{"id":24930,"date":"2023-05-09T09:37:20","date_gmt":"2023-05-09T06:37:20","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24930"},"modified":"2023-05-09T09:39:29","modified_gmt":"2023-05-09T06:39:29","slug":"9-may-fasizm-uz%c9%99rind%c9%99-q%c9%99l%c9%99b%c9%99-gunudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24930","title":{"rendered":"9 May Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>Q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n t\u00f6hf\u0259si<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-24931 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345586883_2526507484179599_3018136999509485354_n-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"161\" height=\"161\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345586883_2526507484179599_3018136999509485354_n-300x300.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345586883_2526507484179599_3018136999509485354_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/345586883_2526507484179599_3018136999509485354_n.jpg 480w\" sizes=\"(max-width: 161px) 100vw, 161px\" \/>1941-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi s\u0259f\u0259rb\u0259rlik \u00fcmumxalq h\u0259r\u0259kat\u0131na \u00e7evrildi. Minl\u0259rl\u0259 o\u011flan v\u0259 q\u0131z h\u0259rbi komissarl\u0131qlara \u0259riz\u0259 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k c\u0259bh\u0259y\u0259 getdil\u0259r. \u0130lkin d\u00f6vrd\u0259 t\u0259qrib\u0259n 40 min adam k\u00f6n\u00fcll\u00fc sur\u0259td\u0259 \u0259sg\u0259r k\u00f6yn\u0259yi geyindi, t\u0259qrib\u0259n 200 min adam xalq qo\u015fununa yaz\u0131ld\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 11 mind\u0259n art\u0131q qad\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nd\u0131, 260 min n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r evdar qad\u0131n, t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fc, yeniyetm\u0259 istehsalata g\u0259ldi. H\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn 15 min tibb i\u015f\u00e7isi v\u0259 sanitar drujina\u00e7\u0131s\u0131, 750 rabit\u0259\u00e7i, 3 min s\u00fcr\u00fcc\u00fc haz\u0131rland\u0131. Az\u0259rbaycan SSR \u0259razisind\u0259 87 batalyon, 1123 \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259si, h\u0259m\u00e7inin 77-ci, 223-c\u00fc, 227-ci, 242, 271-ci, 392, 394 396-c\u0131, 402-ci, 414-c\u00fc v\u0259 416-c\u0131 milli diviziyalar formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmumilikd\u0259 600 mind\u0259n \u00e7ox o\u011ful v\u0259 q\u0131z\u0131 1941-1945-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak edib. M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri igidliy\u0259 g\u00f6r\u0259 170 mind\u0259n \u00e7ox \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitimiz m\u00fcxt\u0259lif orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilib. Az\u0259rbaycanl\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u00e7\u0131 v\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rd\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lan 77-ci, 223-c\u00fc, 271, 396-c\u0131, 402-ci v\u0259 416-c\u0131 milli at\u0131c\u0131 diviziyalar\u0131 Qafqazdan Berlin\u0259d\u0259k \u015fanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f yolu ke\u00e7ib. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259hr\u0259man \u00f6vladlar\u0131 Moskva, Leninqrad, Kiyev, Stalinqrad, Simferopol, Odessa v\u0259 irili-x\u0131rdal\u0131 dig\u0259r y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si u\u011frunda r\u0259\u015fad\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r. Q\u0259hr\u0259man az\u0259rbaycanl\u0131lar Pol\u015fa, \u00c7exiya, Yuqoslaviya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin azad olunmas\u0131nda da yax\u0131ndan i\u015ftirak edibl\u0259r.<!--more--><\/p>\n<p>Q\u0259hr\u0259man Az\u0259rbaycan \u00f6vladlar\u0131ndan iki d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f h\u0259myerlimiz H\u0259zi Aslanovun, h\u0259m\u00e7inin \u0130srafil M\u0259mm\u0259dovun, Mehdi H\u00fcseynzad\u0259nin, G\u0259ray \u018fs\u0259dovun, komandirinin h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sin\u0259sini d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sin\u0259 sip\u0259r ed\u0259n d\u0259niz\u00e7i Qafur M\u0259mm\u0259dovun, Leninqrad\u0131n m\u00fcdafi\u0259si zaman\u0131 17 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yara almas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n t\u0259yyar\u0259sini yer\u0259 endir\u0259n H\u00fcseynbala \u018fliyevin, qad\u0131nlar\u0131m\u0131zdan t\u0259yyar\u0259\u00e7i Z\u00fcleyxa Seyidm\u0259mm\u0259dovan\u0131n, snayper\u00e7i Ziba S\u0259limovan\u0131n, g\u0259mi kapitan\u0131 \u015e\u00f6vk\u0259t S\u0259limovan\u0131n v\u0259 ba\u015fqa h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin adlar\u0131 tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Qafqaz\u0131n m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Ziya B\u00fcnyadovun b\u00f6lm\u0259si d\u00fc\u015fm\u0259nin xeyli canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 v\u0259 texnikas\u0131n\u0131 m\u0259hv etmi\u015fdi. 1945-ci ilin yanvar\u0131nda is\u0259 sovet ordusu Pol\u015fada d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc zaman Ziya B\u00fcnyadovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi b\u00f6l\u00fcy\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri Plitsa \u00e7ay\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259ki k\u00f6rp\u00fc u\u011frunda qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri igidliy\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259ltif edildil\u0259r. Ziya B\u00fcnyadova Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131 verildi. R\u0259\u015fid M\u0259cidov Brandenburq darvazas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Sovet bayra\u011f\u0131n\u0131 dal\u011faland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Fa\u015fizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 121 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan SSR v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 (onlardan 43 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r) Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na, 30 n\u0259f\u0259r (onlardan 15 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r) \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d ordeninin tam \u00fc\u00e7 d\u0259r\u0259c\u0259sinin kavaleri oldu. Az\u0259rbaycanl\u0131lar Fransa, \u0130taliya v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin orden v\u0259 medallar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131ndan 78 il \u00f6ts\u0259 d\u0259, xalq\u0131m\u0131z\u0131n bu m\u00fcharib\u0259d\u0259ki q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 unudulmur.<\/p>\n<p>1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131nda<\/p>\n<p>Bak\u0131 neftinin amili<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, neft\u00e7il\u0259rimiz 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259dakarl\u0131qla \u00e7al\u0131\u015faraq c\u0259bh\u0259ni v\u0259 s\u0259nayemizi yanacaqla t\u0259min edibl\u0259r. Akademik Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 aviasiya benzini almaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni texnologiya yarad\u0131l\u0131b. 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 63 yeni kimya v\u0259 neft-kimya s\u0259nayesi m\u00fc\u0259ssis\u0259si istifad\u0259y\u0259 verildi. 300-d\u0259n art\u0131q m\u00fch\u00fcm ixtira i\u015fl\u0259ndi v\u0259 istehsalata t\u0259tbiq olundu. N\u0259tic\u0259d\u0259 100 n\u00f6v kimya m\u0259hsullar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 36 n\u00f6v ya\u011f, 26 n\u00f6v yand\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 partlay\u0131c\u0131 vasit\u0259, 9 adda aviasiya benzini, 8 adda dizel yanaca\u011f\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259vi istehsal\u0131na ba\u015fland\u0131. 1941-ci ild\u0259 neft\u00e7il\u0259rimizin f\u0259dakar \u0259m\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixind\u0259 \u0259n \u00e7ox, 23,5 milyon ton neft istehsal olunub ki, bu da SSR\u0130-d\u0259 istehsal olunan neftin 71,4%-ni t\u0259\u015fkil edirdi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan neft\u00e7il\u0259ri \u00f6lk\u0259y\u0259 75 milyon ton neft, 22 milyon ton benzin v\u0259 ba\u015fqa neft m\u0259hsullar\u0131 veribl\u0259r. H\u0259r be\u015f t\u0259yyar\u0259nin, h\u0259r be\u015f tank\u0131n, h\u0259r be\u015f avtomobilin d\u00f6rd\u00fc Bak\u0131 benzini il\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. 1941-1945-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259rf etdiyi neftin 70 faizind\u0259n \u00e7oxu, benzinin 80 faizi, motor ya\u011flar\u0131n\u0131n is\u0259 90 faizi Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k oktanl\u0131 aviasiya yanaca\u011f\u0131n\u0131n k\u0259\u015ff olunmas\u0131 amili d\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n Q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 verdiyi \u0259v\u0259zsiz t\u00f6hf\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sovet aviasiyas\u0131 m\u0259hz bu yanaca\u011f\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131ndan sonra c\u0259bh\u0259d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r endirm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu.<\/p>\n<p>Fa\u015fist Almaniyas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rq siyas\u0259tind\u0259 Qafqaza, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycana x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilirdi. Rozenberqin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n \u015e\u0259rq \u0130\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 Nazirliyin n\u0259zdind\u0259 olan strukturlardan biri Qafqaz Komissarl\u0131\u011f\u0131 idi. H\u0259l\u0259 1941-ci il aprelin 29-da yarad\u0131lan Oleburq iqtisadi q\u0259rargah\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f planda Qafqaz\u0131n, \u0259l\u0259lx\u00fcsus Bak\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 m\u0259rk\u0259zi yer tuturdu.<\/p>\n<p>Xalq\u0131m\u0131z\u0131n misilsiz z\u0259hm\u0259ti say\u0259sind\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin planlar\u0131 pu\u00e7 oldu.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n arxa c\u0259bh\u0259d\u0259ki misilsiz \u0259m\u0259yi<\/p>\n<p>1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n Bak\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri 12 saatl\u0131q i\u015f g\u00fcn\u00fcn\u0259 ke\u00e7di. Respublikan\u0131n ma\u015f\u0131nqay\u0131rma m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn 95 faizi h\u0259rbi texnika, silah-sursat istehsal\u0131na y\u00f6n\u0259ldi. 1941-ci ilin sonunda Az\u0259rbaycanda 130 adda silah, sursat, h\u0259rbi m\u0259rmi v\u0259 \u0259\u015fya istehsal olunurdu. 1941-ci il noyabr\u0131n 8-n\u0259 kimi 35 min qutu yand\u0131r\u0131c\u0131 butulka, 14 min patron ehtiyat\u0131 haz\u0131rland\u0131, istehsal g\u00fcc\u00fc sutkada 10 min butulkaya \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. 1942-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 11 milyon vahid d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 g\u00f6nd\u0259rildi. 1942-ci ilin iyulunda Bak\u0131da rekord m\u00fcdd\u0259td\u0259 xalq aras\u0131nda \u201cKatyu\u015fa\u201d kimi m\u0259\u015fhur olan qvardiya minomyotu istehsal ed\u0259n zavod yarad\u0131ld\u0131. Bak\u0131da q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u201cUT\u0130-4\u201d B t\u0259yyar\u0259si bazas\u0131nda 15 B d\u00f6y\u00fc\u015f variant\u0131 \u201cUT\u0130-4\u201d tipind\u0259 y\u0131\u011f\u0131ld\u0131. 1942-ci ilin yanvar\u0131nda Bak\u0131 zavodu 20 \u201cUT\u0130-4\u201d ma\u015f\u0131n\u0131 buraxd\u0131, fevralda burax\u0131l\u0131\u015f 2 d\u0259f\u0259 artd\u0131. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra Bak\u0131da \u201cYAK\u201d (&#8220;\u018fK\u201d) q\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 y\u0131\u011f\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u00fcxt\u0259lif tipli 782 t\u0259yyar\u0259 t\u0259mir olunaraq c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi.<\/p>\n<p>1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Zaqafqaziya d\u0259mir yolunun Bak\u0131 \u015f\u00f6b\u0259si d\u0259miryol\u00e7ular\u0131n \u015f\u00fcca\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 v\u0259 xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n ehtiyaclar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1 milyon 600 min vaqon, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 480 min vaqona q\u0259d\u0259r quru y\u00fck v\u0259 500 min sistern neft m\u0259hsullar\u0131 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Stalinqrad u\u011frunda q\u0131z\u011f\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin getdiyi bir vaxtda X\u0259z\u0259rin kommunikasiya x\u0259tl\u0259ri il\u0259 434 min 472 n\u0259f\u0259r h\u0259rbi v\u0259 m\u00fclki \u015f\u0259xs, 96 t\u0259yyar\u0259, 791 tank, 346 zirehli ma\u015f\u0131n, 222 traktor, 173 min 730 ba\u015f at, 213 min 257 ton d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif y\u00fckl\u0259r da\u015f\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>Respublikan\u0131n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri 1419 min \u0259d\u0259d \u015finel, 4227 min d\u0259st yay geyimi, 3097 min alt paltar\u0131, 1977 min c\u00fct \u00e7\u0259km\u0259, 1417 min patron \u00e7antas\u0131, 1468 min d\u0259st trikotaj istehsal etmi\u015fdi. 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131ndan orduya 5457 y\u00fck, 371 minik ma\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 301 dig\u0259r avtomobil s\u0259f\u0259rb\u0259r edilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259nd \u0259m\u0259k\u00e7il\u0259ri \u00f6lk\u0259y\u0259 500 min ton pamb\u0131q v\u0259 dig\u0259r strateji xammal m\u0259hsullar\u0131 vermi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>1941-ci ild\u0259 respublikada 66 h\u0259rbi hospital yarad\u0131ld\u0131. M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 respublikada donor h\u0259r\u0259kat\u0131 geni\u015fl\u0259ndi. 1941-1945-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 yaral\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259bh\u0259y\u0259 41.609 litr qan g\u00f6nd\u0259rildi, 7.229 litr qan\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259n preparatlar haz\u0131rland\u0131. M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 respublikan\u0131n 149.170 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 donor\u00e7u oldu.<\/p>\n<p>1942-ci ilin yanvar\u0131nda tibb elml\u0259ri doktoru, professor \u018fziz \u018fliyevin s\u0259drliyi il\u0259 \u201cYaral\u0131 D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259 v\u0259 X\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 K\u00f6m\u0259k Komit\u0259si\u201d yarad\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 1941-1943-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 m\u00fcdafi\u0259 fondu \u00fc\u00e7\u00fcn 15 kiloqram q\u0131z\u0131l, 952 kiloqram g\u00fcm\u00fc\u015f, 311 milyon manat pul toplam\u0131\u015f, c\u0259bh\u0259y\u0259 1,6 milyon \u0259d\u0259d m\u00fcxt\u0259lif \u0259\u015fya v\u0259 125 vaqon isti paltar g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. T\u0259kc\u0259 m\u00fcharib\u0259nin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u00fcdafi\u0259 fonduna \u015f\u0259xsi istifad\u0259l\u0259rd\u0259 olan 18 min ba\u015f mal-qara, 52 min pud tax\u0131l, 170 min pud m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v m\u0259hsul g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259karlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik m\u00f6vzusunda \u00e7oxlu \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan o\u011fullar\u0131 fa\u015fizm\u0259 qar\u015f\u0131 partizan v\u0259 m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda da f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdil\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar Ukraynada, Belarusda, \u015eimali Qafqazda, Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, Pol\u015fada, \u00c7exiyada, Macar\u0131standa, Yuqoslaviyada v\u0259 \u0130taliyada partizan d\u0259st\u0259l\u0259ri s\u0131ralar\u0131nda, Fransada antifa\u015fist m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda igidlikl\u0259 vuru\u015fmu\u015fdular. \u0130smay\u0131l \u018fliyev Smolensk vilay\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n partizan briqadas\u0131n\u0131n q\u0259rargah r\u0259isi, M\u0259mm\u0259d \u018fliyev Kr\u0131mda partizan d\u0259st\u0259sinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, \u018fl\u0259kb\u0259r \u018fliyev Belarusda \u201cDyadya Kolya\u201d partizan birl\u0259\u015fm\u0259sinin q\u0259rargah r\u0259isi olmu\u015fdu. Ukraynada 400 az\u0259rbaycanl\u0131 partizan d\u0259st\u0259si t\u0259\u015fkil etmi\u015fdil\u0259r. 1942-ci ild\u0259 Pol\u015fada fa\u015fist h\u0259rbi \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 Hadi Qiyasb\u0259yovun v\u0259 Mirz\u0259xan M\u0259mm\u0259dovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 gizli t\u0259\u015fkilat yaranm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00fc\u00e7 mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 Q\u0259rbi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, x\u00fcsus\u0259n Fransada m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdil\u0259r. Onlardan Fransa m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda vuru\u015fan \u018fhm\u0259diyy\u0259 C\u0259bray\u0131lovun ad\u0131 yadda\u015flarda daha \u00e7ox qalm\u0131\u015fd\u0131r. O, \u201cArmed Mi\u015fel\u201d (Xarqo) ad\u0131 il\u0259 m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak\u0131na g\u00f6r\u0259 Fransan\u0131n 5 ordeni v\u0259 y\u00fcks\u0259k f\u0259xri ad\u0131 \u2014 \u201cFransan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131\u201d, \u015f\u0259xsi igidliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 paradda \u0259sg\u0259r\u0259 generaldan qabaqda getm\u0259k h\u00fcququ ver\u0259n h\u0259rbi medal\u0131 il\u0259 d\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Mehdi H\u00fcseynzad\u0259 (Mixaylo) Yuqoslaviyada fa\u015fistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259fsan\u0259vi q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. O, Yuqoslaviya Xalq Azadl\u0131q Ordusunun k\u0259\u015ffiyyat t\u0259xribat\u00e7\u0131 qrupuna r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259r\u0259k 1000 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox fa\u015fist zabitini m\u0259hv etmi\u015f, 700 n\u0259f\u0259r h\u0259rbi \u0259siri azad etmi\u015fdi. H\u0259m\u00e7inin h\u0259rbi \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 olan sovet \u0259sirl\u0259rinin qa\u00e7mas\u0131na k\u00f6m\u0259klik etmi\u015fdir. 1944-c\u00fc ild\u0259 fa\u015fistl\u0259rl\u0259 qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak olmu\u015fdu. 1957-ci ild\u0259 ona \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 f\u0259xri ad\u0131 verilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259ld\u0259 olunan q\u0259l\u0259b\u0259nin d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd olunmas\u0131 Fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 tarixi Q\u0259l\u0259b\u0259nin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc h\u0259r il respublikam\u0131zda t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 qeyd olunur. Prezident \u0130lham \u018fliyev h\u0259r il Q\u0259l\u0259b\u0259 G\u00fcn\u00fcnd\u0259 m\u00fcharib\u0259nin g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rind\u0259n biri, xalq\u0131m\u0131z\u0131n r\u0259\u015fad\u0259tli o\u011flu, tank qo\u015funlar\u0131 general-mayoru, iki d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 H\u0259zi Aslanovun, xalq\u0131m\u0131z\u0131n igid o\u011fullar\u0131n\u0131n \u0259ziz xatir\u0259sini d\u0259rin ehtiramla an\u0131r, m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, onlar\u0131 Q\u0259l\u0259b\u0259 bayram\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u0259brik edir. Q\u0259l\u0259b\u0259 bayram\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131na qay\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259sinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259r\u0259ncamlar imzalamas\u0131 art\u0131q \u0259n\u0259n\u0259 hal\u0131n\u0131 al\u0131b.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev cari ilin 26 aprel tarixind\u0259 \u201c1941\u20131945-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259, h\u0259lak olmu\u015f v\u0259 ya sonralar v\u0259fat etmi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin dul arvadlar\u0131na, arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 f\u0259dakar \u0259m\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 bird\u0259f\u0259lik maddi yard\u0131m verilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 imzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1941-1945-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si haqq\u0131nda demi\u015fdir:\u201cBu q\u0259l\u0259b\u0259nin \u00e7al\u0131nmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n x\u00fcsusi rolu bir d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n nefti o vaxtlar h\u0259min m\u00fcharib\u0259nin u\u011furla apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm amill\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Sovetl\u0259r \u0130ttifaq\u0131nda \u00e7\u0131xar\u0131lan neftin 70 faizi Az\u0259rbaycanda hasil edilirdi. Bu q\u0259d\u0259r neft Az\u0259rbaycan neft\u00e7il\u0259rinin f\u0259dakar \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259 istehsal olunurdu. \u015e\u00fcbh\u0259siz, n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00e7\u0259tin deyil ki, \u0259g\u0259r Az\u0259rbaycan nefti olmasayd\u0131, motorlar m\u00fcharib\u0259si, texnika m\u00fcharib\u0259si o q\u0259d\u0259r u\u011furlu v\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tli ola bilm\u0259zdi. O vaxtlar Az\u0259rbaycan aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli benzin, kerosin v\u0259 ba\u015fqa neft m\u0259hsullar\u0131 ixtira olunaraq, respublikam\u0131zda istehsal edilirdi\u201d.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 1941-1945-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si haqq\u0131nda deyib: \u201cBiz tarixd\u0259 bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u0259 qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131r, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda v\u0259 arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259nl\u0259rin xatir\u0259sini ehtiramla yad edir, \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 bahas\u0131na d\u00fcnyan\u0131 fa\u015fizmd\u0259n xilas etmi\u015f zabit v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rin igidlikl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259timizi bildiririk\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n t\u00f6hf\u0259si 1941-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi s\u0259f\u0259rb\u0259rlik \u00fcmumxalq h\u0259r\u0259kat\u0131na \u00e7evrildi. Minl\u0259rl\u0259 o\u011flan v\u0259 q\u0131z h\u0259rbi komissarl\u0131qlara \u0259riz\u0259 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k c\u0259bh\u0259y\u0259 getdil\u0259r. \u0130lkin d\u00f6vrd\u0259 t\u0259qrib\u0259n 40 min adam k\u00f6n\u00fcll\u00fc sur\u0259td\u0259 \u0259sg\u0259r k\u00f6yn\u0259yi geyindi, t\u0259qrib\u0259n 200 min adam xalq qo\u015fununa yaz\u0131ld\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 11 mind\u0259n art\u0131q qad\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nd\u0131, 260 min n\u0259f\u0259r\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24930"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24930"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24930\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24933,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24930\/revisions\/24933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24930"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24930"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24930"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}