{"id":21774,"date":"2022-05-31T09:03:31","date_gmt":"2022-05-31T06:03:31","guid":{"rendered":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=21774"},"modified":"2022-05-31T09:08:56","modified_gmt":"2022-05-31T06:08:56","slug":"erm%c9%99ni-saxtakarligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=21774","title":{"rendered":"Erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>AKANABERD<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-21775 alignleft\" src=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/images-50.jpg\" alt=\"\" width=\"259\" height=\"194\" \/>Bu s\u0259rl\u00f6vh\u0259ni g\u00f6rd\u00fckd\u0259 y\u0259qin ki, t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259n\u0259c\u0259ksiniz. Amma g\u0259lin t\u0259l\u0259sm\u0259y\u0259k, h\u00f6vs\u0259l\u0259li olaq.<br \/>\nS\u00f6hb\u0259t yer adlar\u0131ndan \u2013 toponiml\u0259rd\u0259n gedir. Toponimiya (yunanca yer+ad) dil\u00e7iliyin onomastika (adlar, x\u00fcsusi isiml\u0259r) b\u00f6lm\u0259sin\u0259 aid olub yer adlar\u0131n\u0131 (co\u011frafi adlar\u0131) \u00f6yr\u0259nir. Y\u0259ni, g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bunlar x\u00fcsusi isiml\u0259rdir v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259 yaz\u0131l\u0131r.<br \/>\nYer adlar\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi xarakter da\u015f\u0131m\u0131r. Bu, xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, aid oldu\u011fu m\u0259kan, etnik m\u00fchit v\u0259 dild\u0259n qaynaqlan\u0131r.Bu bax\u0131mdan toponiml\u0259r ki\u00e7ik bayraqlara b\u0259nz\u0259yir, v\u0259t\u0259nin (d\u00f6vl\u0259tin, xalq\u0131n) atributu olaraq.<br \/>\nOdur ki, tarix boyu hans\u0131sa bir \u0259razi ya\u011fmalanark\u0259n orada \u201ct\u0259mizl\u0259m\u0259\u201d i\u015fl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n toponiml\u0259rin silinm\u0259si, d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si prosesi icra edilirdi.<br \/>\nBu proses\u0259 m\u0259ruz qalan xalqlardan biri d\u0259 bizik. Vaxtil\u0259 Erm\u0259nistana (\u00f6z \u0259razisi olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259slind\u0259 qondarma respublikaya) verilmi\u015f torpaqlar\u0131m\u0131zdan az\u0259rbaycanl\u0131lar 1948 (qism\u0259n) v\u0259 1988-ci ill\u0259rd\u0259 (tam) deportasiya edildi. V\u0259 b\u00fct\u00fcn yer adlar\u0131 d\u0259rhal d\u0259yi\u015fdirildi \u2013 dan\u0131\u015fan adlar susduruldu.<!--more--><br \/>\nMehriban qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri b\u0259sl\u0259diyimiz, neft k\u0259m\u0259rin\u0259 tranzit \u00f6lk\u0259 se\u00e7diyimiz, daima maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259st\u0259k verdiyimiz G\u00fcrc\u00fcstan da bu proses\u0259 qo\u015fuldu. Onlar dill\u0259ri il\u0259 he\u00e7 n\u0259 dem\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 h\u0259r \u015feyi ortaya qoydular: Bor\u00e7al\u0131dan \u0259s\u0259r\u0259lam\u0259t qalmad\u0131. Daha G\u00fcrc\u00fcstanda da Az\u0259rbaycan dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131ran toponim yoxdur.<br \/>\nB\u0259s biz b\u00fct\u00fcn bu prosesl\u0259r\u0259 niy\u0259 susduq?!&#8230;<br \/>\nBu prosesl\u0259r s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizd\u0259n k\u0259narda qalm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rimizd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. B\u0259s s\u0259rh\u0259dl\u0259rimiz daxilind\u0259 nec\u0259dir v\u0259ziyy\u0259t?<br \/>\nBu sual\u0131n da cavab\u0131 \u00fcr\u0259ka\u00e7an deyil.<br \/>\n1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR bir m\u00fctt\u0259fiq respublika olaraq t\u0259sis edildi. G\u00f6zl\u0259m\u0259k olard\u0131 ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t qurumunda itirdikl\u0259rimiz \u0259razil\u0259rimizd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yer tapmayacaq.<br \/>\nLakin, t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki bel\u0259 olmad\u0131.<br \/>\nTorpaqlar\u0131m\u0131z hesab\u0131na d\u00f6vl\u0259t yaratm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00fcn olanlara r\u0259\u011fm\u0259n 1923-c\u00fc ild\u0259 (7 iyul) Az\u0259r-baycan SSR t\u0259rkibind\u0259 DQMV (Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti \u2013 gec a\u00e7\u0131lan bomba) yarad\u0131lmas\u0131na nail oldular. V\u0259 bu bomba 55 il sonra \u00f6z effektini g\u00f6st\u0259rdi.<br \/>\nVilay\u0259t yarad\u0131lark\u0259n Xank\u0259ndinin ad\u0131 d\u0259yil\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259ni da\u015fnak-bol\u015fevik Stepan \u015eaumyan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Stepanakert qoyuldu. Vilay\u0259tin bir rayonuna da \u015eaumyan\u0131n ad\u0131 verildi.<br \/>\n1930-cu ild\u0259 bir k\u0259nd rayonuna, 1938-ci ild\u0259 is\u0259 onun inzibati m\u0259rk\u0259zin\u0259 d\u0259 \u015eaumyan ad\u0131 verildi.<br \/>\nA\u011fcab\u0259dinin bir, Da\u015fks\u0259nin bir k\u0259ndi v\u0259 Mu\u011fan suvarma kanal\u0131 da \u015eaumyan\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yas\u0131 oldu.<br \/>\nBak\u0131da bir rayon, m\u0259d\u0259niyy\u0259t saray\u0131, x\u0259st\u0259xana, metro stansiyas\u0131 bu da\u015fnak\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Paytaxtda h\u0259m\u00e7inin heyk\u0259li qoyulmu\u015f, ev muzeyi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\n\u0130ndi is\u0259 do\u011fma A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259si bar\u0259d\u0259.<br \/>\nA\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 1930-cu ild\u0259 rayon t\u0259\u015fkil edildi v\u0259 o A\u011fd\u0259r\u0259 deyil, Ceraberd adland\u0131r\u0131ld\u0131 (1939-cu ild\u0259n Mardakert). K\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131nda da m\u00fcvafiq \u0259m\u0259liyyatlar apar\u0131ld\u0131.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259:A\u011fd\u0259r\u0259-Mardakert<br \/>\nUlu Qarab\u0259y \u2013 Met\u015fen<br \/>\nKi\u00e7ik Qarab\u0259y \u2013 Moxrata\u011f<br \/>\nOrtak\u0259nd \u2013 Orata\u011f<br \/>\n\u00c7ardaxl\u0131 \u2013 Maqavuz<br \/>\nDov\u015fanl\u0131 \u2013 Ki\u00e7an<br \/>\nQ\u0131rm\u0131z\u0131k\u0259nd \u2013 Karmirevan<br \/>\nHeyval\u0131\u2013Drombon (Andronikin sa\u011f \u0259li, Umudlu soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131, cani Dronun ad\u0131 il\u0259 )<br \/>\nYayc\u0131 \u2013 Ko\u00e7oqot<br \/>\nQ\u0131z\u0131lqaya \u2013 Arqomer<br \/>\nQozlu \u2013 Vaquas oldu.<br \/>\nZ\u0259nnim m\u0259ni aldatm\u0131rsa, V\u0259ngin ilkin ad\u0131 \u015eahm\u0259nsur olub. Erm\u0259nil\u0259r buna \u015eahmasur deyirdil\u0259r. Hans\u0131 bir xo\u015f s\u0259b\u0259bd\u0259n ya t\u0259sad\u00fcfd\u0259n \u00c7ayl\u0131, Tal\u0131\u015f, Canyataq, G\u00fclyataq, Qazan\u00e7\u0131, Seysulan, Yar\u0131m\u00e7a, \u00c7\u0131ld\u0131ran, Mehmana, Z\u0259rd\u0259xa\u00e7 k\u0259ndl\u0259rinin adlar\u0131na toxunulmay\u0131b.<br \/>\nBirinci Qaraba\u011f m\u00fchari-b\u0259sind\u0259n sonra da erm\u0259nil\u0259r xisl\u0259tind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. M\u0259nim do\u011fma k\u0259ndim Umudluya \u0259vv\u0259lc\u0259 Arda\u015fen (Z\u0259mik\u0259nd) ad\u0131n\u0131 verdil\u0259r (k\u0259ndimiz d\u0259my\u0259 \u0259kinl\u0259ri il\u0259 m\u0259h\u015fur idi). Bir m\u00fcdd\u0259t sonra is\u0259 Akanaberd ad\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131 ortaya. Bu n\u0259 add\u0131r bel\u0259?<br \/>\nBu bar\u0259d\u0259 \u00e7ox fikirl\u0259\u015fdik, ara\u015fd\u0131rma apard\u0131q. Bir informasiya \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259dik. N\u0259hay\u0259t, bir t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6yr\u0259ndim ki, bu bizim k\u0259ndin \u0259razisind\u0259ki q\u0259dim qalan\u0131n ad\u0131d\u0131r (informasiya m\u0259nb\u0259yi, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n deyildi). K\u0259ndd\u0259n 3 km \u015fimalda yerl\u0259\u015f\u0259n bu qala \u00e7ox yax\u015f\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131. Dair\u0259vi, h\u00fcnd\u00fcr hasarlar\u0131, hasar daxilind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259yinatl\u0131 tikilil\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n g\u00f6z\u0259t\u00e7i v\u0259 ox\u00e7u b\u00fcrcl\u0259ri, \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr yaz\u0131 v\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r h\u0259kk edilmi\u015f n\u0259h\u0259ng sin\u0259 da\u015flar\u0131 olan m\u0259zarl\u0131q, gizli su x\u0259tl\u0259ri, yeralt\u0131 yollar\u0131 vard\u0131. U\u015faq vaxt\u0131 bu qalada \u00e7ox dava-dava oynam\u0131\u015f\u0131q. Yaln\u0131z hamam hasardan k\u0259narda in\u015fa edil-mi\u015fdi. Hamam\u0131n oval k\u00fcnb\u0259zind\u0259 is\u0259 n\u0259h\u0259ng bir a\u011fcaqay\u0131n bitmi\u015fdi. H\u00f6rg\u00fc o q\u0259d\u0259r m\u00f6t\u0259b\u0259r idi ki, sanki \u00fcst\u00fcnd\u0259n zaman \u00f6tm\u0259mi\u015fdi v\u0259 y\u00fck\u00fc n\u0259h\u0259ng bir a\u011fac deyil, ki\u00e7icik bir \u00e7\u00f6p idi.<br \/>\nBu qalan\u0131n ad\u0131n\u0131 bilmirdik, ona el\u0259c\u0259 \u201cQala\u201d deyirdik. Bel\u0259 e\u015fitmi\u015fdik, bel\u0259 d\u0259 deyirdik. Ad\u0131na n\u0259 d\u0259rslikl\u0259rd\u0259, n\u0259 d\u0259 ba\u015fqa kitablarda rast g\u0259lm\u0259mi\u015fdik. Bu m\u00fck\u0259mm\u0259l abid\u0259y\u0259 kimins\u0259 g\u0259ldiyini, onunla maraqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259mi\u015fdik. Qalan\u0131n hasarlar\u0131nda el\u0259 b\u00f6y\u00fck da\u015flar vard\u0131 ki, onlar\u0131n ora nec\u0259 qald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmirdik. Dediyim kimi sin\u0259 da\u015flar\u0131 da \u00e7ox n\u0259h\u0259ng idi. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra bu si-n\u0259 da\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7oxu yoxa \u00e7\u0131xd\u0131. Dedil\u0259r ki, q\u0131z\u0131laxtaranlar apar\u0131b. Niy\u0259 apar\u0131blar, nec\u0259 apar\u0131blar, bilm\u0259dik.<br \/>\n\u0130ndi fikirl\u0259\u015fir\u0259m, m\u0259g\u0259r bizim tarix\u00e7il\u0259rimiz, arxeoloqlar\u0131m\u0131z, etnoqraflar\u0131m\u0131z yox idi? Bu q\u0259d\u0259r unikal bir tarixi abid\u0259 onlar\u0131 niy\u0259 maraqland\u0131rmad\u0131?<br \/>\nY\u0259qin, bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259r komfort otaqlarda yaz\u0131l\u0131r.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r ax\u0131r ki, Umudlunun da ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirdil\u0259r.<br \/>\nM\u0259ni yand\u0131ran bigan\u0259liyimiz, m\u00f6vqesizliyimizdir. DQMV \u201cqura\u015fd\u0131r\u0131landa\u201d bizl\u0259rd\u0259n orada olan yox idimi, yoxsa onlardan he\u00e7 n\u0259 soru\u015fulmurdu, ancaq amin dem\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idil\u0259r?<br \/>\nNiy\u0259 co\u011frafi c\u0259h\u0259td\u0259n K\u0259lb\u0259c\u0259r \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00c7\u0259r\u0259kdar, Nar\u0131nclar k\u0259ndl\u0259ri DQMV t\u0259rkibin\u0259 sal\u0131nd\u0131.<br \/>\nBunun s\u0259b\u0259bl\u0259ri ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131bm\u0131?<br \/>\nYaxud \u015eu\u015fa vilay\u0259t t\u0259rkibin\u0259 sal\u0131n\u0131rd\u0131sa, A\u011fdam niy\u0259 sal\u0131nmad\u0131? Ax\u0131, bu bizim balans\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259rdi.<br \/>\nX\u00fclas\u0259, beynim\u0259 p\u0259r\u00e7iml\u0259ndirilmi\u015f Akanaberd ad\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259 bilmir\u0259m: Umudlu m\u0259nim \u00fcr\u0259yimdir.<br \/>\nV\u0259t\u0259n v\u0259 mill\u0259t atributu olan h\u0259r bir toponim\u0259 \u00f6z do\u011fal ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131maq \u015f\u0259r\u0259fi tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n&#8230;V\u0259 bu m\u0259qamda ciddi tarix\u00e7il\u0259rin s\u0259ri\u015ft\u0259li fikirl\u0259rini e\u015fitm\u0259k ist\u0259rdim.<br \/>\nZabil S\u00fcleymano\u011flu<br \/>\nRedaksiyadan: m\u00fc\u0259lifin fikirl\u0259rin\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq bildirm\u0259k ist\u0259yirik ki, 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Prezident \u0130lham \u018fliyev ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0259razil\u0259rimizin tarixi adlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131na ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fminik ki, yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Umudlu k\u0259ndi d\u0259 ad\u0131 il\u0259 \u00e7a\u011fr\u0131lacaq v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259nil\u0259rin saxtala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131 b\u00fct\u00fcn adlar yenid\u0259n \u00f6z dilimizd\u0259, \u00f6z m\u0259nas\u0131nda s\u0259sl\u0259n\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AKANABERD Bu s\u0259rl\u00f6vh\u0259ni g\u00f6rd\u00fckd\u0259 y\u0259qin ki, t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259n\u0259c\u0259ksiniz. Amma g\u0259lin t\u0259l\u0259sm\u0259y\u0259k, h\u00f6vs\u0259l\u0259li olaq. S\u00f6hb\u0259t yer adlar\u0131ndan \u2013 toponiml\u0259rd\u0259n gedir. Toponimiya (yunanca yer+ad) dil\u00e7iliyin onomastika (adlar, x\u00fcsusi isiml\u0259r) b\u00f6lm\u0259sin\u0259 aid olub yer adlar\u0131n\u0131 (co\u011frafi adlar\u0131) \u00f6yr\u0259nir. Y\u0259ni, g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bunlar x\u00fcsusi isiml\u0259rdir v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259 yaz\u0131l\u0131r. Yer adlar\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi xarakter da\u015f\u0131m\u0131r. Bu, xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, aid oldu\u011fu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21774"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21774"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21774\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21779,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21774\/revisions\/21779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}