{"id":22381,"date":"2022-08-01T13:20:51","date_gmt":"2022-08-01T10:20:51","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=22381"},"modified":"2022-08-01T13:22:24","modified_gmt":"2022-08-01T10:22:24","slug":"dil-mill%c9%99tin-simasini-s%c9%99ciyy%c9%99l%c9%99ndir%c9%99n-amill%c9%99rd%c9%99n-biri-onun-milli-s%c9%99rv%c9%99tidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=22381","title":{"rendered":"Dil mill\u0259tin simas\u0131n\u0131 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri, onun milli s\u0259rv\u0259tidir"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-22382 alignright\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/297102524_150469744255649_1036209562284364057_n-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"296\" height=\"167\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/297102524_150469744255649_1036209562284364057_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/297102524_150469744255649_1036209562284364057_n.jpg 610w\" sizes=\"(max-width: 296px) 100vw, 296px\" \/>M\u00fcst\u0259qilliymizin qazan\u0131lmas\u0131ndan sonra yaranm\u0131\u015f tarixi \u015f\u0259rait xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n \u00fcmumi yaz\u0131 sistemin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni perspektivl\u0259r a\u00e7d\u0131 v\u0259 lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi. Bu m\u0259nada Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 9 avqust 2001-ci il tarixli 552 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rman\u0131 tarixi hadis\u0259dir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyib: \u201cDil h\u0259r bir mill\u0259tin m\u0259nliyinin \u0259sas\u0131d\u0131r. \u0130nki\u015faf etmi\u015f z\u0259ngin dil m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 sahib olan xalq \u0259yilm\u0259zdir, \u00f6lm\u0259zdir, b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 malikdir\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusuna y\u00fcks\u0259lm\u0259si mill\u0259tin \u00f6z taleyin\u0259 sahibliyinin, d\u00f6vl\u0259t qurmaq v\u0259 qorumaq q\u00fcdr\u0259tinin, eyni zamanda dilinin z\u0259nginliyinin s\u00fcbutudur. Dil h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n da ana dili onun milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n ba\u015fl\u0131ca amill\u0259rd\u0259ndir. Ana dili d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259rimiz olan himn, gerb, bayraq kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir.<\/p>\n<p>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-ni t\u0259\u015fkil ed\u0259n respublikalar\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. 30-ci ill\u0259rd\u0259 dil m\u0259s\u0259l\u0259sini qabardanlar Sibir\u0259 s\u00fcrg\u00fcn olunurdu. H\u0259tta milli respublikalar\u0131n r\u0259hb\u0259rl\u0259ri d\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259 aciz idil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, m\u0259hz el\u0259 70-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdir.<!--more--><\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 27 aprel 1978-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131na \u201cAz\u0259rbaycan SSR-nin d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir\u201d madd\u0259si \u0259lav\u0259 olunmu\u015fdur;<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r: \u201cKonstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur\u201d.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirdi. Az\u0259rbaycanda dil\u00e7i aliml\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, milli dild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n kitablar\u0131n tirajlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131;<\/p>\n<p>1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t dilinin yeni inki\u015faf d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu tarixi F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir.<\/p>\n<p>2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu q\u0259bul edilmi\u015fdir. Qanuna \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n 2004-c\u00fc il yanvar\u0131n 12-d\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam il\u0259 h\u0259r il lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olunacaq \u0259s\u0259rl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. H\u0259min il yanvar\u0131n 14-d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Milli Ensiklopediyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri haqq\u0131nda\u201d, el\u0259c\u0259 d\u0259 2007-ci il dekabr\u0131n 30-da \u201cD\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259s\u0259rl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncamlarla ana dilinin h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcf\u0259ss\u0259l t\u0259tbiqi ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fib.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rini v\u0259 reall\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alan Az\u0259rbaycan Prezidentinin \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201dn\u0131 2013-c\u00fc il 9 aprel tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq etm\u0259si milli v\u0259 m\u0259n\u0259vi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc olan ana dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 z\u0259nginliyinin qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259dir. D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan dilinin istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259dqiqin\u0259 d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, dilimizin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259si, \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7ilik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin 17 iyul 2018-ci il tarixli \u201cAz\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi dair\u0259sinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n 2018-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan dili haqq\u0131nda deyib: &#8220;Bizi mill\u0259t kimi qoruyub saxlayan m\u0259hz dilimiz, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z, tariximiz, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimizdir&#8221;. Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n bu s\u00f6zl\u0259rini unutmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qilliymizin qazan\u0131lmas\u0131ndan sonra yaranm\u0131\u015f tarixi \u015f\u0259rait xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnya xalqlar\u0131n\u0131n \u00fcmumi yaz\u0131 sistemin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni perspektivl\u0259r a\u00e7d\u0131 v\u0259 lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131n\u0131 z\u0259ruri etdi. Bu m\u0259nada Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 9 avqust 2001-ci il tarixli 552 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rman\u0131 tarixi hadis\u0259dir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev deyib: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22381"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22385,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22381\/revisions\/22385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}