{"id":29809,"date":"2025-06-24T09:14:16","date_gmt":"2025-06-24T06:14:16","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29809"},"modified":"2025-06-24T09:14:16","modified_gmt":"2025-06-24T06:14:16","slug":"maraga-150","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29809","title":{"rendered":"\u201cMara\u011fa-150\u201d"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>TAR\u0130X\u0130 , ELM\u0130, H\u018fM D\u018f \u0130CT\u0130MA\u0130 \u018fH\u018fM\u0130YY\u018fT DA\u015eIYAN M\u018fS\u018fL\u018f<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-29810 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-34-300x117.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"78\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-34-300x117.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-34.jpg 383w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-29811 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2-21-300x120.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"80\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2-21-300x120.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/2-21.jpg 396w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/>XX \u0259srin sonlar\u0131na do\u011fru Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n sosial-siyasi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r fonunda m\u00fcxt\u0259lif simvolik v\u0259 ideoloji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131yan abid\u0259l\u0259rin in\u015fas\u0131na start verilmi\u015fdir. Bu c\u00fcr abid\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 1978-ci ild\u0259 in\u015fa olunmu\u015f \u201cMara\u011fa\u2013150\u201d memorial\u0131d\u0131r.<br \/>\nS\u00f6z\u00fcged\u0259n abid\u0259, 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u0130ran\u0131n Mara\u011fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n erm\u0259ni \u0259halisinin Qaraba\u011f \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sinin 150 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 in\u015fa edilmi\u015f-dir. R\u0259smi bax\u0131mdan, abid\u0259nin m\u0259qs\u0259di bu tarixi k\u00f6\u00e7 hadis\u0259sini yad etm\u0259k olsa da, onun funksiyas\u0131 yaln\u0131z xatir\u0259 xarakteri da\u015f\u0131mam\u0131\u015f-d\u0131r. \u201cMara\u011fa\u2013150\u201d memorial\u0131, eyni zamanda, b\u00f6lg\u0259d\u0259 erm\u0259ni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixi legitimliyini simvolik \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sdiql\u0259m\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.<br \/>\nAbid\u0259nin ideoloji m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 XIX \u0259srd\u0259n etibar\u0259n C\u0259nubi Qafqazda h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f planl\u0131 erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n etnodemoqrafik reall\u0131qlar\u0131 tarixi h\u00fcquq iddias\u0131 \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k v\u0259 bu k\u00f6\u00e7 prosesl\u0259rini retrospektiv \u015f\u0259kild\u0259 \u0259sasland\u0131rmaq olmu\u015fdur. Bu kimi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 apar\u0131lan m\u0259d\u0259ni-siyasi ideoloji x\u0259ttin t\u0259rkib hiss\u0259si olaraq qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 abid\u0259l\u0259rin in\u015fas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n qruplar\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki m\u00f6vcudlu\u011funu daha q\u0259dim v\u0259 t\u0259bii proses kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k c\u0259hdl\u0259ri, tarix elmi bax\u0131m\u0131ndan ayr\u0131ca t\u0259hlil edilm\u0259li olan ciddi ideoloji strategiyalard\u0131r.<br \/>\n\u201cMara\u011fa-150&#8243; abid\u0259si, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259nil\u0259rin Qaraba\u011fda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 simvolik olaraq t\u0259bli\u011f etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 s\u00fcni tarix yaratmaq m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u00fcr. Abid\u0259nin in\u015fa olunmas\u0131 il\u0259 erm\u0259ni t\u0259r\u0259fi, Qaraba\u011fda &#8220;ya\u015fay\u0131\u015f h\u00fcququ&#8221;nu tarixi faktlarla t\u0259sdiql\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin bu yana\u015fma, \u0259slind\u0259, tarix\u0259 v\u0259 etnoloji t\u0259dqiqatlara tamamil\u0259 ziddir, \u00e7\u00fcnki bu abid\u0259, erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn yerli m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin haqq\u0131n\u0131 pozan bir reall\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zd\u0259n sal\u0131r.<!--more--><br \/>\nS\u00f6z\u00fcged\u0259n abid\u0259 adi q\u0131rma \u00e7ay da\u015flar\u0131ndan, t\u0259xmin\u0259n 30 m2 sah\u0259ni \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259razid\u0259 r\u0259ngli mozaikadan, \u201cQ\u0131zlar Bulaq Ba\u015f\u0131nda\u201d kompozisiyas\u0131ndan ibar\u0259t: eni 1.5 m, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 3 metr\u0259 q\u0259d\u0259r olan \u0259sas abid\u0259d\u0259n 2.5 metr aral\u0131 sa\u011f v\u0259 sol t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 1.2 metr m\u0259rm\u0259r s\u00fctun bulaqlardan, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 0.50 metr, uzunlu\u011fu t\u0259xmin\u0259n 30 metr\u0259 q\u0259d\u0259r olan hasardan ibar\u0259tdir. M\u0259rm\u0259r s\u00fctunlar\u0131n birinin \u00fcz\u0259rind\u0259 yuxar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru 1828, dig\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259 is\u0259 qeyd olunan qaydada 1978 r\u0259q\u0259ml\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (Red. \u0130.Qas\u0131movun qeydl\u0259rind\u0259n). M\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, abid\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u00e7iy k\u0259rpicd\u0259n tikilmi\u015f evd\u0259 o vaxt \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nd icra n\u00fcmay\u0259nd\u0259si i\u015fl\u0259mi\u015f \u015eura ya\u015fay\u0131rd\u0131. Abid\u0259nin ustalar\u0131ndan biri elektrik ustas\u0131 Babkenin qon\u015fusu \u201cQ\u0131z\u0131lbarmaq\u201d l\u0259-q\u0259bli Randik olmu\u015fdur (\u0259sl\u0259n erm\u0259ni idi.). Abid\u0259nin bu formada \u015f\u0259kli m\u0259rhum akademikimiz \u0130man Mustafayev t\u0259r\u0259find\u0259n lent\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, 1988-ci ild\u0259n sonra, y\u0259ni 1991-ci ild\u0259 m\u0259lum hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar, erm\u0259nil\u0259r kobud tarixi s\u0259hv buraxd\u0131qlar\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259r\u0259k, abid\u0259nin \u00f6n divar\u0131nda q\u0131rma a\u011f r\u0259ngli \u00e7ay da\u015flar\u0131 il\u0259 yazd\u0131qlar\u0131 \u201cMara\u011fa 150\u201d (\u00ab\u0544\u0561\u0580\u0561\u0572\u0561 150\u00bb) s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6k\u0259r\u0259k, \u201cs\u0259hvl\u0259rini\u201d, y\u0259ni tarixi h\u0259qiq\u0259ti yox etdil\u0259r.<br \/>\nM\u0259nim fikrimc\u0259, bura q\u0259d\u0259r olan m\u0259lumat h\u0259r bir v\u0259t\u0259nini sev\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131ya m\u0259lumdur, \u00e7\u00fcnki v\u0259t\u0259nini sev\u0259n h\u0259r bir \u015f\u0259xs g\u0259r\u0259k ilk \u00f6nc\u0259 tarixini sevsin v\u0259 \u00f6yr\u0259nsin.<br \/>\nLakin, n\u0259z\u0259riniz\u0259 ba\u015fqa bir maraql\u0131 fakt\u0131 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m, yuxar\u0131da qeyd etdiyim \u00abMara\u011fa\u2013150\u00bb (\u00ab\u0544\u0561\u0580\u0561\u0572\u0561 150\u00bb) abid\u0259si da\u011f\u0131lma\u011fa m\u0259ruz qalmas\u0131na baxmayaraq, hal-haz\u0131rda m\u00f6vcuddur. Abid\u0259nin d\u0259mir-beton konstruksiyadan ibar\u0259t 1.30 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcnd\u0259, \u0259sas hiss\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 nar\u0131nc\u0131 sar\u0131 r\u0259ngd\u0259 mozaika il\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f kuz\u0259nin yar\u0131 hiss\u0259sinin qal\u0131qlar\u0131, h\u0259m\u00e7inin hasarlar\u0131n 17-18 metri qalmaqdad\u0131r T\u0259xmin\u0259n, T\u0259rt\u0259r \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 20 d\u0259qiq\u0259lik yol m\u0259saf\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu abid\u0259 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat m\u0259rhum akademikimiz \u0130man Mustafayevin \u00e7\u0259kdiyi \u015f\u0259kill\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, C\u0259lal \u018fliyevin \u00abSoyq\u0131r\u0131m v\u0259 Deportasiya\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 v\u0259 AMEA-n\u0131n Tarix \u0130nstitutunun sabiq direktoru Yaqub Mahmudlunun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 bir s\u0131ra dig\u0259r materiallarda da \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAnaloji abid\u0259l\u0259r, y\u0259ni 1828-ci il T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259bli\u011f ed\u0259n v\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259ri erm\u0259ni olan abid\u0259l\u0259r Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, T\u0259rt\u0259r rayonunun \u00c7ayl\u0131 k\u0259n-di \u0259razisind\u0259 \u201c\u00c7ayl\u0131\u2013150\u201d v\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u0130\u015f\u0131q idar\u0259sinin yan\u0131nda \u201cCraberd 150\u201d in\u015fa olunmu\u015fdur.<br \/>\nHaz\u0131rda s\u00f6z\u00fcged\u0259n abid\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0131nda b\u0259rpa edilmi\u015fdir. Abid\u0259nin b\u0259rpas\u0131, onun h\u0259m \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r ed\u0259n xarici n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rin\u0259 t\u0259qdim olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131na laz\u0131mi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r verilmi\u015fdir.<br \/>\nBu abid\u0259nin ictimaiyy\u0259t\u0259 daha geni\u015f t\u0259qdim olunmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131d\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 dair h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynayacaqd\u0131r. Tarixi yadda\u015f\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 etnom\u0259d\u0259ni irsin t\u0259bli\u011fi bax\u0131m\u0131ndan bu c\u00fcr t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r h\u0259m elmi, h\u0259m d\u0259 ictimai \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkan QASIMOVA, <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>doktorlu\u011funa namiz\u0259d<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TAR\u0130X\u0130 , ELM\u0130, H\u018fM D\u018f \u0130CT\u0130MA\u0130 \u018fH\u018fM\u0130YY\u018fT DA\u015eIYAN M\u018fS\u018fL\u018f XX \u0259srin sonlar\u0131na do\u011fru Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n sosial-siyasi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r fonunda m\u00fcxt\u0259lif simvolik v\u0259 ideoloji mahiyy\u0259t da\u015f\u0131yan abid\u0259l\u0259rin in\u015fas\u0131na start verilmi\u015fdir. Bu c\u00fcr abid\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 1978-ci ild\u0259 in\u015fa olunmu\u015f \u201cMara\u011fa\u2013150\u201d memorial\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fcged\u0259n abid\u0259, 1828-ci [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29809"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29809"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29812,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29809\/revisions\/29812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}