{"id":24934,"date":"2023-05-09T09:49:39","date_gmt":"2023-05-09T06:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24934"},"modified":"2023-05-09T09:49:39","modified_gmt":"2023-05-09T06:49:39","slug":"heyd%c9%99r-%c9%99liyev-100","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24934","title":{"rendered":"Heyd\u0259r \u018fliyev \u2013100"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>Az\u0259rbaycan xalq\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f f\u0259dakar \u00f6m\u00fcr<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-24935 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345578749_649615713675584_3122745093936668087_n-300x202.jpg\" alt=\"\" width=\"334\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345578749_649615713675584_3122745093936668087_n-300x202.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345578749_649615713675584_3122745093936668087_n-768x517.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345578749_649615713675584_3122745093936668087_n.jpg 802w\" sizes=\"(max-width: 334px) 100vw, 334px\" \/>Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923-c\u00fc il may\u0131n 10-da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur.1939-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft v\u0259 S\u0259naye Universiteti) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015f, lakin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 ona t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>1941-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131nda arxiv \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u0259xfi hiss\u0259sinin m\u00fcdiri, sonra is\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR Xalq Komissarlar\u0131 Sovetind\u0259 \u00fcmumi \u015f\u00f6b\u0259nin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1944-c\u00fc ilin may ay\u0131nda d\u00f6vl\u0259t t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi orqanlar\u0131nda i\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. 1949-1950-ci ill\u0259rd\u0259 SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin Leninqraddak\u0131 (Sankt-Peterburq) R\u0259hb\u0259r Kadrlar\u0131n Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 M\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil ald\u0131qdan sonra 1950-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sind\u0259 b\u00f6lm\u0259 r\u0259isi t\u0259yin edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1957-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti) Tarix fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir. 1958-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi, 1964-c\u00fc ild\u0259 DTK-n\u0131n s\u0259dr m\u00fcavini t\u0259yin edilmi\u015fdir. 1966-c\u0131 ild\u0259 Moskvada DTK-n\u0131n F.E.Dzerjinski ad\u0131na Ali M\u0259kt\u0259binin r\u0259hb\u0259r hey\u0259tin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si kurslar\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 bitirmi\u015fdir. 1967-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin s\u0259dri v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015f v\u0259 h\u0259min ild\u0259 general-mayor r\u00fctb\u0259si v\u0259zif\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<!--more--><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin 1969-cu il iyulun 14-d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f plenumunda Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi se\u00e7ilmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev 22 il Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin v\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131 olmu\u015fdur. 1974-1979-cu ill\u0259rd\u0259 is\u0259 SSR\u0130 Ali Soveti \u0130ttifaq Sovetinin s\u0259dr m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sini tutmu\u015fdur. 1976-c\u0131 ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin Siyasi B\u00fcrosunun \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 namiz\u0259d, 1982-ci ilin dekabr\u0131nda is\u0259 Siyasi B\u00fcronun \u00fczv\u00fc se\u00e7il\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. Bu v\u0259zif\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev SSR\u0130-nin iqtisadi, sosial v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm sah\u0259l\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1987-ci ilin oktyabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259si Siyasi B\u00fcrosunun v\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n ba\u015f katib Mixail Qorba\u00e7ovun yeritdiyi siyasi x\u0259tt\u0259 etiraz olaraq tutdu\u011fu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n istefa vermi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 19-dan 20-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n Bak\u0131da t\u00f6r\u0259tdiyi qanl\u0131 faci\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yanvar\u0131n 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Moskvadak\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 b\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 icra\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir. O, Qaraba\u011fda yaranm\u0131\u015f k\u0259skin m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin iki\u00fczl\u00fc siyas\u0259tin\u0259 etiraz \u0259lam\u0259ti olaraq 1991-ci ilin iyulunda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n s\u0131ralar\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 il iyulun 20-d\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev iki g\u00fcn sonra Nax\u00e7\u0131vana yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, h\u0259min ild\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR xalq deputat\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR xalq deputat\u0131 se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1991-ci il sentyabr\u0131n 3-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 m\u00fcvafiq qanunvericiliy\u0259 \u0259sas\u0259n h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Soveti s\u0259drinin m\u00fcavini olmu\u015fdur. Bu v\u0259zif\u0259d\u0259 o, 1993-c\u00fc il\u0259 kimi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev 1992-ci il noyabr\u0131n 21-d\u0259 Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259sis konfrans\u0131nda partiyan\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin may-iyun aylar\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin itirilm\u0259si t\u0259hl\u00fck\u0259si yarand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si t\u0259l\u0259bini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 \u00f6lk\u0259nin o d\u00f6vrk\u00fc r\u0259hb\u0259rliyi onu Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015f, iyunun 24-d\u0259n is\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 1993-c\u00fc il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ilmi\u015fdir. 1998-ci il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k f\u0259all\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 s\u0259sl\u0259rin 76,1 faizini toplayaraq Heyd\u0259r \u018fliyev yenid\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc il oktyabr\u0131n 15-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 namiz\u0259dliyinin ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q vermi\u015f Ulu \u00d6nd\u0259r s\u0259hh\u0259tind\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar namiz\u0259dliyini Prezident \u0130lham \u018fliyevin xeyrin\u0259 geri g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. 2003-c\u00fc il dekabr\u0131n 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyev Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n\u0131n Klivlend Klinikas\u0131nda v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 dekabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131da, F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r be\u015f d\u0259f\u0259 ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin Lenin ordeni il\u0259, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ulduz ordeni v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015f, iki d\u0259f\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na, h\u0259m\u00e7inin m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin ali m\u00fckafatlar\u0131na, n\u00fcfuzlu ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin f\u0259xri adlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259s\u0259ri<\/p>\n<p>Zaman\u0131n h\u00f6km\u00fc il\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa ed\u0259n Az\u0259rbaycan Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259cav\u00fcz\u00fc, xarici t\u0259zyiql\u0259r v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n d\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259n silinm\u0259k v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini itirm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Taleyimizin h\u0259ll olundu\u011fu a\u011f\u0131r bir zamanda xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bin\u0259 s\u0259s ver\u0259r\u0259k yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev do\u011fma V\u0259t\u0259nin xilas\u0131 namin\u0259 misilsiz f\u0259dakarl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015f, \u00f6lk\u0259mizi ictimai-siyasi p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin v\u0259 anarxiyan\u0131n m\u0259ng\u0259n\u0259sind\u0259n qurtarm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan d\u0259rin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f, yenid\u0259n qurdu\u011fu v\u0259 h\u0259r c\u00fcr q\u0259sdl\u0259rd\u0259n qorudu\u011fu d\u00f6vl\u0259tin dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf yolunu m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi g\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t bayram\u0131 \u2013 Milli Qurtulu\u015f G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edir.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 xalq b\u00f6y\u00fck s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u00f6z se\u00e7imini etdi v\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevi Prezident se\u00e7di. H\u0259min se\u00e7iml\u0259 bug\u00fcnk\u00fc q\u00fcdr\u0259tli Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259m\u0259li qoyuldu.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin 1993-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 se\u00e7ilm\u0259sind\u0259n sonra m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquqi v\u0259 siyasi-iqtisadi suverenliyinin t\u0259min olunmas\u0131 prosesi \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nmi\u015fdir. Ulu \u00d6nd\u0259r r\u0259hb\u0259rlik etdiyi d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t kimi zaman\u0131n a\u011f\u0131r v\u0259 s\u0259rt s\u0131naqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xara bilmi\u015f, \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f v\u0259 onun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r h\u0259l\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin s\u0259dri olark\u0259n \u2013 1990-c\u0131 il noyabr\u0131n 17-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00fc\u00e7r\u0259ngli D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131n\u0131 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Bayra\u011f\u0131 olaraq t\u0259sdiq etmi\u015f, Az\u0259rbaycan SSR Ali Soveti qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzi kimi tan\u0131nmas\u0131 haqq\u0131nda v\u0259sat\u0259t qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin yeni, m\u00fcasir Konstitusiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi olan Heyd\u0259r \u018fliyev demokratik, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu istiqam\u0259tind\u0259 davaml\u0131 siyas\u0259t yerid\u0259r\u0259k, \u00f6lk\u0259d\u0259 insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca prinsipl\u0259rinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 iqtisadi islahatlar, bazar iqtisadiyyat\u0131n\u0131n qurulmas\u0131, iqtisadi inki\u015faf\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na inteqrasiyas\u0131, \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259 proqram\u0131n\u0131n, aqrar islahatlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si prioritet sah\u0259l\u0259r olmu\u015fdur. 1994-c\u00fc ilin 20 sentyabr tarixind\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d adland\u0131r\u0131lan ilk neft m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6n\u0259nimd\u0259 1969-cu ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n sonra onun m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri say\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259rbi kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 prosesi ba\u015fland\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyev 1971-ci ild\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259tl\u0259r bahas\u0131na Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi kadrlar haz\u0131rlayan m\u0259kt\u0259bin \u2013 g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259 C\u0259m\u015fid Nax\u00e7\u0131vanskinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan h\u0259rbi liseyin yarad\u0131lmas\u0131na nail oldu. M\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 v\u0259 siyasi qrupla\u015fmalara xidm\u0259t ed\u0259n silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r Ali Ba\u015f Komandan Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 l\u0259\u011fv edilmi\u015f, Milli Ordunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n nizami silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, orduda k\u00fctl\u0259vi f\u0259rarilik hallar\u0131na son qoyulmu\u015f, h\u0259rbi intizam m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015fdir. 1994-c\u00fc il may\u0131n 12-d\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s haqda m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan Milli Ordusunun formala\u015fmas\u0131 daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259ndi. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1998-ci il 22 may tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n, \u018flahidd\u0259 Az\u0259rbaycan Korpusunun yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn \u2013 26 iyun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri G\u00fcn\u00fc elan olundu v\u0259 h\u0259r il bu tarix r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t bayram\u0131 kimi qeyd edilir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259rbi t\u0259hsil sisteminin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 1999-cu il yanvar\u0131n 20-d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin H\u0259rbi Akademiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda F\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. Akademiyan\u0131n t\u0259sis olunmas\u0131 h\u0259rb sah\u0259sind\u0259 milli kadr ehtiyat\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesinin keyfiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 yeni inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259si say\u0131la bil\u0259r. 2001-ci il 20 avqust tarixli F\u0259rman\u0131 il\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi sistemind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r Az\u0259rbaycan Ali H\u0259rbi D\u0259niz\u00e7ilik M\u0259kt\u0259bi v\u0259 Az\u0259rbaycan Ali H\u0259rbi T\u0259yyar\u0259\u00e7ilik M\u0259kt\u0259bi adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bununla h\u0259min t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n respublika \u00fczr\u0259 h\u0259rbi t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri sistemind\u0259 statusu y\u00fcks\u0259ldilmi\u015fdir. Ulu \u00d6nd\u0259rin \u015fah \u0259s\u0259ri olan g\u00fccl\u00fc Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u00f6z suverenliyini, m\u00fcst\u0259qilliyini qoruma\u011fa qadir oldu\u011funu 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015fanl\u0131 Z\u0259f\u0259r qazanmaqla s\u00fcbuta yetirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ki\u00e7ik bir \u00f6lk\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin u\u011furlu siyas\u0259ti say\u0259sind\u0259 d\u00fcnyada tan\u0131nan n\u00fcfuzlu bir d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Yaln\u0131z Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan \u00f6z\u00fcn\u00fcn geosiyasi imkanlar\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259n t\u0259crid olunmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si aradan qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. D\u00fcnya siyas\u0259t meydan\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n prosesl\u0259r\u0259 t\u0259sir bax\u0131m\u0131ndan Ulu \u00d6nd\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z s\u00f6z\u00fc v\u0259 \u00e7\u0259kisi il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u2013Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn norma v\u0259 prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda h\u0259lli Ulu \u00d6nd\u0259rin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259 olmu\u015f, \u00f6lk\u0259mizin b\u00fct\u00fcn resurslar\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n potensial\u0131 tarixi \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259f\u0259rb\u0259r edilmi\u015fdir. Ulu \u00d6nd\u0259r d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n siyasi g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259r zaman d\u00fcnya erm\u0259niliyinin h\u0259d\u0259find\u0259 olub. Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda Ulu \u00d6nd\u0259r misilsiz s\u0259yl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Qa\u00e7\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin probleml\u0259rinin h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rlanan Proqramlar Ulu \u00d6nd\u0259rin g\u0259rgin \u0259m\u0259yinin n\u0259tic\u0259sidir. Ulu \u00d6nd\u0259r qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 daim ba\u015f \u00e7\u0259kirdi, xarici s\u0259f\u0259rl\u0259ri zaman\u0131 onlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u00d6lk\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin, xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin ya\u015fay\u0131\u015f t\u0259rzi il\u0259 m\u00fctl\u0259q tan\u0131\u015f olmalar\u0131 Ulu \u00d6nd\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bir v\u0259zif\u0259 kimi qar\u015f\u0131ya qoyulmu\u015fdu. Onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raitinin daha da yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00e7ad\u0131r d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rinin l\u0259\u011fvi \u00fc\u00e7\u00fcn konkret add\u0131mlar at\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 yeni \u0259sr\u0259 v\u0259 yeni minilliy\u0259 m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyev z\u0259kas\u0131n\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdur. D\u00fcnyan\u0131n qabaqc\u0131l d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 u\u011furla s\u0131naqdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f m\u00fcsb\u0259t inki\u015faf modell\u0259rinin potensial\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r onlar\u0131n Az\u0259rbaycan reall\u0131qlar\u0131na adaptasiyas\u0131na m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Ulu \u00d6nd\u0259r bir ictimai-iqtisadi formasiyadan dig\u0259rin\u0259 ke\u00e7id d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 respublikan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran strateji v\u0259zif\u0259 v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259ri d\u00fczg\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyev q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 investisiya ax\u0131n\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131ran m\u00fcasir innovativ inki\u015faf modelinin ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdur. Sahibkarl\u0131\u011fa, s\u0259rb\u0259st r\u0259qab\u0259t\u0259 yol a\u00e7an v\u0259 liberall\u0131\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva ed\u0259n sosialy\u00f6n\u00fcml\u00fc iqtisadiyyat modelinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. Siyasi islahatlar apar\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131, demokratik inki\u015fafla ba\u011fl\u0131 \u00f6n\u0259mli q\u0259rarlar, qanunlar q\u0259bul edildi. \u0130qtisadi sah\u0259d\u0259 liberalla\u015fma siyas\u0259ti apar\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id m\u0259hz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ba\u015f verdi. Davaml\u0131 y\u00fcks\u0259li\u015f yolunda inamla ir\u0259lil\u0259y\u0259n m\u00fcasir Az\u0259rbaycan Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat amal\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259sidir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1998-ci il 6 avqust tarixli \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda s\u00f6z, fikir v\u0259 m\u0259lumat azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 senzura l\u0259\u011fv edilib. S\u00f6z\u00fcged\u0259n f\u0259rman k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin \u00f6lk\u0259d\u0259 s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u0259tbuat\u0131n inki\u015faf\u0131na prinsipial diqq\u0259t ay\u0131r\u0131rd\u0131. M\u0259tbuat i\u015f\u00e7il\u0259ri il\u0259 m\u00fct\u0259madi t\u0259\u015fkil olunan g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r, habel\u0259 institusional t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r m\u0259tbuat\u0131n davaml\u0131 inki\u015faf\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Milli m\u0259tbuat\u0131n inki\u015faf\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259st\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 2002-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259ri M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis olunmu\u015f \u201cJurnalistl\u0259rin dostu\u201d m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cd\u00fcn\u0259nin, bu g\u00fcn\u00fcn v\u0259 sabah\u0131n partiyas\u0131\u201dn\u0131 yaratd\u0131. Qafqaz\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck siyasi partiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 m\u0259hz Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevdir. Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin son d\u0259r\u0259c\u0259 a\u011f\u0131r v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli g\u00fcnl\u0259rind\u0259, \u00f6lk\u0259nin ciddi s\u0131naqlara m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Milli liderlikl\u0259 siyasi liderlik keyfiyy\u0259tl\u0259rinin bir d\u00f6vl\u0259t adam\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259si b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 nadir rast g\u0259lin\u0259n unikal hald\u0131r<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llifi Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev olan milli ideologiya xalq\u0131n birliyini t\u0259min edib. Milli ruhun y\u00fcks\u0259lm\u0259si, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin inki\u015faf\u0131 v\u0259 xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 kimi fundamental prinsip v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si d\u00f6vl\u0259tin q\u00fcdr\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131nda real siyasi amildir.<\/p>\n<p>D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n n\u00fcfuzlu siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri il\u0259 bir s\u0131rada duran Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir simas\u0131n\u0131n, xalq\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259ngin d\u0259y\u0259rl\u0259rinin tan\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 layiqli m\u00f6vqe qazanmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. D\u00fcnya tarixi s\u00fcbut etmi\u015fdir ki, \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin g\u00fcc\u00fc, a\u011fl\u0131, c\u0259sar\u0259ti, siyasi irad\u0259si v\u0259 m\u00fcdrikliyi m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n, onun yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259tin h\u0259yat\u0131nda \u0259v\u0259zedilm\u0259z rola malikdir. Ulu \u00d6nd\u0259r f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259hz birinci \u015f\u0259xs kimi, lider kimi t\u0259sdiq etmi\u015fdir. O, idar\u0259etm\u0259nin ustad\u0131 v\u0259 siyas\u0259tin kamil bilicisi idi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 sevdiyi v\u0259 can\u0131ndan \u0259ziz bildiyi do\u011fma xalq\u0131n\u0131n m\u0259nafel\u0259rini daim \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015f v\u0259 respublikam\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn malik oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn imkanlardan istifad\u0259 etmi\u015fdir. Heyd\u0259r \u018fliyevin z\u0259ngin h\u0259yat yolu v\u0259 m\u00fcst\u0259sna f\u0259aliyy\u0259tinin b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri bir-birini tamamlam\u0131\u015f, \u00f6z xalq\u0131na s\u0131x ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, milli d\u00f6vl\u04d9t\u00e7ilik m\u0259fkur\u0259sin\u0259 sadiqliyin canl\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc olmu\u015fdur. Geni\u015f bilik v\u0259 d\u0259rin t\u0259f\u0259kk\u00fcr sahibi olan Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 c\u0259sar\u0259tli q\u0259rarlar\u0131 il\u0259 t\u0259kc\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan ictimaiyy\u0259tini \u0259n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri u\u011furla h\u0259ll etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcc\u00fc d\u0259rin, universal biliyind\u0259, q\u0259tiyy\u0259tind\u0259, i\u015fg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131nda, h\u00f6km\u00fcnd\u0259, qeyri-adi yadda\u015f\u0131nda, t\u00fck\u0259nm\u0259z s\u0259brind\u0259, m\u00fcsahibini t\u0259mkinl\u0259 dinl\u0259m\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131nda, uzaqg\u00f6r\u0259nliyind\u0259, qar\u015f\u0131s\u0131na qoydu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k qabiliyy\u0259tind\u0259, m\u00fcdrikliyind\u0259, siyas\u0259t\u00e7i keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259, mahir diplomat olmas\u0131nda, h\u0259ms\u00f6hb\u0259tin\u0259 t\u0259sir etm\u0259k g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik olmas\u0131nda idi. B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 xalqa s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t\u0259 h\u0259sr etmi\u015f Ulu \u00d6nd\u0259r \u00f6z titanik f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 xalqa arxalanm\u0131\u015f, \u0259n \u00e7\u0259tin anlarda ona m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir. Xalq da he\u00e7 vaxt ondan \u00f6z d\u0259st\u0259yini \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirdiyi az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir d\u00fcnyada yerini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin ideya \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259m z\u0259min yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131 t\u0259kc\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan \u015f\u0259xsl\u0259ri yox, eyni zamanda, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada m\u0259skunla\u015fan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131 vahid ideologiya \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdir\u0259n milli m\u0259fkur\u0259y\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin d\u0259rin m\u0259ntiqli nitqi v\u0259 natiqlik m\u0259har\u0259ti onu dinl\u0259y\u0259nl\u0259ri m\u0259ftun edirdi. Onun nitqi d\u0259rin v\u0259 konkret idi, m\u00fczakir\u0259 olunan m\u0259s\u0259l\u0259ni y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131na malik idi. Ulu \u00d6nd\u0259rin nitq v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda art\u0131q s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259, qeyri-d\u0259qiq fakt v\u0259 r\u0259q\u0259m olmur, fikirl\u0259rini son d\u0259r\u0259c\u0259 cilalanm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin 1991-ci il dekabr\u0131n 16-da Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259drliyi il\u0259 ke\u00e7\u0259n iclas\u0131nda 31 dekabr\u0131n d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259ylik bayram\u0131 kimi qeyd olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul edilib. Ali M\u0259clis bununla ba\u011fl\u0131 qanunvericilik akt\u0131n\u0131n q\u0259bul olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 parlamentin\u0259 &#8211; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Ali Sovetin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib. Dekabr\u0131n 25-d\u0259 Ali Sovetin Milli \u015euras\u0131 m\u00fcraci\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, dekabr\u0131n 31-nin D\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyi g\u00fcn\u00fc elan olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 qanun q\u0259bul edib v\u0259 art\u0131q b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131lar r\u0259sm\u0259n bu g\u00fcn\u00fc bayram kimi qeyd edir. D\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259mr\u0259yliyi, onlar\u0131n t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131 prosesini daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlayan Ulu \u00d6nd\u0259r h\u0259mr\u0259ylik g\u00fcn\u00fcn\u00fc t\u0259sis etm\u0259kl\u0259 xalq\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 ideoloji h\u0259mr\u0259yliyin\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. H\u0259mr\u0259ylik g\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n 70-d\u0259n \u00e7ox \u00f6lk\u0259sind\u0259 ya\u015fayan 50 milyondan art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 qurmaq, onlar aras\u0131nda birlik v\u0259 h\u0259mr\u0259ylik yaratmaq i\u015find\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. H\u0259mr\u0259ylik g\u00fcn\u00fcn\u00fc h\u0259tta milliyy\u0259tc\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 olmay\u0131b, lakin Az\u0259rbaycanda do\u011fulub b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f diaspor n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 qeyd edirl\u0259r.<\/p>\n<p>1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d Heyd\u0259r \u018fliyevin bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc 1978-ci il 21 aprel tarixind\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Ulu \u00d6nd\u0259r bununla g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin milli r\u0259mzl\u0259rind\u0259n birini m\u0259har\u0259tl\u0259 qorumu\u015fdur. 1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu t\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin xalq\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q enerjisini bir m\u0259qs\u0259d\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259kl\u0259 tarixi yadda\u015f\u0131n b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u04d9 atd\u0131\u011f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar o d\u00f6vrd\u0259 milli ruhun canlanmas\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rki v\u0259 soy-k\u00f6k\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 t\u0259min etmi\u015f, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funa aparan yolun t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131 g\u0259ncl\u0259r \u00f6lk\u0259si, g\u0259ncl\u0259ri is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi adland\u0131ran Ulu \u00d6nd\u0259r b\u00f6y\u00fcm\u0259kd\u0259 olan g\u0259nc n\u0259sl\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r zaman \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kirdi. H\u00fcquqi v\u0259 d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesind\u0259, \u00e7ox\u015fax\u0259li islahatlar\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda g\u0259nclik enerjisin\u0259 ehtiyac duyuldu\u011funu d\u00fczg\u00fcn qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 g\u0259ncl\u0259r siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 istiqam\u0259tl\u0259ri \u00fczr\u0259 m\u00fcvafiq s\u0259n\u0259dl\u0259r imzalay\u0131b. Ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n g\u0259ncl\u0259rl\u0259 i\u015f sah\u0259sind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tini \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1994-c\u00fc il 26 iyul tarixli F\u0259rman\u0131 il\u0259 G\u0259ncl\u0259r v\u0259 \u0130dman Nazirliyi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni Nazirlik g\u0259ncl\u0259rl\u0259 i\u015f sah\u0259sind\u0259 vahid d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etdi. Ulu \u00d6nd\u0259rin 1997-ci il fevral\u0131n 2-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rmana \u0259sas\u0259n, fevral\u0131n 2-si Az\u0259rbaycan G\u0259ncl\u0259ri G\u00fcn\u00fc elan edilib. H\u0259min vaxtdan etibar\u0259n bu g\u00fcn MDB m\u0259kan\u0131nda v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 olaraq Az\u0259rbaycanda t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 qeyd edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n<p>2023-c\u00fc il may\u0131n 10-da Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, g\u00f6rk\u0259mli siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi Heyd\u0259r \u018fliyevin anadan olmas\u0131n\u0131n 100 ili tamam olur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin 100 illik yubileyinin d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd olunmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda 2023-c\u00fc ilin \u201cHeyd\u0259r \u018fliyev \u0130li\u201d elan edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cHeyd\u0259r \u018fliyevin 100 illiyi (1923-2023)\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n yubiley medal\u0131 t\u0259sis olunmu\u015fdur. Bununla ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq qanun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n 2023-c\u00fc il 26 aprel tarixind\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00dcmummilli Lideri, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin memar\u0131 v\u0259 qurucusu Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcst\u0259sna tarixi xidm\u0259tl\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq v\u0259 onun xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 2005-ci il 22 aprel tarixli Qanun il\u0259 \u201cHeyd\u0259r \u018fliyev\u201d ordeni t\u0259sis edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f f\u0259dakar \u00f6m\u00fcr Heyd\u0259r \u018flirza o\u011flu \u018fliyev 1923-c\u00fc il may\u0131n 10-da Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur.1939-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji Texnikumunu bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunun (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft v\u0259 S\u0259naye Universiteti) memarl\u0131q fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015f, lakin \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 ona t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259mi\u015fdir. 1941-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 Nax\u00e7\u0131van [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24934"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24934"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24934\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24936,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24934\/revisions\/24936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}