{"id":302,"date":"2015-03-18T16:29:51","date_gmt":"2015-03-18T13:29:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=302"},"modified":"2015-11-26T17:52:14","modified_gmt":"2015-11-26T14:52:14","slug":"ana-dilini-sev%c9%99k-v%c9%99-sevdir%c9%99r%c9%99k-qoruyaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=302","title":{"rendered":"Ana dilini sev\u0259k v\u0259 sevdir\u0259r\u0259k qoruyaq"},"content":{"rendered":"<p><strong>Do\u011fma Dil, do\u011fma V\u0259t\u0259n, do\u011fma Ana!<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/277c46f22055061c59b6dcc2e2bc7909ana-dili.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"  wp-image-303 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/277c46f22055061c59b6dcc2e2bc7909ana-dili-300x250.jpg\" alt=\"277c46f22055061c59b6dcc2e2bc7909ana dili\" width=\"168\" height=\"140\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/277c46f22055061c59b6dcc2e2bc7909ana-dili-300x250.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/277c46f22055061c59b6dcc2e2bc7909ana-dili.jpg 419w\" sizes=\"(max-width: 168px) 100vw, 168px\" \/><\/a>Bunlar eyni m\u0259fhumlard\u0131r. \u00c7\u00fcnki anan\u0131 sevm\u0259s\u0259n, v\u0259t\u0259ni sev\u0259 bilm\u0259zs\u0259n. Anan\u0131, v\u0259t\u0259ni sevdiyini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yind\u0259kil\u0259ri s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 dil laz\u0131md\u0131r. O dil ki, do\u011fma anam\u0131z\u0131n dilidir. Dili biz\u0259 anam\u0131z \u00f6yr\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 Ana dili adlan\u0131r bu dil. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z ana dili var v\u0259 \u00f6z dili il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bizim d\u0259 ana dilimiz Az\u0259rbaycan dilidir. Bizim ana dilimiz poeziya dilidir, \u015firin layla dilidir, q\u0259lbl\u0259ri ox\u015fayan mahn\u0131 dilidir. Bizim ana dilimiz dosta m\u0259h\u0259bb\u0259t, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 nifr\u0259t dilidir, bu dil x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259lh\u0259m dili v\u0259 \u0259n \u00fclvi hissl\u0259ri ifad\u0259 etm\u0259y\u0259 qadir olan bir dildir. Biz b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259ri, elml\u0259ri \u00f6z do\u011fma dilimizd\u0259 oxuyur v\u0259 \u00f6yr\u0259nirik. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259g\u0259r bir xalq\u0131n dilini \u0259lind\u0259n alsan, o xalq m\u0259hv olub ged\u0259r.<!--more--><\/p>\n<p>Bizim dilimizin tarixi \u00e7ox q\u0259dimdir. Bu dil t\u00fcrk dill\u0259ri ail\u0259sinin o\u011fuz qrupuna daxil olan q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngin bir dildir. Dili bir, dini bir, soyk\u00f6k\u00fc eyni olan xalqlar qohum dil v\u0259 ya qohum xalq adlan\u0131r. Bu qrupa T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259si, Az\u0259rbaycan, t\u00fcrkm\u0259n v\u0259 qaqauz dill\u0259ri daxildir. Az\u0259rbaycan dili eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l I minillikd\u0259 meydana g\u0259lmi\u015f, eram\u0131z\u0131n I minilliyind\u0259 XVI \u0259srd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir dil kimi formala\u015fm\u0131\u015f v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili s\u0259viyy\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik qazanandan sonra m\u0259rhum prezidentimiz Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbacan dilini d\u00f6vl\u0259t dili elan etmi\u015f v\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 2 d\u0259f\u0259 f\u0259rman vermi\u015fdir. Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u00abAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min edir\u00bb. Bu o dem\u0259kdir ki, d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131nda yaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi \u0259laq\u0259 i\u015fl\u0259ri Az\u0259rbaycan dilind\u0259 apar\u0131lacaqd\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259zif\u0259 tutan m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00f6z i\u015fl\u0259rini m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilind\u0259 icra ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Respublikam\u0131zda d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif f\u0259rmanlar olub. 1919-20-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti dilimizi \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259vi ad\u0131 il\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259tdi. Sovet \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra 30-cu ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6vl\u0259t dili yen\u0259 t\u00fcrk dili adland\u0131r\u0131ld\u0131. 1936-c\u0131 ild\u0259n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dili ad\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r, h\u0259m d\u0259 onun d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259nm\u0259si formal s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131, r\u0259sm\u0259n d\u00f6vl\u0259t dili say\u0131lsa da, \u0259sl\u0259n d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259hdud i\u015fl\u0259nirdi. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 yaranandan sonra 1992-ci ilin 22 dekabr\u0131nda veril\u0259n f\u0259rmanla Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili \u00f6z \u0259ski ad\u0131nda t\u00fcrk dili adland\u0131r\u0131ld\u0131. 1995-ci il 12 noyabrda q\u0259bul edilmi\u015f Konstitusiyada is\u0259 Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131ld\u0131. 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u00abD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u00bb, 2001-ci il avqust ay\u0131n\u0131n 9-da Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda f\u0259rmanlar verildi. Daha sonra 2002-ci il sentyabr ay\u0131n\u0131n 30-da 20 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t \u00abD\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u00bb qanun q\u0259bul edildi. 2003-c\u00fc ilin yanvar\u0131n 2-d\u0259 is\u0259 \u00abAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u00bb f\u0259rman imzaland\u0131. M\u0259n d\u0259 bu f\u0259rmandan ruhlanaraq \u00f6z dilini sev\u0259n bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 kimi \u00abM\u0259nim dilim\u00bb adl\u0131 \u015feir yazd\u0131m.<\/p>\n<p>\u0130ndi Az\u0259rbaycan dili m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t dilidir. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dili kamil qrammatik qurulu\u015fa, z\u0259ngin s\u00f6z fonduna, geni\u015f ifad\u0259 imkanlar\u0131na, m\u00fck\u0259mm\u0259l \u0259lifbaya, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li yaz\u0131 normalar\u0131na malik bir dildir. M\u00fcst\u0259qillik qazanandan b\u0259ri Az\u0259rbaycan dili d\u00fcnya dill\u0259ri s\u0259viyy\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib, y\u00fck-s\u0259k tribunalardan s\u0259sl\u0259n\u0259n bir dil olub, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 sazi\u015fl\u0259r bu dild\u0259 imzalan\u0131r, \u0259srin m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri bu dild\u0259 ba\u011flan\u0131r. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dili siyasi m\u00fczakir\u0259l\u0259r, m\u0259d\u0259ni y\u0131\u011f\u0131ncaqlar, elmi simpoziumlar dilidir. Ana dili bizim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s dildir, \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fc m\u0259naland\u0131ran, x\u0259yallar\u0131m\u0131z\u0131 qanadland\u0131ran, dostumuza, \u0259zizimiz\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259, sevgi il\u0259, d\u00fc\u015fm\u0259nimiz\u0259 is\u0259 nifr\u0259tl\u0259 s\u0259sl\u0259n\u0259n bir dildir. Ana dilimiz Az\u0259rbaycan xal- q\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259tidir. Bu dil Az\u0259rbaycan xalq\u0131 kimi daim var olacaqd\u0131r. Ana dili Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, v\u00fcqar\u0131, f\u0259xr d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. Dilimizd\u0259ki s\u00f6zl\u0259r m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 iki qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<ol>\n<li>\u018fsl Az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259ri<\/li>\n<li>Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r<\/li>\n<\/ol>\n<p>Dilimizin l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibind\u0259ki s\u00f6zl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti (x\u00fcsusil\u0259 say, \u0259v\u0259zlik v\u0259 fell\u0259rin dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131) \u0259sl Az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259ridir. Ba\u015fqa xalqlarla m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00a0 \u0259laq\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 dilimiz\u0259 \u00e7oxlu al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r d\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r iki qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<ol>\n<li>\u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r.<\/li>\n<li>Avropa dill\u0259rind\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxu f\u0259al \u00fcmumi\u015fl\u0259k s\u00f6zl\u0259rdir v\u0259 onlar\u0131 \u0259sl Az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k \u00e7\u0259tindir. M\u0259s\u0259l\u0259n: kitab, alim, d\u00fcnya, m\u0259kt\u0259b, t\u0259l\u0259b\u0259, \u015fagird v\u0259 s.<\/p>\n<p>M\u0259kt\u0259b, t\u0259hsil, din v\u0259 ilahiyyatla ba\u011fl\u0131 s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxu da \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rdir. Dilimiz\u0259 fars dilind\u0259n ke\u00e7\u0259n s\u00f6zl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti poetik ifad\u0259l\u0259r v\u0259 s\u00f6zl\u0259rdir. M\u0259s\u0259l\u0259n: g\u00fcl, b\u00fclb\u00fcl, bahar, pay\u0131z, dilb\u0259r v\u0259 s.<\/p>\n<p>Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin bir \u00e7oxunun dilimizd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rd\u0259n elmi, qism\u0259n d\u0259, b\u0259dii v\u0259 publisistik \u00fcslublarda termin kimi istifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Lakin dan\u0131\u015f\u0131qda, m\u0259i\u015f\u0259t \u00fcslubunda onlardan istifad\u0259 olunmas\u0131na ehtiyac yoxdur. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin bir \u00e7oxu nitqimizi z\u0259nginl\u0259\u015fdirir, onu d\u0259qiq v\u0259 ifad\u0259li edir. Lakin onlardan yerli-yersiz istifad\u0259 etm\u0259k dili korlama\u011fa g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Ancaq b\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131 \u00f6z dilimiz\u0259 xor baxan, dilimizi yad s\u00f6zl\u0259rl\u0259, kobud ifad\u0259l\u0259rl\u0259\u00a0 n\u00fcfuzdan salma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan nankorlar da az deyildir. S\u00f6zl\u0259ri d\u00fczg\u00fcn, ayd\u0131n, s\u0259lis ifad\u0259 ed\u0259n, dilimizin safl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda daim m\u00fcbariz\u0259 aparan insanlarla yana\u015f\u0131, s\u00f6zl\u0259ri d\u00fczg\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz etm\u0259y\u0259n, a\u011fz\u0131nda \u0259zib \u00e7\u0131xardan, \u0259d\u0259bi dilin qaydalar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259n, \u00f6z dilini c\u0131l\u0131zla\u015fd\u0131ran \u00fczd\u0259niraq insanlara da rast g\u0259lirik. Biz bu c\u00fcr insanlara C. M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin ana dili haqq\u0131nda dedikl\u0259rind\u0259n sitat g\u0259tirib q\u00fcrur hissi il\u0259 deyirik ki, d\u00f6vl\u0259td\u0259n, naz-nem\u0259td\u0259n ba\u015fqa b\u00fct\u00fcn kainat\u0131, yer \u00fcz\u00fcn\u00fc t\u0259svir v\u0259 t\u0259r\u0259nn\u00fcm etm\u0259y\u0259 qadir s\u00f6z\u00fcm\u00fcz, ana dilimiz var. G\u0259lin onun q\u0259drini bil\u0259k, yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n qoruyaq.<\/p>\n<p>M\u0259rhum prezidentimiz Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir ki, h\u0259r bir xalq\u0131n milli m\u0259nsublu\u011funu, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tini inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir. M\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131yam v\u0259 m\u0259n \u00f6z diliml\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 olma\u011f\u0131mla\u00a0 h\u0259mi\u015f\u0259 f\u0259xr etmi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>Biz d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 olma\u011f\u0131m\u0131zla f\u0259xr edirik v\u0259 do\u011fma dilimizi \u00e7ox sevirik. Biz bir d\u0259 onunla f\u0259xr edirik ki,\u00a0 m\u00f6ht\u0259r\u0259m Prezidentimiz \u0130lham \u018fliyev \u0259n y\u00fcks\u0259k tribunalardan m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u0259ruz\u0259 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar edir. Dilimizi inki\u015faf etdirib ya\u015fatmaq \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc ya\u015fatmaqd\u0131r, tariximizi ya\u015fatmaqd\u0131r. Bu dil \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan biz\u0259 qalan mirasd\u0131r, \u0259n d\u0259y\u0259rli s\u0259rv\u0259tdir, d\u00fcn\u0259nimizd\u0259n sabah\u0131m\u0131za sal\u0131nan m\u0259n\u0259vi k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Xalid\u0259 Quliyeva,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>R.Nuriyev ad\u0131na \u015f\u0259h\u0259r 6 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bin dil-\u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u011fma Dil, do\u011fma V\u0259t\u0259n, do\u011fma Ana! Bunlar eyni m\u0259fhumlard\u0131r. \u00c7\u00fcnki anan\u0131 sevm\u0259s\u0259n, v\u0259t\u0259ni sev\u0259 bilm\u0259zs\u0259n. Anan\u0131, v\u0259t\u0259ni sevdiyini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yind\u0259kil\u0259ri s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 dil laz\u0131md\u0131r. O dil ki, do\u011fma anam\u0131z\u0131n dilidir. Dili biz\u0259 anam\u0131z \u00f6yr\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 Ana dili adlan\u0131r bu dil. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z ana dili var v\u0259 \u00f6z dili il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bizim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[15],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=302"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/302\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}