{"id":25820,"date":"2023-09-02T08:08:04","date_gmt":"2023-09-02T05:08:04","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25820"},"modified":"2023-09-02T08:08:04","modified_gmt":"2023-09-02T05:08:04","slug":"ulu-ond%c9%99r-heyd%c9%99r-%c9%99liyev-olk%c9%99ni-gozl%c9%99y%c9%99n-butun-t%c9%99hluk%c9%99l%c9%99ri-d%c9%99f-etm%c9%99kl%c9%99-az%c9%99rbaycanin-must%c9%99qilliyinin-mohk%c9%99m-t%c9%99m%c9%99lini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25820","title":{"rendered":"Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259ni g\u00f6zl\u0259y\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri d\u0259f etm\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259lini qoydu"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-25821 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/369689105_137049862792816_6153290915348427291_n-1-300x223.jpg\" alt=\"\" width=\"335\" height=\"249\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/369689105_137049862792816_6153290915348427291_n-1-300x223.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/369689105_137049862792816_6153290915348427291_n-1.jpg 620w\" sizes=\"(max-width: 335px) 100vw, 335px\" \/>H\u0259r bir xalq\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi b\u0259lli bir t\u0259sir g\u00fcc\u00fcnd\u0259 onun g\u0259l\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixi azadl\u0131q, m\u00fcst\u0259qillik, b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u018fsrl\u0259r boyu davam etmi\u015f, zaman-zaman qazan\u0131lm\u0131\u015f, itirilmi\u015f v\u0259 yenid\u0259n qazan\u0131lm\u0131\u015f bu azadl\u0131qlar xalq\u0131n m\u00fcbarizlik ruhunu h\u0259mi\u015f\u0259 qidaland\u0131r\u0131b. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 xanl\u0131qlar\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n istilas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 zamandan xalq\u0131n c\u0259sar\u0259tli ziyal\u0131lar\u0131 tarixi d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizi b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daim azadl\u0131q m\u00fccadil\u0259si apar\u0131blar. Bir \u0259srd\u0259n \u00e7ox davam ed\u0259n bu m\u00fcbariz\u0259 I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra ba\u015f ver\u0259n qlobal transformasiyalar \u015f\u0259raitind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131 ilk b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>1918-ci ild\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n respublika qurulu\u015flu ilk d\u00f6vl\u0259ti \u2013 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti meydana g\u0259lib. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev tariximizin bu m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m an\u0131 haqq\u0131nda bel\u0259 deyirdi: \u201c1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 m\u00fcdrik o\u011fullar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 nail ola bildi v\u0259 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131. Bununla da Az\u0259rbaycanda \u015e\u0259rq al\u0259mind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 demokratik, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t yarand\u0131. Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti q\u0131sa, y\u0259ni, 23 ayl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. Bu i\u015fl\u0259rin \u0259n m\u00fch\u00fcm\u00fc is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin \u0259saslar\u0131n\u0131n qurulmas\u0131 oldu. \u0130lk Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin, h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259sisatlar\u0131 m\u0259hz h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 yarand\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Avqustun 30-da Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131 haqq\u0131nda ilk h\u00fcquqi s\u0259n\u0259din q\u0259bulunun 32 ili tamam olur. 30 avqust 1991-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan parlamentinin \u2013 Ali Sovetin n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar sessiyas\u0131nda &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etm\u0259k haqq\u0131nda&#8221; B\u0259yannam\u0259 q\u0259bul edilib.<!--more--><\/p>\n<p>B\u0259yannam\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisi oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131rd\u0131. Parlament, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin konstitusion \u0259saslar\u0131n\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca qanunun \u2013 Konstitusiya Akt\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul edib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini elan etm\u0259si Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 &#8220;soyuq m\u00fcharib\u0259&#8221;nin sona \u00e7atmas\u0131 kimi qlobal geosiyasi prosesl\u0259r fonunda ba\u015f verirdi. N\u0259h\u0259ng imperiyan\u0131n iflas\u0131 m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin yolunu a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015fmaq g\u00f6yd\u0259nd\u00fc\u015fm\u0259 olay deyildi. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 ill\u0259r uzunu istiqlal ideyas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015fatm\u0131\u015fd\u0131. Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00f6vcud oldu\u011fu 1918-1920-ci ill\u0259r bu ideyan\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiyi q\u0131sa, amma tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259tli zaman k\u0259siyi idi.<\/p>\n<p>1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00f6mr\u00fc c\u0259misi 23 ay s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1991-ci ild\u0259 yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259ld\u0259 ed\u0259n Az\u0259rbaycanda onun qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 he\u00e7 d\u0259 asan olmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>80-ci ill\u0259rin ikinci yar\u0131s\u0131nda Sovet imperiyas\u0131n\u0131n iqtisadi, siyasi v\u0259 m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131nda b\u00f6hranqaba\u011f\u0131 v\u0259ziyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131. \u0130stehsal\u0131n art\u0131m s\u00fcr\u0259ti, s\u0259m\u0259r\u0259liliyi, \u0259m\u0259yin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 durmadan a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. M\u00f6vcud \u00fcsul-idar\u0259nin m\u0259n\u0259vi daya\u011f\u0131 olan ehkam\u00e7\u0131 kommunist ideologiyas\u0131 iflasa u\u011fram\u0131\u015fd\u0131. Milli respublikalarda milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk, h\u00fcquqlar\u0131n tapdalanmas\u0131na, s\u0259rv\u0259tl\u0259rin talan olunmas\u0131na etiraz \u0259lam\u0259tl\u0259ri g\u00fccl\u0259nm\u0259kd\u0259 idi. SSR\u0130-nin iflas\u0131 m\u00fch\u00fcm xarici s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 d\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259nirdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi tarixind\u0259 parlaq iz qoymu\u015f bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tin Nax\u00e7\u0131vanda yenid\u0259n siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131, deputat, sonralar is\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si Nax\u00e7\u0131vandan ba\u015flanan m\u00fcst\u0259qillik yolunun b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan siyasi m\u00fchitind\u0259 apar\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259ti add\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. O vaxt ulu \u00f6nd\u0259rin t\u0259klifi il\u0259 &#8220;sovet sosialist&#8221; s\u00f6zl\u0259ri muxtar respublikan\u0131n ad\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. Nax\u00e7\u0131vanda ilk d\u0259f\u0259 olaraq 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin bayra\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi q\u0259bul edildi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Ali Soveti qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259sat\u0259t qald\u0131r\u0131ld\u0131 ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 bu bayra\u011f\u0131 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 kimi t\u0259sdiq etsin. 1991-ci ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7iril\u0259n qanunsuz referendumda Nax\u00e7\u0131van i\u015ftirak etm\u0259di. Bu add\u0131mlar ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini \u015f\u0259rtl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>\u00d6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa ed\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259hz o d\u00f6vrd\u0259 demokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259tin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259lini qoymu\u015fdur. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tinin Konstitusiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015f, qanunvericiliyini, hakimiyy\u0259tin b\u00f6l\u00fcnm\u0259 prinsipl\u0259rini, h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131 d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131raraq dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa haz\u0131r oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r v\u0259 d\u0259rin islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r bir xalq\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi b\u0259lli bir t\u0259sir g\u00fcc\u00fcnd\u0259 onun g\u0259l\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biridir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixi azadl\u0131q, m\u00fcst\u0259qillik, b\u0259rab\u0259rlik v\u0259 \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u018fsrl\u0259r boyu davam etmi\u015f, zaman-zaman qazan\u0131lm\u0131\u015f, itirilmi\u015f v\u0259 yenid\u0259n qazan\u0131lm\u0131\u015f bu azadl\u0131qlar xalq\u0131n m\u00fcbarizlik ruhunu h\u0259mi\u015f\u0259 qidaland\u0131r\u0131b. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 xanl\u0131qlar\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n istilas\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 zamandan xalq\u0131n c\u0259sar\u0259tli ziyal\u0131lar\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25820"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25820"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25822,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25820\/revisions\/25822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}