{"id":25626,"date":"2023-08-10T10:02:04","date_gmt":"2023-08-10T07:02:04","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25626"},"modified":"2023-08-10T10:02:15","modified_gmt":"2023-08-10T07:02:15","slug":"diqq%c9%99tli-olun-%c9%99ziz-valideynl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25626","title":{"rendered":"Diqq\u0259tli olun, \u0259ziz valideynl\u0259r!"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong>Sa\u011flam nitq insan\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rtdir<\/strong><\/span><\/p>\n<p><em><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-25627 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/d4e98485-5781-4feb-8b3f-ab377231c726-255x300.jpg\" alt=\"\" width=\"120\" height=\"141\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/d4e98485-5781-4feb-8b3f-ab377231c726-255x300.jpg 255w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/d4e98485-5781-4feb-8b3f-ab377231c726-768x902.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/d4e98485-5781-4feb-8b3f-ab377231c726.jpg 815w\" sizes=\"(max-width: 120px) 100vw, 120px\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-25628 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/loqoped-usaqlar-ucun-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"210\" height=\"140\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/loqoped-usaqlar-ucun-300x200.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/loqoped-usaqlar-ucun-768x512.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/loqoped-usaqlar-ucun.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 210px) 100vw, 210px\" \/><\/p>\n<p><em><strong>\u018fsm\u0259r Yusifli 2018-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r 1 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bini bitirib. 2018-2022-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetind\u0259 Korreksiyaedici t\u0259lim ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. Haz\u0131rda Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 \u0130btidai t\u0259hsilin metodikas\u0131 fak\u00fclt\u0259sinin magistridir. A\u015fa\u011f\u0131da onun u\u015faqlar\u0131n nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aid m\u0259qal\u0259sini oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik.<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>\u0130nsanlar m\u00fcxt\u0259lif oldu\u011fu kimi, onlar\u0131n talel\u0259ri d\u0259 eyni deyil. B\u0259z\u0259n ail\u0259l\u0259rd\u0259 q\u00fcsurlu \u00f6vladlar d\u00fcnyaya g\u0259lir ki, bu da valideynl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tin s\u0131na\u011fa \u00e7evrilir.<\/strong><\/em><br \/>\nQ\u0259dim d\u00f6vrd\u0259 bu c\u00fcr insanlara qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259 birm\u0259nal\u0131 deyildi. Bel\u0259 \u00f6vladlar\u0131n c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u00f6v art\u0131q y\u00fck oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Buna g\u00f6r\u0259 q\u00fcsurlu do\u011fulan k\u00f6rp\u0259l\u0259ri el\u0259 diri-diri basd\u0131r\u0131r, h\u00fcnd\u00fcr yerl\u0259rd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 tullay\u0131rd\u0131lar. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Spartada bu u\u015faqlara qar\u015f\u0131 daha s\u0259rt rejim m\u00f6vcud idi. \u00c7\u00fcnki Spartada h\u0259rbi sistem h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc v\u0259 do\u011fulan h\u0259r q\u00fcsurlu u\u015faq (o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131) orduya ziyan vurmu\u015f hesab edilirdi. Bu c\u00fcr fikirl\u0259r bir n\u00f6v Aristotelin \u201cm\u00fck\u0259mm\u0259l olmayan he\u00e7 bir \u015feyin inki\u015faf etm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259yin\u201d fikrind\u0259n qaynaqlan\u0131rd\u0131. Bel\u0259 u\u015faqlar do\u011fulan ail\u0259l\u0259rin Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259n\u0259tl\u0259ndiyi deyilirdi. Hesab edilirdi ki, q\u00fcsurlu k\u00f6rp\u0259l\u0259rin b\u0259d\u0259nind\u0259 cin olur v\u0259 bu cini ancaq h\u0259min u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 qovmaq olar. Ancaq \u0130slam v\u0259 xristian dinl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 il\u0259 bel\u0259 u\u015faqlara daha m\u0259rh\u0259m\u0259tli yana\u015f\u0131lma\u011fa ba\u015flan\u0131ld\u0131.<br \/>\nElm inki\u015faf etdikc\u0259, q\u00fcsurlu do\u011fulan u\u015faqlar\u0131n probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan x\u00fcsusi bir sah\u0259\u2013korreksiya-edici t\u0259lim yarand\u0131. Psixologiya , defektologiya kimi terminl\u0259rl\u0259 ifad\u0259 olunan elmin bu qolu psixi, \u0259qli, fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n qeyri-d\u00fczg\u00fcn inki\u015faf ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin psixoloji v\u0259ziyy\u0259tini, pedaqoji inki\u015faf\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nir v\u0259 onlara k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n19-cu \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r bu elm psixologiyan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur. Defektologiya \u00f6z\u00fc 4 m\u00fcst\u0259qil sah\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: oliqafrenpedaqo-gika \u2013 \u0259qli c\u0259h\u0259td\u0259n geri qalan u\u015faqlar\u0131n t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259si, psixologiyas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan elm; surdopedaqogika \u2013 e\u015fitm\u0259, tiflopedaqogika-g\u00f6rm\u0259, loqopkorreksiyaedici t\u0259lim \u2013 u\u015faqlar\u0131n nitq q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n elmdir.<!--more--><br \/>\nL o q o p e d i y a \u2013 nitq inki\u015faf\u0131 q\u00fcsurlar\u0131 haqq\u0131nda pedaqoji elm olub, bu q\u00fcsurlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 sistemidir. Nitq insan\u0131n \u0259n vacib psixi funksiyalar\u0131ndan biridir. Nitq \u00fcnsiyy\u0259ti insanlar aras\u0131nda sosial \u0259laq\u0259l\u0259ri yaratmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 idrak f\u0259aliyy\u0259tinin ali formalar\u0131n\u0131 ink\u015faf etdirir. U\u015faq nitq\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259kl\u0259 \u0259traf al\u0259min \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f ger\u00e7\u0259kliyini qavray\u0131r, \u00f6z t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc inki\u015faf etdirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131na malik olur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faqda d\u00fczg\u00fcn nitq t\u0259rbiy\u0259si t\u0259kc\u0259 estetik \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131m\u0131r, h\u0259m d\u0259 onun \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi kamilliyi, \u0259qli v\u0259 psixi inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox g\u0259r\u0259klidir. Nitq u\u015fa\u011f\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan \u0259sas amildir. Nitq insanlar\u0131n anadang\u0259lm\u0259 qabiliyy\u0259ti deyil. O, u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259dric\u0259n inki\u015fafi il\u0259 formala\u015f\u0131r. Nitqin \u0259sas\u0131 u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. U\u015fa\u011f\u0131n ilk \u00fcnsiyy\u0259ti anadan oldu\u011fu andan a\u011flayark\u0259n anas\u0131n\u0131n ona cavab verm\u0259si il\u0259 yaran\u0131r. 0-3 ayl\u0131q u\u015faq anadan olark\u0259n a\u011flay\u0131r, narahat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 olanda, ac olanda, bir yeri a\u011fr\u0131yanda bunu a\u011flamaqla biruz\u0259 verir. 3-6 ayl\u0131q k\u00f6rp\u0259 d\u0259rhal s\u0259s g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evrilir, q\u0131\u011f\u0131ldama\u011fa ba\u015flay\u0131r, anas\u0131n\u0131n s\u0259sini tan\u0131y\u0131r. 6-12 ayl\u0131\u011f\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 s\u00f6zl\u0259ri deyir, s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 sad\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259ri ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr. T\u0259k-t\u0259k hecalardan v\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n isdifad\u0259 edir.12-18 ayl\u0131q nitqi anlama, t\u0259qlid etm\u0259, ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131r. 100-\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00f6z ehtiyat\u0131 olur.<br \/>\nOna g\u00f6r\u0259 ilk olaraq nitqd\u0259n ba\u015flad\u0131q ki, loqopediya elmi nitqi \u00f6yr\u0259nir. Loqopediya s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 loqos-s\u00f6z, paydeo-\u00f6yr\u0259nir\u0259m, t\u0259rbiy\u0259 edir\u0259m dem\u0259kdir. Y\u0259ni d\u00fczg\u00fcn nitqi t\u0259rbiy\u0259 edir\u0259m m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Loqopediya elminin m\u0259qs\u0259di u\u015fa\u011f\u0131n nitqinin normal formala\u015fmas\u0131na v\u0259 son n\u0259tic\u0259d\u0259 onun t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn tam inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. Bundan \u0259lav\u0259 loqopediya elminin \u0259sas m\u0259qs\u0259di u\u015faqlarda yaranan nitq q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmaqd\u0131r.<br \/>\nNitqin inki\u015faf\u0131 zaman\u0131 \u0259sas probleml\u0259r 1 ay\u0131n so-nunda biruz\u0259 verir. Bu zaman a\u011flam\u0131rsa, 4 ay\u0131n sonunda q\u0131\u011f\u0131ldam\u0131rsa v\u0259 onunla dan\u0131\u015fan zaman g\u00fclm\u00fcrs\u0259, 7 ay\u0131n sonunda yax\u0131n adamlar\u0131n s\u0259sini tan\u0131m\u0131rsa, .9 ay\u0131n sonunda va\u011f-vu\u011f etmirs\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 baxaraq s\u0259sl\u0259ri ox\u015fatm\u0131rsa, 1 ya\u015f\u0131n sonunda sad\u0259 \u0259mrl\u0259ri etmirs\u0259, g\u0259tir-g\u00f6st\u0259ri ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrs\u0259, 2 ya\u015f\u0131n sonunda b\u0259d\u0259n \u00fczvl\u0259rini g\u00f6st\u0259rmirs\u0259, yax\u0131n adamlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 tapa bilmirs\u0259, 2.5 ya\u015f\u0131n sonunda b\u00f6y\u00fck-ki\u00e7iyi f\u0259rql\u0259ndirmirs\u0259, 3 ya\u015f\u0131n sonu ki\u00e7ik \u015feir v\u0259 na\u011f\u0131l\u0131n m\u0259zmununu anlam\u0131rsa, m\u0259zmununu q\u0131sa da olsa dan\u0131\u015fm\u0131rsa v\u0259 suallara cavab vermirs\u0259, 4 ya\u015f\u0131nda he\u00e7 bir r\u0259ngi tan\u0131m\u0131rsa v\u0259 \u015feir dey\u0259 bilmirs\u0259 art\u0131q valideynl\u0259r narahat olmal\u0131d\u0131rlar.<br \/>\n6 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faqlarin 30 %-d\u0259n coxu t\u0259l\u0259ff\u00fcs q\u00fcsurlar\u0131na malikdir. Nitq q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259r bunlard\u0131: m\u0259rk\u0259zi nitq aparat\u0131n\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si, periferik nitq aparat\u0131nda probleml\u0259r, irsiyy\u0259t, psixososial amill\u0259r. Nitq q\u00fcsurlu u\u015faqlar bir qayda olaraq h\u0259yat\u0131ndan k\u00fcsk\u00fcn \u0259hval-ruhiyy\u0259d\u0259 olurlar. \u00c7ox zaman bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259t u\u015faqlarda kompleks, \u00f6z\u00fcn\u0259 inams\u0131zl\u0131q yarad\u0131r. Bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar u\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131na v\u0259 ya m\u0259kt\u0259b\u0259 getm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. El\u0259 psixika var ki, nitqi, el\u0259 nitq var ki, psixikani geri sal\u0131r. Y\u0259ni u\u015fa\u011f\u0131n nitqind\u0259 q\u00fcsur varsa v\u0259 ya \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, nitqi yoxdursa, bu onun psixoloji al\u0259min\u0259 t\u0259sir edir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faqla defektoloji-loqopedik i\u015f apar\u0131lark\u0259n m\u00fctl\u0259q onun psixoloji s\u0259viyy\u0259si, bacar\u0131\u011f\u0131, ya\u015f\u0131, diqq\u0259ti v\u0259 aktivliyi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Nitq q\u00fcsurlar\u0131 \u015fifahi v\u0259 yaz\u0131l\u0131 nitq q\u00fcsurlar\u0131 olaraq 2 yer\u0259 ayr\u0131l\u0131r. Sa\u011flam nitq insan\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131nda vacib \u015f\u0259rtdir.<br \/>\nOdur ki, \u0259ziz valideynl\u0259r, \u0259g\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n\u0131z\u0131n nitqind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u00fcsurlar oldu\u011funu hiss edirsinizs\u0259, loqoped\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sin. Bu, \u00f6vlad\u0131n\u0131z\u0131n sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sa\u011flam nitq insan\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rtdir \u018fsm\u0259r Yusifli 2018-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r 1 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bini bitirib. 2018-2022-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetind\u0259 Korreksiyaedici t\u0259lim ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. Haz\u0131rda Ming\u0259\u00e7evir D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 \u0130btidai t\u0259hsilin metodikas\u0131 fak\u00fclt\u0259sinin magistridir. A\u015fa\u011f\u0131da onun u\u015faqlar\u0131n nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aid m\u0259qal\u0259sini oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik. \u0130nsanlar m\u00fcxt\u0259lif oldu\u011fu kimi, onlar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25626"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25626"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25630,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25626\/revisions\/25630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}