{"id":25619,"date":"2023-08-01T15:00:30","date_gmt":"2023-08-01T12:00:30","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25619"},"modified":"2023-08-01T15:00:30","modified_gmt":"2023-08-01T12:00:30","slug":"1-avqust-az%c9%99rbaycan-%c9%99lifbasi-v%c9%99-az%c9%99rbaycan-dili-gunudur-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=25619","title":{"rendered":"1 Avqust Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-25620 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/365233816_122241470940322_8948896557578039894_n-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"186\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/365233816_122241470940322_8948896557578039894_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/365233816_122241470940322_8948896557578039894_n.jpg 610w\" sizes=\"(max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyib: \u201cH\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir. Bizim \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259timiz ondan ibar\u0259tdir ki, dilimiz ya\u015fay\u0131b v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fibdir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin safl\u0131\u011f\u0131na daim qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki dil xalq\u0131n s\u0259rv\u0259tidir. \u018fd\u0259bi dilin t\u0259r\u0259qqisi olmadan m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi m\u00fcmk\u00fcn deyildir\u201d<\/p>\n<p>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 aciz idil\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn s\u00fcni m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini h\u0259r zaman \u00e7ox q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qoruma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur.<!--more--><\/p>\n<p>1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 2001-ci il 18 iyun tarixli \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu tarixi F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n F\u0259rmanla Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259rin s\u0259yl\u0259ri xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zedilm\u0259z t\u00f6hf\u0259l\u0259rdir. Ulu \u00d6nd\u0259rin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 9 avqust tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu 2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Qanuna \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn mane\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq ana dilimizi qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck add\u0131mlar atan \u00dcmummilli Liderin siyasi x\u0259tti Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n inamla davam etdirilir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 12 yanvar 2004-c\u00fc il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n 2004-2008-ci ill\u0259rd\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olunacaq \u0259s\u0259rl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n dig\u0259r F\u0259rman v\u0259 S\u0259r\u0259ncamlar\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi dair\u0259sinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p>G\u0259ncl\u0259r\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 olaraq Ulu \u00d6nd\u0259r deyib: \u201c\u00d6z dilini bilm\u0259y\u0259n, \u00f6z dilini sevm\u0259y\u0259n adam \u00f6z tarixini yax\u015f\u0131 bil\u0259 bilm\u0259z.\u201d<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan dili haqq\u0131nda q\u00fcrur hissi il\u0259 bel\u0259 deyib: \u201cM\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 bir xalq kimi qoruyan, assimilyasiya olunma\u011fa imkan verm\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, Az\u0259rbaycan dili, milli m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r olub. Az\u0259rbaycan dilinin, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin qorunub inki\u015faf etdirilm\u0259si h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimizin, vahid d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimizin v\u0259 milli birliyimizin \u0259n ba\u015fl\u0131ca simvollar\u0131n\u0131 qorumaq kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyib: \u201cH\u0259r bir xalq\u0131n milliliyini, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir. Bizim \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259timiz ondan ibar\u0259tdir ki, dilimiz ya\u015fay\u0131b v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fibdir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin safl\u0131\u011f\u0131na daim qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki dil xalq\u0131n s\u0259rv\u0259tidir. \u018fd\u0259bi dilin t\u0259r\u0259qqisi olmadan m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi m\u00fcmk\u00fcn deyildir\u201d 70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25619"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25621,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25619\/revisions\/25621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}