u0259n, \u00e7irkaba yuvarlanmas\u0131n.<br \/>\nB\u0259zi valideynl\u0259r is\u0259 h\u0259yatda \u00f6zl\u0259rini bel\u0259 hadis\u0259l\u0259rd\u0259n s\u0131\u011fortalamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00fcnyaya q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 g\u0259tirm\u0259k ist\u0259mir, bununla da t\u0259bi\u0259tin nizam\u0131n\u0131 pozurlar. Statistik r\u0259q\u0259ml\u0259r d\u0259 bu fakt\u0131 t\u0259sdiq edir. Bel\u0259 ki, 2015-ci ild\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonunda do\u011fulanlar\u0131n 53,9 faizini o\u011flanlar, 46,1 faizini q\u0131zlar t\u0259\u015fkil edib. U\u015faqlar\u0131n say\u0131n\u0131n azalmas\u0131 da narahatl\u0131q do\u011furur. 2014-c\u00fc ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0259halinin h\u0259r min n\u0259f\u0259rin\u0259 hesab\u0131 il\u0259 do\u011fulanlar\u0131n say\u0131 16,4-d\u0259n 15,8-\u0259 q\u0259d\u0259r azalm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nH\u0259r ail\u0259 c\u0259miyy\u0259tin ki\u00e7ik bir par\u00e7as\u0131d\u0131r v\u0259 bu ail\u0259l\u0259rin d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus, f\u0259rqli ya\u015fam t\u0259rzi, qayda-qanunlar\u0131 var. Bununla yana\u015f\u0131 ail\u0259 c\u0259miyy\u0259timizin \u00f6z\u0259yi, g\u00fczg\u00fcs\u00fcd\u00fcr v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ox g\u00f6z\u0259l ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259l\u0259ri var ki, min ill\u0259rdir qorunub saxlan\u0131l\u0131r, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bunlardan \u0259n \u00f6n\u0259mlisi qad\u0131na y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verilm\u0259si v\u0259 \u00e7oxu\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259rin \u00fcst\u00fcn tutulmas\u0131d\u0131r. Bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r indi d\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Svetlana Ba\u011f\u0131rova<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong> (Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda K\u00fctl\u0259vi \u0130nformasiya Vasit\u0259l\u0259rinin \u0130nki\u015faf\u0131na D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Fondunun ke\u00e7irdiyi m\u00fcsabiq\u0259y\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cC\u018fNN\u018fT ANALARIN AYAQLARI ALTINDADIR\u201d Qad\u0131nlara ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlar verilib Q\u0259dim zamanlardan Az\u0259rbaycanda qad\u0131na h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131b. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.) deyib: \u201cC\u0259nn\u0259t analar\u0131n ayaqlar\u0131 alt\u0131ndad\u0131r\u201d. Tomris, Sara xatun, Tutibik\u0259 kimi qad\u0131nlar \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 tariximizin q\u0131z\u0131l s\u0259hif\u0259l\u0259rini yaz\u0131blar. Az\u0259rbaycan birinci d\u0259f\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini elan etdikd\u0259n sonra h\u00f6kum\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n biri \u015e\u0259rqd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq qad\u0131nlara ki\u015fil\u0259rl\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5010"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5010"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5010\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}