{"id":31892,"date":"2026-10-01T09:02:37","date_gmt":"2026-10-01T06:02:37","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=31892"},"modified":"2026-10-01T09:02:37","modified_gmt":"2026-10-01T06:02:37","slug":"milli-taleyin-donus-noqt%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=31892","title":{"rendered":"Milli taleyin d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: left;\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-31893 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2222-300x200.png\" alt=\"\" width=\"275\" height=\"183\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2222-300x200.png 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2222-768x511.png 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2222.png 1000w\" sizes=\"(max-width: 275px) 100vw, 275px\" \/>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 3 oktyabr 1993-c\u00fc il tarixi sad\u0259c\u0259 bir se\u00e7ki g\u00fcn\u00fc deyil, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyini itirm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n xilas oldu\u011fu, siyasi v\u0259 iqtisadi sabitliyin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyuldu\u011fu m\u00fcst\u0259sna bir d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259sidir. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259rin siyasi, h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi b\u00f6hran ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259hz bu tarixd\u0259 xalq\u0131n m\u00fctl\u0259q s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k taleyini Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar etdi.<br \/>\n1993-c\u00fc ilin yay aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda daxili xaos \u0259n pik h\u0259dd\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 torpaqlar\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 davam edir, \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 is\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si real xarakter al\u0131rd\u0131. Bel\u0259 bir \u00e7\u0259tin m\u0259qamda xalq\u0131n v\u0259 o d\u00f6vrk\u00fc siyasi r\u0259hb\u0259rliyin t\u0259kidli d\u0259v\u0259ti il\u0259 Bak\u0131ya g\u0259l\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev, 15 iyun 1993-c\u00fc ild\u0259 Ali Sovetin s\u0259dri se\u00e7il\u0259r\u0259k ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 daxili sabitliyi t\u0259min etdi. Lakin \u00f6lk\u0259d\u0259 legitim hakimiyy\u0259tin tam formala\u015fmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t kimi tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumxalq prezident se\u00e7kil\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si z\u0259ruri idi.<!--more--><br \/>\n1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k siyasi f\u0259all\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yadda qald\u0131. Se\u00e7icil\u0259rin 90%-d\u0259n \u00e7oxunun i\u015ftirak etdiyi s\u0259sverm\u0259d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev se\u00e7icil\u0259rin 98,8%-nin s\u0259sini qazanaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ildi.<br \/>\n1993-c\u00fc ilin yay aylar\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u00f6z tarixinin \u0259n a\u011f\u0131r geosiyasi, h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi b\u00f6hran\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131. S\u0259ri\u015ft\u0259siz idar\u0259\u00e7ilik, d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131n iflici v\u0259 daxili siyasi \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259ni v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin astanas\u0131na g\u0259tirmi\u015fdi.<br \/>\n3 oktyabr 1993-c\u00fc il se\u00e7kil\u0259ri m\u00fcasir, m\u00fcst\u0259qil v\u0259 g\u00fccl\u00fc Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c n\u00f6qt\u0259sidir. \u018fg\u0259r xalq h\u0259min g\u00fcn Heyd\u0259r \u018fliyevi se\u00e7m\u0259s\u0259ydi, bu g\u00fcn beyn\u0259lxalq arenada s\u00f6z sahibi olan, g\u00fccl\u00fc ordusu v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 iqtisadiyyat\u0131 olan bir Az\u0259rbaycandan dan\u0131\u015fmaq qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olard\u0131.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu bu m\u00fcdrik siyasi x\u0259tt, onun layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla davam etdirildi. 1993-c\u00fc ild\u0259 at\u0131lan o q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar, 2020-ci ild\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan tarixi Z\u0259f\u0259rin v\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n tam suverenliyinin b\u0259rpas\u0131n\u0131n iqtisadi, h\u0259rbi v\u0259 siyasi fundamentini t\u0259\u015fkil etdi. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, 3 oktyabr tarixi h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131nda xilaskar v\u0259 qurucu bir g\u00fcn kimi \u0259b\u0259di h\u0259kk olunmu\u015fdur.<br \/>\n1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 Bak\u0131da d\u00fcnyan\u0131n 11 b\u00f6y\u00fck neft \u015firk\u0259ti il\u0259 tarixi &#8220;\u018fsrin M\u00fcqavil\u0259si&#8221; imzaland\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi m\u00fcst\u0259qilliyinin qarant\u0131 oldu. Buradan \u0259ld\u0259 edil\u0259n g\u0259lirl\u0259r, sonradan qurulan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Neft Fondunda (ARDNF) toplanaraq \u015f\u0259ffaf \u015f\u0259kild\u0259 qeyri-neft sektorunun, irimiqyasl\u0131 infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin (Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan, Bak\u0131-Tbilisi-\u018frzurum v\u0259 s.), modern ordunun v\u0259 sosial sah\u0259nin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldildi.<br \/>\n1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 \u00fcmummilli liderin \u015f\u0259xsi r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ilk milli Konstitusiyas\u0131 \u00fcmumxalq referendumu yolu il\u0259 q\u0259bul edildi. \u00d6lk\u0259d\u0259 insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131, hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fc (qanunverici, icraedici v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259) v\u0259 demokratik t\u0259sisatlar\u0131n formala\u015fmas\u0131 h\u00fcquqi m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7di. \u015e\u0259rqd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc m\u0259hz Az\u0259rbaycanda l\u0259\u011fv edildi, senzura aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131, azad m\u0259tbuat\u0131n t\u0259m\u0259li qoyuldu.<br \/>\n1993-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan xarici siyas\u0259td\u0259 tam bir t\u0259crid v\u0259 informasiya blokadas\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 idi. Erm\u0259ni lobbisi d\u00fcnyada Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259cav\u00fczkar, Erm\u0259nistan\u0131 is\u0259 m\u0259zlum t\u0259r\u0259f kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131. AB\u015e Konqresinin q\u0259bul etdiyi \u0259dal\u0259tsiz &#8220;907-ci d\u00fcz\u0259li\u015f&#8221; \u00f6lk\u0259miz\u0259 birba\u015fa humanitar v\u0259 iqtisadi yard\u0131mlar\u0131 qada\u011fan edirdi.<br \/>\nHeyd\u0259r \u018fliyev prezident se\u00e7ildikd\u0259n sonra \u00e7evik v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t kursu f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131.AB\u015e, Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya v\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlara \u0259saslanan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r quruldu. Beyn\u0259lxalq k\u00fcrs\u00fcl\u0259rd\u0259n (BMT, AT\u018fT, Avropa \u015euras\u0131) istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin \u0259sl mahiyy\u0259ti, Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sbit olundu.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu bu m\u00fcdrik, uzaqg\u00f6r\u0259n siyasi x\u0259tt v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik strategiyas\u0131, onun layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 Prezident, M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck u\u011furla v\u0259 yeni d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq davam etdirildi. 1993-c\u00fc ild\u0259 at\u0131lan o q\u0259tiyy\u0259tli siyasi, h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi add\u0131mlar, 2020-ci ild\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazan\u0131lan tarixi Z\u0259f\u0259rin, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259sinin v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rind\u0259 suverenliyimizin tam b\u0259rpas\u0131n\u0131n fundamental \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>YAP T\u0259rt\u0259r rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u00fchasibi Samir\u0259 Zeynalova<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 3 oktyabr 1993-c\u00fc il tarixi sad\u0259c\u0259 bir se\u00e7ki g\u00fcn\u00fc deyil, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyini itirm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n xilas oldu\u011fu, siyasi v\u0259 iqtisadi sabitliyin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyuldu\u011fu m\u00fcst\u0259sna bir d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259sidir. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259rin siyasi, h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi b\u00f6hran ke\u00e7ir\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259hz bu tarixd\u0259 xalq\u0131n m\u00fctl\u0259q s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k taleyini Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 etibar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31892"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31894,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31892\/revisions\/31894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}