{"id":3926,"date":"2016-07-18T11:31:54","date_gmt":"2016-07-18T08:31:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=3926"},"modified":"2016-07-19T10:09:51","modified_gmt":"2016-07-19T07:09:51","slug":"%c9%99traf-muhitd%c9%99-yasamaq-huququnun-t%c9%99minati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=3926","title":{"rendered":"\u018fTRAF M\u00dcH\u0130TD\u018f  YA\u015eAMAQ H\u00dcQUQUNUN T\u018fM\u0130NATI"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-3927 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/vergiler-300x239.jpeg\" alt=\"vergiler\" width=\"121\" height=\"97\" \/>\u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyinin u\u011furla apard\u0131\u011f\u0131 sosial v\u0259 iqtisadi siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq \u0259ld\u0259 edilmi\u015f g\u00fccl\u00fc t\u0259r\u0259qqi s\u0259hiyy\u0259nin profilaktik istiqam\u0259tli m\u0259qs\u0259di olan \u0259halinin sanitariya-epidemioloji sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131nda da \u00f6z m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\nS\u0259hiyy\u0259mizin davaml\u0131 inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan maddi-texniki bazan\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259r, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f profilaktik v\u0259 \u0259ksepidemik t\u0259dbirl\u0259r \u00fcmumilikd\u0259 \u0259halinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259sasl\u0131 rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u201cSanitariya-Epidemioloji Salamatl\u0131q haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Qanununun m\u00fcvafiq madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n indiki v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin s\u0259hh\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259n v\u0259 onlar\u0131n sanitariya-epidemioloji salamatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259lveri\u015fli \u0259traf m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcququna malikdirl\u0259r.<br \/>\n\u018fhalinin sanitariya-epidemioloji salamatl\u0131\u011f\u0131 dedikd\u0259 ictimai sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n v\u0259 insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u00fchitinin el\u0259 bir hal\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, bu m\u00fchitin amill\u0259ri insan orqanizmin\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 z\u0259r\u0259rli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmir v\u0259 insan\u0131n h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait vard\u0131r.<br \/>\nY\u0259ni \u00f6lk\u0259mizin \u0259halisinin \u0259sas h\u00fcquqlar\u0131ndan biri kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259lveri\u015fli \u0259traf m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcququnun t\u0259min olunmas\u0131 h\u0259min m\u00fchitin amill\u0259rinin m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rinin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r.<!--more--><br \/>\nInsan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259traf m\u00fchit amill\u0259ri is\u0259 \u00e7ox geni\u015f v\u0259 \u0259hat\u0259li bir anlay\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 h\u0259min amill\u0259r\u0259 bioloji (virus, bakterial, parazitar v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri), kimy\u0259vi, fiziki (s\u0259s-k\u00fcy, titr\u0259m\u0259, ultras\u0259s, infras\u0259s, istilik, ionla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u015f\u00fcalar), ictimai (qidalanma, su t\u0259chizat\u0131, m\u0259i\u015f\u0259t, \u0259m\u0259k \u015f\u0259raiti, istirah\u0259t) v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r aiddir v\u0259 h\u0259min amill\u0259r insanlara v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nInsan\u0131n h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait dedikd\u0259 is\u0259 insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fchit amill\u0259rinin insan\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na z\u0259r\u0259rli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi v\u0259 insan orqanizminin pozulmu\u015f funksiyalar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn ola bilm\u0259si v\u0259ziyy\u0259ti ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131\u011f\u0131 ilk ill\u0259rind\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f \u201cSanitariya-Epidemioloji Salamatl\u0131q haqq\u0131nda qanun\u201dla \u00f6lk\u0259 \u0259halisin\u0259 verilmi\u015f bu h\u00fcququn, y\u0259ni sanitariya-epidemioloji salamatl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259lveri\u015fli m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcququnun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 qanunvericilik aktlar\u0131 q\u0259bul edilmi\u015fdir.<br \/>\nInsan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n bioloji amill\u0259rin m\u0259nfi t\u0259sirind\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin profilaktikas\u0131 v\u0259 yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra qanunvericilik aktlar\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cYoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin immunoprofilaktikas\u0131 haqq\u0131nda\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda v\u0259r\u0259ml\u0259 m\u00fcbarz\u0259 haqq\u0131nda\u201d, \u201c\u0130nsan\u0131n immun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 virusunun t\u00f6r\u0259tdiyi x\u0259st\u0259liyin (A\u0130DS) yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d qanunlar q\u0259bul edilmi\u015f, \u00e7oxsayl\u0131 qanunalt\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r haz\u0131rlan\u0131b t\u0259sdiq edilmi\u015fdir. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qilliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f geni\u015f t\u0259\u015fkilati v\u0259 tibbi profilaktik t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 insanlar\u0131n d\u00fccar oldu\u011fu malyariya, poliomielit, difteriya, m\u0259xm\u0259r\u0259k kimi a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likl\u0259rin qeyd\u0259 al\u0131nmas\u0131 son ill\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilmir, peyv\u0259ndl\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nan dig\u0259r yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin qeyd\u0259 al\u0131nmas\u0131na is\u0259 nadir hallarda t\u0259sad\u00fcf edilir. Dig\u0259r \u0259ks\u0259r yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rin is\u0259 dinamik azalmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<br \/>\nInsan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n fiziki amill\u0259rin z\u0259r\u0259rli t\u0259sirl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f \u00e7oxsayl\u0131 qanunvericilik aktlar\u0131 (\u201cRadiasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunu\u201d, \u201c\u0130nsan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n vibrasiya v\u0259 s\u0259s-k\u00fcy \u00e7irkl\u0259nm\u0259l\u0259ri normalar\u0131\u201d, atmosfer havas\u0131n\u0131n, torpa\u011f\u0131n m\u00fchafiz\u0259si haqq\u0131nda qanunlar v\u0259 qanunalt\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r) \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin \u0259lveri\u015fli m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<br \/>\nV\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sanitariya-epidemioloji salamatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259lveri\u015fli m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn su t\u0259chizat\u0131 sisteml\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n rayonumuzda sukanalizasiya sisteminin yenid\u0259n qurulmas\u0131 t\u0259qdir\u0259layiq hadis\u0259dir. Sanitariya-epidemioloji salamatl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259lveri\u015fli m\u00fchitd\u0259 ya\u015famaq h\u00fcququnun \u0259n vacib istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri \u0259halinin t\u0259hl\u00fck\u0259siz keyfiyy\u0259tli qidalanmas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131d\u0131r. \u201cYeyinti m\u0259hsullar\u0131 haqq\u0131nda\u201d \u00f6lk\u0259 qanununun q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 h\u0259min qanunun beyn\u0259lxalq t\u0259c-r\u00fcb\u0259l\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla ard\u0131c\u0131l olaraq t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si bu sah\u0259d\u0259 qanunvericilik bazas\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 \u0259halinin sa\u011flam v\u0259 keyfiyy\u0259tli qidalanmas\u0131na z\u0259min yaradan s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Musa \u018fliyev,<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em>T\u0259rt\u0259r rayon Gigiyena v\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em> Epidemiologiya<\/em><\/strong><br \/>\n<strong><em> M\u0259rk\u0259zinin direktoru<\/em> <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyinin u\u011furla apard\u0131\u011f\u0131 sosial v\u0259 iqtisadi siyas\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq \u0259ld\u0259 edilmi\u015f g\u00fccl\u00fc t\u0259r\u0259qqi s\u0259hiyy\u0259nin profilaktik istiqam\u0259tli m\u0259qs\u0259di olan \u0259halinin sanitariya-epidemioloji sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131nda da \u00f6z m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. S\u0259hiyy\u0259mizin davaml\u0131 inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan maddi-texniki bazan\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259r, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f profilaktik v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[16,31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3926"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3926"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3926\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3926"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3926"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3926"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}