{"id":23546,"date":"2022-11-14T08:46:10","date_gmt":"2022-11-14T05:46:10","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=23546"},"modified":"2022-11-14T08:49:01","modified_gmt":"2022-11-14T05:49:01","slug":"dovl%c9%99timizin-%c9%99sas-qanunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=23546","title":{"rendered":"D\u00f6vl\u0259timizin \u018fsas Qanunu"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u00a0\u00a0<span style=\"font-size: 14pt;\">\u00a0\u00a0 <strong>12 Noyabr Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya G\u00fcn\u00fcd\u00fcr<\/strong><\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-23547 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/16051632613422120585_1000x669-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"263\" height=\"175\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/16051632613422120585_1000x669-300x200.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/16051632613422120585_1000x669-768x511.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/16051632613422120585_1000x669.jpg 1000w\" sizes=\"(max-width: 263px) 100vw, 263px\" \/>D\u00f6vl\u0259timizin \u018fsas Qanunu haqq\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyev deyib:\u00a0 \u201cUniversal d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259saslanan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00fcquqi, siyasi v\u0259 ideoloji potensiala malikdir v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n firavanl\u0131\u011f\u0131na xidm\u0259t edir.\u201d<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1918\">1918<\/a>\u2013<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1920\">1920-ci ill\u0259rd\u0259<\/a>\u00a023 ay m\u00f6vcud olmu\u015f\u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan_Xalq_C%C3%BCmhuriyy%C9%99ti\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti<\/a>\u00a0d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas Qanununu q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259mi\u015fdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya qurulu\u015funun tarixi \u0259sas\u0259n\u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Sovet_Sosialist_Respublikalar%C4%B1_%C4%B0ttifaq%C4%B1\">SSR\u0130<\/a>-nin t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf olunur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131 1921-ci il may\u0131n 19-da I \u00dcmumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda q\u0259bul edilib. SSR\u0130-nin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1925-ci il mart\u0131n 14-d\u0259 IV \u00dcmumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda Konstitusiyaya \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r q\u0259bul olunub. 1927-ci il mart\u0131n 26-da V \u00dcmumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR-in n\u00f6vb\u0259ti Konstitusiyas\u0131 t\u0259sdiq edilib. 1936-c\u0131 ild\u0259 SSR\u0130-nin yeni Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1937-ci il mart\u0131n 14-d\u0259 IX \u00dcmumaz\u0259rbaycan Sovetl\u0259r Qurultay\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in yeni Konstitusiyas\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.<!--more--><\/p>\n<p>1977-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin yeni Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan SSR-in yeni Konstitusiya layih\u0259si haz\u0131rlan\u0131b. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 h\u0259min layih\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetind\u0259 m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verilib: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir\u201d. 1978-ci il aprelin 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-in sonuncu Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul olunub. Burada Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq qar\u015f\u0131s\u0131nda tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259min Konstitusiyaya 1980-ci ill\u0259rin ikinci yar\u0131s\u0131ndan etibar\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilkin redaksiyaya m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frayan Konstitusiya, 1995-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edil\u0259n\u0259d\u0259k q\u00fcvv\u0259d\u0259 olub (1991-ci il 18 oktyabr tarixli \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda\u201d Konstitusiya Akt\u0131n\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131na zidd olmayan hiss\u0259l\u0259rd\u0259).<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin yeni Konstitusiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r.\u00a0 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f referendumda se\u00e7icil\u0259rin 86 faizi i\u015ftirak etmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n 91,9 faizi Konstitusiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sinin lehin\u0259 s\u0259s vermi\u015fdir. D\u00f6vl\u0259tin \u018fsas Qanunu 1995-ci il noyabr\u0131n 27-d\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130lk Konstitusiyan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq, Ulu \u00d6nd\u0259r <a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Heyd%C9%99r_%C6%8Fliyev\">Heyd\u0259r \u018fliyev<\/a>in 1996-c\u0131 il 1 noyabr tarixli F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n h\u0259r il noyabr\u0131n 12-si Konstitusiya G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesini t\u0259nziml\u0259y\u0259n, demokratik inki\u015fafa v\u0259 s\u0259rb\u0259st bazar iqtisadiyyat\u0131na t\u0259minat yaradan, c\u0259miyy\u0259tin siyasi, sosial, m\u0259d\u0259ni, iqtisadi h\u0259yat\u0131nda t\u0259tbiq olunan \u0259sas normalar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva ed\u0259n, qanunvericiliyin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fcquqi baza rolunu oynayan s\u0259n\u0259ddir.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 demokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesin\u0259 h\u00fcquqi baza yaratd\u0131 v\u0259 onun inki\u015faf\u0131na g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi, hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u0259sas prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. \u0130nsan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259sini qanunvericilik, icra v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259 olaraq qoydu. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul edil\u0259rk\u0259n h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun m\u00fcasir meyill\u0259rin\u0259 istinad olunmu\u015f, \u00f6lk\u0259mizin h\u00fcquq sistemi \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir t\u0259sisat\u0131n \u2013 konstitusiya \u0259dal\u0259t m\u00fchakim\u0259si orqan\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f, bu t\u0259sisat\u0131n d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259ti sistemind\u0259 yeri v\u0259 rolu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u018fsas Qanunda d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qilliyini, suverenliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumaq, c\u0259miyy\u0259tin demokratikl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u00a0c\u0259miyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na nail olmaq, qanunlar\u0131n aliliyini t\u0259min ed\u0259n h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t qurmaq, bazar iqtisadiyyat\u0131na xas olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259\u00a0s. bu kimi nailiyy\u0259tl\u0259r t\u0259sbit olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Konstitusiyan\u0131n 48 madd\u0259si bilavasit\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131na v\u0259\u00a0onlar\u0131n t\u0259minatlar\u0131na h\u0259sr edilmi\u015fdir. Bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259r Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n insan h\u00fcquq v\u0259\u00a0azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259sbit ed\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0259slinin\u00a0\u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. \u018fsas Qanunumuzda dilind\u0259n, dinind\u0259n, irqi m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259\u00a0azadl\u0131qlar\u0131 geni\u015f\u00a0t\u0259sbit olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u0259mr\u0259ylik prinsipi m\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259m\u0259lind\u0259 dayan\u0131r v\u0259 siyasi, sosial-etnik maraqlardan \u00fcst\u00fcn tutulur. Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q qay\u0259sinin t\u0259m\u0259lind\u0259 \u0259dal\u0259tli v\u0259 ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qbul say\u0131lan ictimai h\u0259yat normalar\u0131na \u0259m\u0259l edilm\u0259si, \u00f6lk\u0259nin h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, onu \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00fcv\u0259nc yeri saymas\u0131, do\u011fma V\u0259t\u0259ni q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yi hesab etm\u0259si, ba\u015fqa etnik-dini m\u0259nsubiyy\u0259ti olan v\u0259t\u0259nda\u015flarla multikultural birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f normalar\u0131n\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 v\u0259 s. kimi t\u0259l\u0259bl\u0259r dayan\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0259yi\u015fil\u0259n sosial-siyasi reall\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan u\u011furlar\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib v\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259r olunub. 2002-ci il avqustun 24-d\u0259 referendum yolu il\u0259 Konstitusiyan\u0131n 24 madd\u0259sind\u0259 29, 2009-cu il mart\u0131n 18-d\u0259 is\u0259 25 madd\u0259y\u0259 30-dan art\u0131q \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik olunub. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin sosial-iqtisadi bazas\u0131n\u0131n daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259sind\u0259n, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na daha etibarl\u0131 t\u0259minat verilm\u0259sind\u0259n, sosial d\u00f6vl\u0259t prinsipl\u0259rini t\u0259sbit etm\u0259k imkanlar\u0131n\u0131n daha da geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 2016-c\u0131 il sentyabr\u0131n 26-da ke\u00e7irilmi\u015f referendumla Konstitusiyada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 \u0259lav\u0259l\u0259r v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilib. Konstitusiyan\u0131n 29 madd\u0259sind\u0259 edil\u0259n 41 \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklik m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 etm\u0259kl\u0259, ali d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259ti, m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259, insan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259min edilm\u0259sin\u0259, h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin m\u0259suliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin dediyi kimi, bizim Konstitusiyam\u0131z \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n demokratik prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda uzun m\u00fcdd\u0259t sabit ya\u015famas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n \u018fsas Qanun,\u00a0 tarixi s\u0259n\u0259ddir.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 12 Noyabr Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya G\u00fcn\u00fcd\u00fcr D\u00f6vl\u0259timizin \u018fsas Qanunu haqq\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyev deyib:\u00a0 \u201cUniversal d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259saslanan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00fcquqi, siyasi v\u0259 ideoloji potensiala malikdir v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n firavanl\u0131\u011f\u0131na xidm\u0259t edir.\u201d 1918\u20131920-ci ill\u0259rd\u0259\u00a023 ay m\u00f6vcud olmu\u015f\u00a0Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00a0d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas Qanununu q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259mi\u015fdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23546"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23546"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23546\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23550,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23546\/revisions\/23550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}