{"id":19255,"date":"2021-09-10T09:16:48","date_gmt":"2021-09-10T06:16:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yeniterter.az\/?p=19255"},"modified":"2021-09-10T10:36:49","modified_gmt":"2021-09-10T07:36:49","slug":"naxcivan-v%c9%99-s%c9%99rur-d%c9%99r%c9%99l%c9%99y%c9%99z-qirgini-1905-1906-ci-ill%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=19255","title":{"rendered":"NAX\u00c7IVAN V\u018f \u015e\u018fRUR-D\u018fR\u018fL\u018fY\u018fZ QIR\u011eINI  (1905-1906-c\u0131 ill\u0259r)"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-19256 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-15-300x204.jpg\" alt=\"\" width=\"336\" height=\"228\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-15-300x204.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-15-768x522.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-15.jpg 973w\" sizes=\"(max-width: 336px) 100vw, 336px\" \/>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ssenarisi erm\u0259nil\u0259rin XIX \u0259srin sonunda \u015e\u0259rqi Ana-doluda \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. \u201cHn\u00e7ak\u201d v\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyalar\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum edir, q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dir, bo\u015fald\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rini m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil etdikl\u0259ri v\u0259 strateji c\u0259h\u0259td\u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z, Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zalar\u0131nda sayca \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 malik olmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Daha sonra is\u0259 Qaraba\u011fda q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k, h\u0259min \u0259razil\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyalar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymaq ist\u0259yirdil\u0259r. 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n b\u00fct\u00fcn q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131nmahiyy\u0259tind\u0259 m\u0259hz bu amil dayan\u0131rd\u0131.<br \/>\n1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlarh\u0259min d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131nda v\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nXX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda m\u00f6vcud olan 170 k\u0259ndd\u0259n 110-da az\u0259rbaycanl\u0131lar, 40-da erm\u0259nil\u0259r, 20 k\u0259ndd\u0259 is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131larla erm\u0259nil\u0259r qar\u0131\u015f\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131n\u0131n 101 min n\u0259f\u0259r \u0259halisinin 64 min n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 34 min n\u0259f\u0259rini erm\u0259nil\u0259r, yerd\u0259 qalan\u0131n\u0131 is\u0259 dig\u0259r mill\u0259tl\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi.<br \/>\n\u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131na g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, h\u0259min vaxt q\u0259zada 163 k\u0259nd m\u00f6vcud olmu\u015fdur ki, onlardan 109-u D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z nahiy\u0259sind\u0259, 54-\u00fc is\u0259 \u015e\u0259rur nahiy\u0259sind\u0259 olmu\u015fdur. \u015e\u0259rur nahiy\u0259sind\u0259 yaln\u0131z 6 erm\u0259ni k\u0259ndi v\u0259 2 qar\u0131\u015f\u0131q k\u0259nd, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z nahiy\u0259sind\u0259 is\u0259 23 erm\u0259ni k\u0259ndi v\u0259 2 qar\u0131\u015f\u0131q k\u0259nd m\u00f6vcud olmu\u015fdur. \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131n\u0131n 76 min n\u0259f\u0259r \u0259halisinin 55 min n\u0259f\u0259rini az\u0259rbaycanl\u0131lar, 21 min n\u0259f\u0259rini erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil edirdi.<!--more--><br \/>\n\u018fslind\u0259, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rin\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay (1828) v\u0259 \u018fdirn\u0259 (1829) m\u00fcqavil\u0259l\u0259rinin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, daha sonra is\u0259 1877-1878-ci ill\u0259r rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb g\u0259tirilmi\u015fdil\u0259r.<br \/>\nMay\u0131n 11-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00fcn Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rini at\u0259\u015f\u0259 tuturlar. \u0130ki saat yar\u0131m m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 at\u0259\u015f k\u0259silmir. M\u00fcs\u0259lmanlar da t\u0259k-t\u0259k qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7\u0131rlar.<br \/>\nMay\u0131n 12-d\u0259 s\u0259h\u0259r saat 10 rad\u0259l\u0259rind\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 Nax\u00e7\u0131van bazar\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 g\u00fcll\u0259b\u0259ran etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanlardan la-yiqli cavab ald\u0131qdan sonra, q\u0131nlar\u0131na \u00e7\u0259kilmir, q\u0131r\u011f\u0131nla-r\u0131n m\u0259rk\u0259zinin \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z v\u0259 \u0130r\u0259van q\u0259zalar\u0131na ke\u00e7irm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirl\u0259r.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259r n\u00f6vb\u0259ti q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131nda t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. \u0130lk q\u0131r\u011f\u0131nlar az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 \u2013 Qndevaz v\u0259 Herher k\u0259ndl\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi. May\u0131n 12-d\u0259n iyulun 10-d\u0259k D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zd\u0259 milli z\u0259mind\u0259 toqqu\u015fmalar q\u0131sa fasil\u0259l\u0259rl\u0259 davam etmi\u015fdir. Oktyabr\u0131n 27-d\u0259 \u0259traf erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015f\u0259n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan Hors k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 k\u0259ndi talan etmi\u015f, sonra is\u0259 b\u00fct\u00fcn evl\u0259r\u0259 od vuraraq yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. G\u00fcrc\u00fcstan M\u0259rk\u0259zi Tarix Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan &#8220;Er-m\u0259nil\u0259r v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda silahl\u0131 toqqu\u015fmalar haqq\u0131nda cani\u015fin\u0259 hesabat m\u0259ruz\u0259si&#8221; adl\u0131 s\u0259n\u0259dd\u0259 1905-ci ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zin az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yand\u0131r\u0131l\u0131b talan olundu\u011fu, dinc \u0259halinin is\u0259 k\u00fct-l\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl edildiyi qeyd olunur. 1905-ci il oktyabr\u0131n 27-d\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131n\u0131n 6 erm\u0259ni k\u0259ndind\u0259n 700-\u0259 yax\u0131n si-lahl\u0131 erm\u0259ni Hors k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. S\u0259n\u0259dd\u0259 53 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc v\u0259 255 evin yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, mal-qaran\u0131n o\u011furlan\u0131b apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. Horsdak\u0131 hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar \u0130r\u0259van v\u0259 Yeni B\u0259yazid q\u0259zas\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131 h\u0259y\u0259can dal\u011fas\u0131 b\u00fcr\u00fcd\u00fcy\u00fc d\u0259 s\u0259n\u0259dd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259qrib\u0259n bir ay s\u00fcr\u0259n nisbi sakitlikd\u0259n sonra 1905-ci il noyabr\u0131n 26-30-da erm\u0259nil\u0259r yenid\u0259n Nax\u00e7\u0131vanda i\u011fti\u015fa\u015flar t\u00f6r\u0259tmi\u015fl\u0259r.<br \/>\n1906-c\u0131 ilin avqust-sentyabr aylar\u0131nda erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131q m\u0259rk\u0259zini Z\u0259ng\u0259zurun Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k b\u00f6lg\u0259sin\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri zaman q\u0131r\u011f\u0131nlara son qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Ordubad nahiy\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r. 800 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n Ordubadl\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rinin v\u0259 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k silahl\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 sentyabr\u0131n 16-17-d\u0259 Ox\u00e7u-\u015e\u0259b\u0259d\u0259k k\u0259ndl\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edilmi\u015fdi. Bundan sonra sa\u011f qalan \u0259halinin yenid\u0259n \u00f6z k\u0259ndl\u0259rin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 prosesi ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Fakt odur ki, 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 erm\u0259ni kils\u0259sinin v\u0259 erm\u0259ni siyasi partiyalar\u0131n\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirdikl\u0259ri silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259, yeni erm\u0259ni ank-lav\u0131 yaratmaq c\u0259hdl\u0259ri yerli \u0259halinin ciddi m\u00fcqavim\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f tutmam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyalar\u0131 \u0259razisind\u0259 300-d\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si viran edilmi\u015f, \u0259halisi etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qoyulmu\u015fdur.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259rin \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131nda 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 soyq\u0131r\u0131m v\u0259 deportasiyalar silsil\u0259sinin bir m\u0259rh\u0259l\u0259sidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n ssenarisi erm\u0259nil\u0259rin XIX \u0259srin sonunda \u015e\u0259rqi Ana-doluda \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131rd\u0131. \u201cHn\u00e7ak\u201d v\u0259 \u201cDa\u015fnaksutyun\u201d partiyalar\u0131n\u0131n silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum edir, q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dir, bo\u015fald\u0131lm\u0131\u015f k\u0259ndl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rini m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil etdikl\u0259ri v\u0259 strateji c\u0259h\u0259td\u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19255"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19255"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19301,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19255\/revisions\/19301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}