{"id":4897,"date":"2016-11-18T13:06:54","date_gmt":"2016-11-18T10:06:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=4897"},"modified":"2016-11-18T13:16:52","modified_gmt":"2016-11-18T10:16:52","slug":"vacib-m%c9%99s%c9%99l%c9%99-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=4897","title":{"rendered":"Vacib m\u0259s\u0259l\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>G\u018fL\u018fC\u018fY\u0130N\u0130Z\u0130 SA\u011eLAM D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcN<\/strong><\/p>\n<p><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-4898 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1477199708_481887-300x225.jpg\" alt=\"1477199708_481887\" width=\"169\" height=\"127\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1477199708_481887-300x225.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1477199708_481887.jpg 650w\" sizes=\"(max-width: 169px) 100vw, 169px\" \/>Nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fczr\u0259 tibbi m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259lidirl\u0259r:<\/strong><br \/>\n<strong>1. Hemoqlobinopatiyalar: (b\u00f6y\u00fck beta talassemiya, aral\u0131q beta talassemiya, dre-panotalassemiya, oraqvari h\u00fcceyr\u0259li anemiya)<\/strong><br \/>\n<strong>2.\u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S<\/strong><br \/>\n<strong>3.Sifilis.<\/strong><br \/>\nMill\u0259tin bug\u00fcnk\u00fc sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 fertil (18-49 ya\u015f) ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir, lakin mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. \u00c7\u00fcnki yeniyetm\u0259l\u0259r v\u0259 g\u0259ncl\u0259r mill\u0259timizin irsi fondunun t\u0259msilidir. U\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r \u201cUmid n\u0259sli\u201d hesab olunur. U\u015faqlar\u0131n, yeniyetm\u0259l\u0259rin v\u0259 analar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 s\u0259hiyy\u0259nin prioritet problemidir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan d\u00fcnyada talassemiyan\u0131n \u0259n cox yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Respublika \u0259halisinin h\u0259r 10-12 n\u0259f\u0259rin-d\u0259n biri, t\u0259xmin\u0259n 1mln. talassemiyan\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r v\u0259 h\u0259r il 300 b\u00f6y\u00fck talassemiyal\u0131 u\u015faq anadan olur. Talassemiya n\u0259sild\u0259n-n\u0259sl\u0259 kec\u0259n irsi qan x\u0259st\u0259liyidir.<!--more--> Talassemiya termini \u201ctalassa\u201d(d\u0259niz),\u201dhaima\u201d (qan) yunan s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. X\u0259st\u0259lik ilk d\u0259f\u0259 Aral\u0131q d\u0259nizi \u0259traf\u0131nda a\u015fkar olunub. S\u0259b\u0259bi xromosomlarda yerl\u0259\u015f\u0259n Betaqlobin geninin n\u00f6qt\u0259vi mutasiyas\u0131d\u0131r. Talassemiyan\u0131n 2 formas\u0131 movcuddur-Talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 talassemiya x\u0259st\u0259liyi.<br \/>\nTalassemiya genini (\u0259lam\u0259tl\u0259rini) yaln\u0131z bir valideynd\u0259n alan \u015f\u0259xs talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olur. Talassemiya geninin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 praktik sa\u011flam olurlar, lakin onlar bu patoloji geni \u00f6z u\u015faqlar\u0131na \u00f6tur\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan azad olmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil v\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131larda he\u00e7 vaxt b\u00f6yuk talassemiya inki\u015faf ed\u0259 bilm\u0259z. Sa\u011flam \u015f\u0259xsin talas-semiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 il\u0259 ail\u0259 qurmas\u0131nda \u0259ng\u0259l yoxdur.<br \/>\nTalassemiya genini h\u0259r iki valideynd\u0259n alan u\u015faqda talassemiya x\u0259st\u0259liyi (homoziqot talassemiya, b\u00f6y\u00fck talassemiya) inki\u015faf edir. Bu erk\u0259n u\u015faql\u0131q d\u00f6vrund\u0259 inki\u015faf ed\u0259n cox a\u011f\u0131r irsi qan x\u0259st\u0259liyidir.<br \/>\n\u018fg\u0259r valideynin h\u0259r ikisi talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131rsa, h\u0259r hamil\u0259lik vaxt\u0131 \u00f6vlad\u0131n<br \/>\nsa\u011flam do\u011fulmas\u0131 \u015fans\u0131 25%, talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmas\u0131 riski 50%, b\u00f6y\u00fck<br \/>\ntalassemiyal\u0131 x\u0259st\u0259 olmaq riski 25%-dir. Talassemiya geninin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycanda geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan nikah qurulan zaman bel\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n bir-birin\u0259 rast g\u0259lm\u0259 ehtimal\u0131 cox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Yax\u0131n qohumlarda eyni q\u00fcsurlu genin olma riski<br \/>\n12,5% t\u0259\u015fkil edir. \u0130ki da\u015f\u0131yc\u0131n\u0131n evl\u0259nm\u0259si zaman\u0131 hamil\u0259liyin 11-ci h\u0259ft\u0259sind\u0259<br \/>\nx\u0259st\u0259lik m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. \u018fg\u0259r k\u00f6rp\u0259 x\u0259st\u0259dirs\u0259, ana v\u0259 atan\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 hamil\u0259lik<br \/>\ndayand\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 d\u00f6l g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. \u018fn effektli vasit\u0259 x\u0259st\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n do\u011fulmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqd\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda talassemiya \u0259n \u00e7ox L\u0259nk\u0259ran, Q\u0259b\u0259l\u0259, O\u011fuz, \u015e\u0259ki, G\u00f6y\u00e7ay, A\u011fda\u015f, A\u011fsu, K\u00fcrd\u0259mir rayonlar\u0131nda yay\u0131l\u0131b.<br \/>\nTalassemiya x\u0259st\u0259liyinin ciddiliyini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 2005-ci ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizin 1-ci xan\u0131m\u0131, Heydar \u018fliyev Fondunun Prezidenti ,YUNESKO v\u0259 \u0130SESKO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi, mill\u0259t v\u0259kili Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva Az\u0259rbaycanda \u201cTalassemiyas\u0131z h\u0259yat namin\u0259\u201d proqram\u0131 lahiy\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131n\u0131 elan etmi\u015fdir. Bu proqram \u00e7\u0259rciv\u0259sind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 muasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 tam cavab ver\u0259n Talassemiya M\u0259rk\u0259zi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u201cTalassemiya il\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 dair 2015-2020-ci ill\u0259r \u00fcc\u00fcn Dovl\u0259t Proqram\u0131\u201d n\u0131n icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi F\u0259aliyy\u0259t plan\u0131 t\u0259sdiq etmi\u015fdir.<br \/>\n\u0130\u0130V-\u0130nsan\u0131n immun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 virusu. Q\u0130\u00c7S-Qazan\u0131lm\u0131\u015f \u00fcmmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q sindromuimmun sisteminin a\u011f\u0131r z\u0259d\u0259-l\u0259nm\u0259si il\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259n\u0259n \u0130\u0130V-in son m\u0259rh\u0259l\u0259sidir.<br \/>\n\u0130\u0130V-infeksiyas\u0131 pandemiya \u015f\u0259klind\u0259 d\u00fcnyada yay\u0131lmaqda davam edir. D\u00fcnyada \u0130\u0130V-\/Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n say\u0131 33,3 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur. X\u0259st\u0259liyin haz\u0131rda letall\u0131q (\u00f6l\u00fcm) g\u00f6st\u0259ricisi 100%-dir. Az\u0259rbaycanda \u0130\u0130V-infeksiyas\u0131 il\u0259 yoluxma dig\u0259r olk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 bu problem daim S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin n\u0259zar\u0259tind\u0259dir. \u0130\u0130V infeksiyas\u0131na yoluxma daha \u00e7ox narkotik istifad\u0259cil\u0259ri aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131l\u0131b.<br \/>\nYoluxma \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t miqdarda \u0130\u0130V orqanizmin 4 mayesind\u0259 olur: qan, sperma, va-ginal ifrazat, ana s\u00fcd\u00fc.<br \/>\n\u0130\u0130V insan orqanizmind\u0259 uzun ill\u0259r he\u00e7 bir \u0259lam\u0259ti b\u00fcruz\u0259 verm\u0259d\u0259n da\u015f\u0131na bil\u0259r. Yoluxma an\u0131ndan x\u0259st\u0259liyin \u0259lam\u0259tl\u0259rinin \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r 8-15 il ke\u00e7\u0259 bil\u0259r. X\u0259st\u0259liyin b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 virus da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 ba\u015fqa insanlar\u0131 yoluxdura bil\u0259r. Buna gor\u0259 d\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n erk\u0259n a\u015fkar olunmas\u0131 insan\u0131n vaxt\u0131nda m\u00fcalic\u0259 olmas\u0131na v\u0259 \u0259trafdak\u0131lar\u0131n yoluxmadan qorunmas\u0131na z\u0259min yarad\u0131r.<br \/>\nSifilis-yoluxma yollar\u0131: cinsi \u0259laq\u0259nin b\u00fct\u00fcn n\u00f6vl\u0259ri, qan vasit\u0259l\u0259ri, \u00e7irkli iyn\u0259l\u0259r v\u0259 \u015fprisl\u0259r vasit\u0259sil\u0259, vertikal (transplasentar) yollaanadan u\u015fa\u011fa hamil\u0259lik v\u0259 do\u011fu\u015f zaman\u0131, m\u0259i\u015f\u0259t yolu.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n oktyabr 2014-cu il tarixind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ail\u0259 M\u0259c\u0259ll\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin edilm\u0259si haqq\u0131nda Qanun\u201c v\u0259 15 dekabr 2015-ci ild\u0259 bu qanunun t\u0259tbiqi bar\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq F\u0259rman imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. F\u0259rmana \u0259sas\u0259n nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin icbari tibbi m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259b 2015-ci il iyunun 1-d\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.<br \/>\nTibbi m\u00fcayin\u0259 v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin v\u0259 ya onlardan birinin ya\u015fay\u0131\u015f yeri \u00fczr\u0259 Az\u0259r-baycan Respublikas\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n mu\u0259yy\u0259n edilmi\u015f tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Tibbi m\u00fcayi-n\u0259d\u0259n sonra nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 m\u00fcayin\u0259nin n\u0259tic\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq tibbi\u2013genetik, tibbi-psixoloji v\u0259 ail\u0259nin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verilir. Nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin tibbi muayin\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri h\u0259kim sirridir.<br \/>\nNikahqaba\u011f\u0131 tibbi m\u00fcayin\u0259l\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn T\u0259rt\u0259r rayon poliklinikas\u0131nda hematoloji kabinet t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdir. H\u0259min kabinet tam avtomat hematoloji analizator XP-300 SYSMEX-l\u0259 (Yaponiya) t\u0259min edilmi\u015fdir. Nikahqaba\u011f\u0131 tibbi m\u00fcayin\u0259l\u0259rin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 komp\u00fcter, printer, barkod printer v\u0259 s\u00fcr\u0259tli internetl\u0259 t\u0259min olunmu\u015f kabinet f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. H\u0259min kabinetd\u0259 bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 kursdan ke\u00e7mi\u015f v\u0259 seminarlarda i\u015ftirak etmi\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259li h\u0259kim f\u0259aliyy\u0259t gost\u0259rir. 01.06.2015-ci il tarixd\u0259n 31.10.2016-c\u0131 il tarix\u0259d\u0259k 624 c\u00fctl\u00fckd\u0259n qan n\u00fcmun\u0259si g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb \u00fcrnumi m\u00fcayin\u0259si icra edildikd\u0259n sonra Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259, B.Eyvazov ad\u0131na Elmi-T\u0259dqiqat Hematologiya v\u0259 Transfiziologiya \u0130nstitutuna h\u0259ft\u0259nin I v\u0259 IV g\u00fcnl\u0259ri g\u00f6nd\u0259rilib. Bunlardan 34 n\u0259f\u0259rind\u0259 talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, 4 n\u0259f\u0259rd\u0259 patoloji hemoqlobin C, 1 n\u0259f\u0259rd\u0259 patoloji hemoqlobin D a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nSevindirici hald\u0131r ki, eyni c\u00fctl\u00fckd\u0259 talassemiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131r, \u0130\u0130V\/-Q\u0130\u00c7S v\u0259 sifilis a\u015fkarlanmay\u0131b.<br \/>\nD\u00fcnyaya x\u0259st\u0259 \u00f6vlad g\u0259tirm\u0259k ist\u0259mirsinizs\u0259, ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurmam\u0131\u015fdan \u00f6nc\u0259 m\u00fctl\u0259q h\u0259kim m\u00fcayin\u0259sind\u0259n ke\u00e7in. \u00d6v-ladlar\u0131n\u0131z sizin g\u0259l\u0259c\u0259yinizdir, g\u0259l\u0259c\u0259yinizi sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<br \/>\n<strong>P.S. Qeyd: 1 noyabr 2016-c\u0131 il tarixd\u0259 Rusiyan\u0131n Yekaterinburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0130\u0130V epidemiyas\u0131 r\u0259smi elan olunub. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin h\u0259r 50-ci sakini bu virusa yoluxub.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>B\u0259kir Na\u011f\u0131yev,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong> M\u0259rk\u0259zi x\u0259st\u0259xanan\u0131n terapevti<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u018fL\u018fC\u018fY\u0130N\u0130Z\u0130 SA\u011eLAM D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcN Nikaha daxil olmaq ist\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fczr\u0259 tibbi m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259lidirl\u0259r: 1. Hemoqlobinopatiyalar: (b\u00f6y\u00fck beta talassemiya, aral\u0131q beta talassemiya, dre-panotalassemiya, oraqvari h\u00fcceyr\u0259li anemiya) 2.\u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S 3.Sifilis. Mill\u0259tin bug\u00fcnk\u00fc sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 fertil (18-49 ya\u015f) ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir, lakin mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. \u00c7\u00fcnki yeniyetm\u0259l\u0259r v\u0259 g\u0259ncl\u0259r mill\u0259timizin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[16],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4897"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4897"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4897\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}