{"id":29453,"date":"2025-04-22T10:22:33","date_gmt":"2025-04-22T07:22:33","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29453"},"modified":"2025-04-22T10:22:33","modified_gmt":"2025-04-22T07:22:33","slug":"qarabagin-agd%c9%99r%c9%99si-zamanin-sinaqlarindan-parlaq-q%c9%99l%c9%99b%c9%99y%c9%99-dogru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29453","title":{"rendered":"Qaraba\u011f\u0131n A\u011fd\u0259r\u0259si: Zaman\u0131n  s\u0131naqlar\u0131ndan parlaq Q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 do\u011fru"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-29455 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"192\" height=\"108\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3-300x169.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3-768x432.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/33-2-3.jpg 1599w\" sizes=\"(max-width: 192px) 100vw, 192px\" \/>30 il \u2013 bir insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131 q\u0259d\u0259r zaman. Lakin tarix \u00fc\u00e7\u00fcn bu, bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131 q\u0259d\u0259r q\u0131sa, mill\u0259t yadda\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 silinm\u0259z izl\u0259r buraxan uzun bir d\u00f6vrd\u00fcr. M\u0259n \u2013 T\u00fcrkan Qas\u0131mova, do\u011fulub \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259diyim, lakin k\u00f6n\u00fcld\u0259n-k\u00f6n\u00fcl\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m A\u011fd\u0259r\u0259 torpa\u011f\u0131na s\u0259f\u0259r etm\u0259k f\u00fcrs\u0259ti qazand\u0131m. Bu s\u0259f\u0259r n\u0259inki bir t\u0259dqiqat missiyas\u0131, eyni zamanda milli kimlikl\u0259 m\u0259n\u0259vi ba\u011f\u0131m\u0131n daha da d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si idi.<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259 rayonu Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin h\u0259m co\u011frafi, h\u0259m d\u0259 strateji bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biri-dir. Az\u0259rbaycan\u0131n suveren \u0259razisi olan bu b\u00f6lg\u0259 uzun ill\u0259r erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn faktiki olaraq qapal\u0131 m\u0259kan idi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259nin tarixi, toponimiyas\u0131, demoqrafik dinamikas\u0131, sosial-m\u0259d\u0259ni inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 bo\u015fluqlar m\u00f6vcud idi. Rayonun azad olunmas\u0131 il\u0259 bu bo\u015fluqlar\u0131n ara-dan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f t\u0259dqiqat imkanlar\u0131 yarand\u0131 v\u0259 m\u0259n d\u0259 bu imkandan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259r etdim.<br \/>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-29456 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/a1583def-53d3-4777-a8a3-511528e8e0f0-135x300.jpg\" alt=\"\" width=\"103\" height=\"228\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/a1583def-53d3-4777-a8a3-511528e8e0f0-135x300.jpg 135w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/a1583def-53d3-4777-a8a3-511528e8e0f0-461x1024.jpg 461w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/a1583def-53d3-4777-a8a3-511528e8e0f0.jpg 576w\" sizes=\"(max-width: 103px) 100vw, 103px\" \/><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-29457 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/7e21134a-d6bf-44d9-8647-8dbcfd3a325d-135x300.jpg\" alt=\"\" width=\"103\" height=\"229\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/7e21134a-d6bf-44d9-8647-8dbcfd3a325d-135x300.jpg 135w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/7e21134a-d6bf-44d9-8647-8dbcfd3a325d-461x1024.jpg 461w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/7e21134a-d6bf-44d9-8647-8dbcfd3a325d.jpg 576w\" sizes=\"(max-width: 103px) 100vw, 103px\" \/>S\u0259f\u0259rimin m\u0259qs\u0259di t\u0259kc\u0259 b\u00f6lg\u0259nin tarixi abid\u0259l\u0259rini v\u0259 toponim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rini yerind\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirm\u0259k deyildi. M\u0259n h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n bu strateji b\u00f6lg\u0259sinin yadda\u015f\u0131n\u0131 \u2013 kollektiv v\u0259 f\u0259rdi xatir\u0259l\u0259rini, sakinl\u0259rin dilind\u0259 qorunmu\u015f hekay\u0259l\u0259ri, k\u0259nd adlar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259 tarix\u00e7\u0259sini v\u0259 bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin arxas\u0131nda dayanan siyasi motivasiyalar\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq niyy\u0259tind\u0259 idim.<br \/>\nBu m\u0259qs\u0259dl\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259nin bir ne\u00e7\u0259 k\u0259ndini ziyar\u0259t etdim, m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l v\u0259 sonra \u00e7\u0259kilmi\u015f arxiv foto\u015f\u0259kill\u0259ri il\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fcqayis\u0259 etdim. K\u0259ndl\u0259rd\u0259 qalan tarixi m\u0259kanlar, m\u0259scidl\u0259r, su h\u00f6vz\u0259l\u0259ri v\u0259 bulaqlar \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r apard\u0131m. \u201cMalaqan bula\u011f\u0131\u201d kimi yerl\u0259r h\u0259m tarixi, h\u0259m d\u0259 etnoqrafik bax\u0131mdan d\u0259rin m\u0259nalar da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 bu c\u00fcr toponiml\u0259r zaman-zaman h\u0259m m\u0259hv edilm\u0259y\u0259, h\u0259m d\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131b. Bu, t\u0259kc\u0259 m\u0259d\u0259ni irs\u0259 deyil, eyni zamanda milli kimliy\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f sistemli bir siyas\u0259tin g\u00f6st\u0259ricisidir.<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 add\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m h\u0259r bir torpaq par\u00e7as\u0131 m\u0259n\u0259 tariximizin sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259zmini xat\u0131rlatd\u0131. Qalas\u0131 u\u00e7urulmu\u015f, m\u0259kt\u0259bi xarabazara \u00e7evrilmi\u015f, k\u0259ndi bo\u015fald\u0131lm\u0131\u015f torpaqlar yenid\u0259n canlan\u0131rd\u0131. Bu yenid\u0259n dir\u00e7\u0259li\u015f t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131n ruhunun, azadl\u0131q \u0259zminin t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<br \/>\nK\u0259ndl\u0259rd\u0259 rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131m az sayda yerli sakinl\u0259rl\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m s\u00f6hb\u0259tl\u0259r m\u0259n\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, yurd itkisi yaln\u0131z fiziki deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi travmad\u0131r. Lakin eyni zamanda qay\u0131d\u0131\u015f da yaln\u0131z fiziki deyil \u2013 o, ruhun, yadda\u015f\u0131n v\u0259 milli m\u0259nliyin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<!--more--><br \/>\nHal-haz\u0131rda tamamlanmaq \u00fczr\u0259 olan \u201cQaraba\u011f\u0131n A\u011fd\u0259r\u0259si: Zaman\u0131n S\u0131naqlar\u0131ndan Parlaq Q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259\u201d adl\u0131 monoqrafiyamda bu s\u0259f\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ksini tap\u0131b. \u018fs\u0259rd\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259nin tarixi inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri, sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki inzibati d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal siyas\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi toponimik v\u0259 demoqrafik m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r, azadl\u0131qdan sonra b\u00f6lg\u0259nin sosial-m\u0259d\u0259ni reabilitasiyas\u0131 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf potensial\u0131 t\u0259dqiq olunub.<\/p>\n<p>Eyni zamanda bu monoqrafiya yaln\u0131z bir elmi ara\u015fd\u0131rma kimi deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi borcun yerin\u0259 yetirilm\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. H\u0259r s\u0259hif\u0259sind\u0259 \u015f\u0259hidl\u0259rin qan\u0131, qazil\u0259rin a\u011fr\u0131s\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u0259sr\u0259ti v\u0259 bu xalq\u0131n sars\u0131lmaz irad\u0259si hiss olunur.<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259 \u2013 Yadda\u015f\u0131n v\u0259 Q\u00fcrurun Simvolu<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259y\u0259 etdiyim s\u0259f\u0259r m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm d\u00f6n\u00fcm n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri oldu. Tarix\u00e7i olaraq m\u0259n bu s\u0259f\u0259rd\u0259 ke\u00e7mi\u015fin izl\u0259rini s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirdim, lakin insan olaraq g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00fcmidl\u0259 baxan bir yurdun do\u011fulu\u015funa \u015fahidlik etdim.<br \/>\nBug\u00fcnk\u00fc g\u00fcn t\u0259kc\u0259 torpaqlara fiziki d\u00f6n\u00fc\u015f deyil, h\u0259m d\u0259 onillikl\u0259r boyu davam ed\u0259n tarixi \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 verilmi\u015f gecikmi\u015f, lakin m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir cavabd\u0131r. Qay\u0131d\u0131\u015f prosesi milli yadda\u015f\u0131n d\u0259rin qatlar\u0131nda k\u00f6k salm\u0131\u015f bir nisgilin, bir h\u0259sr\u0259tin ger\u00e7\u0259kliy\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, eyni zamanda mill\u0259tin \u00f6z k\u00f6kl\u0259rin\u0259 v\u0259 kimliyin\u0259 d\u00f6nm\u0259sidir. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f yaln\u0131z co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259rin b\u0259rpas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 ruhun v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nQaraba\u011f\u0131n h\u0259r qar\u0131\u015f\u0131 \u2013 \u00e7inarlar\u0131n k\u00f6lg\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan na\u011f\u0131llardan tutmu\u015f u\u00e7uq abid\u0259l\u0259rin susqunlu\u011funa q\u0259d\u0259r \u2013 xalq\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7mi\u015fini, iztirab\u0131n\u0131 v\u0259 eyni zamanda \u0259zmini simvoliz\u0259 edir. Bu torpaqlar minillikl\u0259r boyu m\u0259d\u0259niyy\u0259tin, elmin, s\u0259n\u0259tin be\u015fiyi olmu\u015f, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ruhunda silinm\u0259z izl\u0259r buraxm\u0131\u015fd\u0131r. A\u011fd\u0259r\u0259 is\u0259 bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u00fcbariz\u0259d\u0259 h\u0259m strateji, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda ged\u0259n sava\u015f\u0131n \u0259n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sinin azad olunmas\u0131 sad\u0259c\u0259 bir h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259 kimi yox, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n irad\u0259sinin, birliyinin v\u0259 sars\u0131lmaz \u0259qid\u0259sinin t\u0259nt\u0259n\u0259si kimi tarix\u0259 h\u0259kk olundu. Bu z\u0259f\u0259r bir daha s\u00fcbut etdi ki, torpaqlar\u0131n\u0131 sev\u0259n, m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 sahib \u00e7\u0131xan xalq\u0131 he\u00e7 bir q\u00fcvv\u0259 \u00f6z yolundan d\u00f6nd\u0259r\u0259 bilm\u0259z. H\u0259r da\u015f\u0131 bir tarix, h\u0259r qayas\u0131 bir xatir\u0259 olan A\u011fd\u0259r\u0259, bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015fin yox, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda yenid\u0259n dir\u00e7\u0259l\u0259c\u0259kdir.<br \/>\nTarixi \u0259dal\u0259t b\u0259rpa olunark\u0259n, bu d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0259m d\u0259 yeni bir d\u00f6vr\u00fcn \u2013 quruculu\u011fun, inki\u015faf\u0131n v\u0259 bar\u0131\u015f\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. Qaraba\u011f art\u0131q bir m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131ndan s\u00fclh v\u0259 dir\u00e7\u0259li\u015f m\u0259kan\u0131na \u00e7ev-rilm\u0259kd\u0259dir. A\u011fd\u0259r\u0259nin torpaqlar\u0131nda yenid\u0259n h\u0259yat ba\u015flan\u0131r \u2013 m\u0259kt\u0259bl\u0259r, m\u0259d\u0259niyy\u0259t ocaqlar\u0131, ail\u0259 s\u0259sl\u0259ri geri d\u00f6n\u00fcr. Bu is\u0259 s\u00fcbut edir ki, Qaraba\u011f yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259 il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 elm, z\u0259hm\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 \u00f6z haqq\u0131na sahib \u00e7\u0131xacaq.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, A\u011fd\u0259r\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcnd\u0259 \u00f6z layiqli yerini alaraq, m\u00fcasir tariximizin parlaq simvollar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu torpaqlara d\u00f6n\u00fc\u015f \u2013 h\u0259m torpa\u011f\u0131n, h\u0259m d\u0259 ruhun azadl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. V\u0259 bu azadl\u0131q \u0259b\u0259di olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>T\u00fcrkan Qas\u0131mova,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>tarix\u00e7i, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, ki\u00e7ik d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7usu<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>30 il \u2013 bir insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131 q\u0259d\u0259r zaman. Lakin tarix \u00fc\u00e7\u00fcn bu, bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131m\u0131 q\u0259d\u0259r q\u0131sa, mill\u0259t yadda\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 silinm\u0259z izl\u0259r buraxan uzun bir d\u00f6vrd\u00fcr. M\u0259n \u2013 T\u00fcrkan Qas\u0131mova, do\u011fulub \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259diyim, lakin k\u00f6n\u00fcld\u0259n-k\u00f6n\u00fcl\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m A\u011fd\u0259r\u0259 torpa\u011f\u0131na s\u0259f\u0259r etm\u0259k f\u00fcrs\u0259ti qazand\u0131m. Bu s\u0259f\u0259r n\u0259inki bir t\u0259dqiqat missiyas\u0131, eyni zamanda milli kimlikl\u0259 m\u0259n\u0259vi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29453"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29453"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29458,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29453\/revisions\/29458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29453"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}