{"id":29492,"date":"2025-04-24T13:40:46","date_gmt":"2025-04-24T10:40:46","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29492"},"modified":"2025-04-24T13:41:40","modified_gmt":"2025-04-24T10:41:40","slug":"ulu-ond%c9%99r-heyd%c9%99r-%c9%99liyevin-t%c9%99s%c9%99bbusu-il%c9%99-27-aprel-1978-ci-il-tarixind%c9%99-az%c9%99rbaycan-dili-konstitusiyada-dovl%c9%99t-dili-kimi-t%c9%99sbit-olunub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29492","title":{"rendered":"Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 27 aprel 1978-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan dili Konstitusiyada d\u00f6vl\u0259t dili kimi t\u0259sbit olunub"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-29493 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/492549528_535632836267848_4271458300039662741_n-300x181.jpg\" alt=\"\" width=\"371\" height=\"224\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/492549528_535632836267848_4271458300039662741_n-300x181.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/492549528_535632836267848_4271458300039662741_n.jpg 728w\" sizes=\"(max-width: 371px) 100vw, 371px\" \/>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 aciz idil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, o vaxt Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6lk\u0259nin d\u00f6vl\u0259t dili elan edilm\u0259sind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 27 aprel 1978-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131na \u201cAz\u0259rbaycan SSR-nin d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir\u201d madd\u0259si \u0259lav\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r bununla g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin milli r\u0259mzl\u0259rind\u0259n birini m\u0259har\u0259tl\u0259 qorumu\u015fdur.<!--more--><\/p>\n<p>Dil h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n da ana dili onun milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n ba\u015fl\u0131ca amill\u0259rd\u0259ndir. Ana dili d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259rimiz olan himn, gerb, bayraq kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur. Bu, \u0259slind\u0259 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunu qorumaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda dil\u00e7i aliml\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, milli dild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n kitablar\u0131n tirajlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Ulu \u00d6nd\u0259r m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin yeni Konstitusiya layih\u0259sini haz\u0131rlayan komissiyan\u0131n 5 noyabr 1995-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259rin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi d\u00f6vl\u0259t dilinin ad\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6z q\u0259ti fikrini bildirdi: \u201cM\u0259n h\u0259r bir dil\u0259 h\u00f6rm\u0259t edir\u0259m v\u0259 ehtiram\u0131m\u0131 bildirir\u0259m. Hesab edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dili il\u0259 f\u0259xr ed\u0259 bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki bu z\u0259ngin dildir, art\u0131q d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f dildir.<\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n da, dilimizin d\u0259 ad\u0131 tan\u0131n\u0131b. Bu reall\u0131qd\u0131r\u201d. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t dilinin yeni inki\u015faf d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu tarixi F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n F\u0259rmanla Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 9 avqust tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir.<\/p>\n<p>2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu q\u0259bul edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dili haqq\u0131nda deyib: \u201cF\u0259xr ed\u0259 bil\u0259rik ki, bizim z\u0259ngin, b\u00f6y\u00fck s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik olan Az\u0259rbaycan dilimiz var.\u201d<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider qeyd edirdi ki, \u201c\u00d6z dilini bilm\u0259y\u0259n, \u00f6z dilini sevm\u0259y\u0259n adam \u00f6z tarixini yax\u015f\u0131 bil\u0259 bilm\u0259z.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29492"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29492"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29495,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29492\/revisions\/29495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}