{"id":29109,"date":"2025-02-18T10:52:13","date_gmt":"2025-02-18T07:52:13","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29109"},"modified":"2025-02-18T10:52:13","modified_gmt":"2025-02-18T07:52:13","slug":"fevralin-21-i-beyn%c9%99lxalq-ana-dili-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=29109","title":{"rendered":"FEVRALIN 21-i BEYN\u018fLXALQ ANA D\u0130L\u0130 G\u00dcN\u00dcD\u00dcR"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u00d6LK\u018fM\u0130ZD\u018f D\u00d6VL\u018fT-D\u0130L S\u0130YAS\u018fT\u0130 U\u011eURLA H\u018fYATA KE\u00c7\u0130R\u0130L\u0130R<\/strong><\/p>\n<p><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-29110 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-61.jpg\" alt=\"\" width=\"204\" height=\"137\" \/>Dil, insan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n vacib \u00fcns\u00fcrl\u0259rind\u0259n biridir. O, sad\u0259c\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, eyni zamanda bir xalq\u0131n tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 kimliyini da\u015f\u0131yan \u0259sas amildir. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus dili var v\u0259 bu dil h\u0259min toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzini, d\u00fcnyaya bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rini formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/strong><br \/>\nD\u00fcnyada minl\u0259rl\u0259 dil m\u00f6vcuddur, lakin onlar\u0131n bir qismi zamanla yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. Dil m\u00fcxt\u0259lifliyinin qorunmas\u0131n\u0131n vacibliyini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, UNESCO 1999-cu ild\u0259 fevral\u0131n 21-ni Beyn\u0259lxalq Ana Dili G\u00fcn\u00fc kimi elan etmi\u015fdir. Bu g\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259sinin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri, h\u0259r bir dilin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir s\u0259rv\u0259t oldu\u011funu vur\u011fulamaq v\u0259 m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259r\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259kdir.<br \/>\nBu g\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si Banqlade\u015fd\u0259 ba\u015f ver\u0259n faci\u0259li bir hadis\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r. 1952-ci il fevral\u0131n 21-d\u0259 Benqal dili \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi status t\u0259l\u0259b ed\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Bu hadis\u0259 onlar\u0131n ana dill\u0259ri u\u011frunda apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin bir r\u0259mzin\u0259 \u00e7evrildi. M\u0259hz bu hadis\u0259nin xatir\u0259sin\u0259 UNESCO bu tarixi Beyn\u0259lxalq Ana Dili G\u00fcn\u00fc elan etdi. Bu g\u00fcn dil h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na v\u0259 linqvistik m\u00fcxt\u0259lifliyin saxlanmas\u0131na dair qlobal mesaj verir.<br \/>\nHaz\u0131rda d\u00fcnyada t\u0259xmin\u0259n 7000 dil m\u00f6vcuddur v\u0259 onlar\u0131n 45 faizi t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r. T\u0259hsil sisteml\u0259rind\u0259 v\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rd\u0259 yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz dil m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r, r\u0259q\u0259msal d\u00fcnyada is\u0259 y\u00fczd\u0259n az dild\u0259n istifad\u0259 olunur. M\u00fcasir texnologiya v\u0259 qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 \u00e7ox az sayda dil geni\u015f istifad\u0259 olunur. \u018fks\u0259r dill\u0259r r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259, t\u0259hsil sisteml\u0259rind\u0259 v\u0259 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 \u00f6z layiqli yerini tuta bilmir. Bu is\u0259 h\u0259min dill\u0259rin zamanla m\u0259hv olmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<br \/>\nAna dilinin qorunmas\u0131 yaln\u0131z etnik v\u0259 m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259rin ya\u015fad\u0131lmas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 elmi v\u0259 texnoloji inki\u015faf\u0131n geni\u015f bir auditoriyaya \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Bir insan\u0131n \u00f6z ana dilind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259si v\u0259 ifad\u0259 olunmas\u0131 onun intellektual inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 h\u0259r bir xalq\u0131n ke\u00e7mi\u015fini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 tarixini g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259n \u0259n vacib amildir.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda ana dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 2002-ci il sentyabr\u0131n 30-da &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda&#8221; Qanun q\u0259bul edilmi\u015fdir. Bu qanun Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259dilm\u0259si, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<!--more--><br \/>\nBundan \u0259lav\u0259, 2001-ci il avqustun 9-da \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin F\u0259rman\u0131 il\u0259 avqustun 1-i Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc kimi t\u0259sis edilmi\u015fdir. Bu, lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7idin \u00f6lk\u0259d\u0259 tam t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 d\u00f6vl\u0259tin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev 1969-cu ild\u0259 respublikam\u0131za r\u0259hb\u0259r t\u0259yin edildiyi vaxtdan ana dilimiz \u2013 Az\u0259rbaycan dili sanki \u00f6z m\u00fchafiz\u0259\u00e7isini tapm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz ulu \u00f6nd\u0259r \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si olan dilimizi \u2013 Az\u0259rbaycan dilini d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onun t\u0259rkibind\u0259 olan m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n ana dill\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi statusuna, t\u0259tbiqin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n qada\u011falar qoyulmu\u015fdur. Lakin \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z ana dilini, mill\u0259tini, v\u0259t\u0259nini sev\u0259n bir r\u0259hb\u0259r kimi bu qada\u011falar\u0131 s\u0131nd\u0131raraq rus dili il\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin d\u0259 r\u0259smiliyini t\u0259min etmi\u015fdir.<br \/>\nAna dilimizin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131na, ist\u0259r dan\u0131\u015f\u0131q, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yaz\u0131 dilind\u0259n d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 olunmas\u0131na, inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, t\u0259bli\u011f olunmas\u0131na y\u00f6n\u0259l\u0259n dil siyas\u0259tini Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev u\u011furla davam etdirir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu istiqam\u0259td\u0259 ard\u0131c\u0131l sur\u0259td\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 islahatlar apa\u00ad\u00ad\u00adrmas\u0131 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259sini vermi\u015fdir. Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 Ming\u0259\u00e7evird\u0259 \u201cAna dili\u201d abid\u0259sinin qoyulmas\u0131 da ana dilimiz\u0259 \u00f6n\u0259m verilm\u0259sinin bariz n\u00fcmun\u0259sidir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, h\u0259r zaman dilimiz\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilir, d\u00f6vl\u0259t-dil siyas\u0259ti u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilir.<br \/>\nXalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00dcmummilli Liderinin dil siyas\u0259tini layiqinc\u0259 davam etdir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev ana dilimiz\u0259, milli ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimiz\u0259, ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 daim b\u00f6y\u00fck h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyevin eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k h\u0259mi\u015f\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259, \u0259lifbas\u0131na, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, inc\u0259s\u0259n\u0259tin\u0259 v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 f\u0259rmanlar v\u0259 s\u0259r\u0259ncamlar da ana dilimizin qorunmas\u0131na v\u0259 inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. D\u00f6vl\u0259t dil siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcasir elmi t\u0259dqiqatlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si, onun dig\u0259r t\u00fcrk dill\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 d\u00fcnya dill\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u00f6vqeyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r x\u00fcsusi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<br \/>\nDil\u00e7iliyimizd\u0259 m\u00f6vcud olan bir s\u0131ra probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev 2012-ci il may\u0131n 23-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 S\u0259r\u0259ncamda Az\u0259rbaycan dilinin dig\u0259r t\u00fcrk dill\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar\u0131, m\u00fcasir dill\u0259rin n\u0259z\u0259ri c\u0259h\u0259td\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, ana dilinin ke\u00e7diyi inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini dol\u011fun \u0259ks etdir\u0259n fundamental \u0259s\u0259rl\u0259rin yaranmas\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 f\u0259nnini t\u0259dris ed\u0259n bir m\u00fc\u0259llim kimi m\u0259n \u00f6z i\u015fimd\u0259n z\u00f6vq al\u0131ram. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259, g\u0259ncl\u0259rin xarici dill\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 meyll\u0259r artd\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda, u\u015faqlar\u0131n\u0131z Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dil a\u00e7mal\u0131, onu \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 sevm\u0259lidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Mehriban BAX\u015eALIYEVA,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>T\u0259rt\u0259r \u015f\u0259h\u0259r 1 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bin m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6LK\u018fM\u0130ZD\u018f D\u00d6VL\u018fT-D\u0130L S\u0130YAS\u018fT\u0130 U\u011eURLA H\u018fYATA KE\u00c7\u0130R\u0130L\u0130R Dil, insan c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n vacib \u00fcns\u00fcrl\u0259rind\u0259n biridir. O, sad\u0259c\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, eyni zamanda bir xalq\u0131n tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 kimliyini da\u015f\u0131yan \u0259sas amildir. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus dili var v\u0259 bu dil h\u0259min toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzini, d\u00fcnyaya bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rini formala\u015fd\u0131r\u0131r. D\u00fcnyada minl\u0259rl\u0259 dil m\u00f6vcuddur, lakin onlar\u0131n bir qismi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29109"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29109"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29111,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29109\/revisions\/29111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}