{"id":24799,"date":"2023-04-28T08:21:33","date_gmt":"2023-04-28T05:21:33","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24799"},"modified":"2023-04-28T08:22:02","modified_gmt":"2023-04-28T05:22:02","slug":"az%c9%99rbaycan-dilin%c9%99-dovl%c9%99t-dili-statusunun-verilm%c9%99si-ulu-ond%c9%99r-heyd%c9%99r-%c9%99liyevin-xidm%c9%99tidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=24799","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin xidm\u0259tidir"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-24800 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/343604847_1393574704753377_5051296055191364349_n-300x176.jpg\" alt=\"\" width=\"353\" height=\"207\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/343604847_1393574704753377_5051296055191364349_n-300x176.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/343604847_1393574704753377_5051296055191364349_n.jpg 654w\" sizes=\"(max-width: 353px) 100vw, 353px\" \/>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 aciz idil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, o vaxt Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d Ulu \u00d6nd\u0259r bununla g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin milli r\u0259mzl\u0259rind\u0259n birini m\u0259har\u0259tl\u0259 qorumu\u015fdur.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur.<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu t\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<!--more--><\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t dilinin yeni inki\u015faf d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu tarixi F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n F\u0259rmanla Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 9 avqust tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir.<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu 2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Qanuna \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. H\u0259min Qanun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi h\u00fcquqi statusunu nizamlay\u0131r.<\/p>\n<p>Ana dilimizl\u0259 f\u0259xr ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi: \u201cBizim Az\u0259rbaycan dili \u015feir dilidir.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24799"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24799"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24801,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24799\/revisions\/24801"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}