{"id":19030,"date":"2021-08-11T11:11:49","date_gmt":"2021-08-11T08:11:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yeniterter.az\/?p=19030"},"modified":"2021-08-11T11:12:53","modified_gmt":"2021-08-11T08:12:53","slug":"s%c9%99rqi-d%c9%99-bizimdir-q%c9%99rbi-d%c9%99-z%c9%99ng%c9%99zur-nec%c9%99-parcalanib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=19030","title":{"rendered":"\u015e\u018fRQ\u0130 D\u018f B\u0130Z\u0130MD\u0130R, Q\u018fRB\u0130 D\u018f: Z\u018fNG\u018fZUR NEC\u018f PAR\u00c7ALANIB"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-18963 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-61-279x300.jpg\" alt=\"\" width=\"145\" height=\"156\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-61-279x300.jpg 279w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/01-61.jpg 672w\" sizes=\"(max-width: 145px) 100vw, 145px\" \/>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi tarixi z\u0259f\u0259rd\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259ldi. Haz\u0131rda bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259r gedir, tezlikl\u0259 tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z olan Z\u0259ng\u0259zurda regionun iqtisadi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k b\u00f6y\u00fck n\u0259qliyyat infrastrukturunun qurulmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olaca\u011f\u0131q. Amma bu, h\u0259l\u0259 ham\u0131s\u0131 deyil&#8230;<br \/>\nPrezident \u0130lham \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rman \u0259sas\u0131nda Qaraba\u011f iqtisadi zonas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi zonas\u0131 da yarad\u0131ld\u0131. B\u0259s, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 &#8220;Z\u0259ng\u0259zur&#8221; dey\u0259nd\u0259 tarixi-co\u011frafi bax\u0131mdan n\u0259 anla\u015f\u0131l\u0131r, bu \u0259razil\u0259r hans\u0131 torpaqlar\u0131 \u0259hat\u0259 edib v\u0259 nec\u0259 oldu ki, onun h\u00fcdudlar\u0131 d\u0259yi\u015fdi? Q\u0259rbi v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n tarixi n\u0259y\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r?<br \/>\nH\u0259min tarixi Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 1867-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 yarad\u0131l\u0131b. Q\u0259za Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olub. Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131na indiki Qafan, Gorus, Mehri, Sisian, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Z\u0259ngilan rayonlar\u0131 aid idi, m\u0259rk\u0259z d\u0259 Gorus q\u0259s\u0259b\u0259si olub.<!--more--><br \/>\nLakin sonradan bir s\u0131ra arzuolunmaz siyasi prosesl\u0259r c\u0259r\u0259yan etdi. 1920-ci ilin noyabr\u0131n 29-da Erm\u0259nistan sovetl\u0259\u015fdiril\u0259nd\u0259n bir g\u00fcn sonra Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin siyasi v\u0259 t\u0259\u015fkilat b\u00fcrolar\u0131n\u0131n birg\u0259 iclas\u0131 ke\u00e7irildi.H\u0259min iclasda Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si, Qaraba\u011f\u0131n da da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yinetm\u0259 h\u00fcququ verm\u0259k bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olundu. Bu q\u0259rar \u00fczr\u0259 1920-ci ilin dekabr\u0131n 1-d\u0259 \u201cN\u0259rimanov b\u0259yanat\u0131\u201d ad\u0131yla tan\u0131nan b\u0259yanat verildi. AKP-nin Nax\u00e7\u0131van, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 verdiyi q\u0259rar\u0131 ehtiva ed\u0259n h\u0259min \u201cN\u0259rimanov b\u0259yanat\u0131\u201dnda g\u00f6st\u0259rilirdi ki, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van q\u0259zalar\u0131n\u0131n \u0259razisi Sovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259z t\u0259rkib hiss\u0259sidir, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fin \u0259m\u0259k\u00e7i k\u0259ndl\u0259rin\u0259 is\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259 h\u00fcququ verilir. Z\u0259ng\u0259zur h\u00fcdudlar\u0131nda b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar dayand\u0131r\u0131lmal\u0131, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n qo\u015funlar\u0131 buradan \u00e7\u0131xar\u0131lmal\u0131 idi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Orconikidze N\u0259rimanovun bu b\u0259yanat\u0131n\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 n\u00fcmun\u0259si olmayan bir tarixi akt kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdi.<br \/>\nStalin is\u0259 b\u0259yanata bel\u0259 \u015f\u0259rh vermi\u015fdi: \u201cDekabr\u0131n 1-d\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcbahis\u0259li vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0259l \u00e7\u0259kir v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur, Nax\u00e7\u0131van, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Sovet Erm\u0259nistan\u0131na verilm\u0259sini elan edir\u201d. \u018fslind\u0259 Stalinin bu \u015f\u0259rhind\u0259 b\u0259yanat\u0131n mahiyy\u0259ti t\u0259hrif edilmi\u015fdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259min b\u0259yanata g\u00f6r\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Erm\u0259nistana verilmirdi. Bu \u0259razil\u0259rin erm\u0259ni \u0259halisin\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259ddarat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259 h\u00fcququ tan\u0131n\u0131rd\u0131. Lakin 1921-ci ilin Moskva v\u0259 bunun davam\u0131 kimi, Qars konfranslar\u0131nda t\u00fcrk diplomatiyas\u0131n\u0131n ortaya prinsipial m\u00f6vqe qoyaraq, m\u0259s\u0259l\u0259ni sona q\u0259d\u0259r m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131. Amma Z\u0259ng\u0259zur iki hiss\u0259y\u0259 par\u00e7aland\u0131. Qafan, Gorus, Mehri v\u0259 Sisian rayonlar\u0131 Erm\u0259nistana verildi, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Z\u0259ngilan rayonlar\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycan SSR-nin t\u0259rkibind\u0259 qald\u0131. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zur adlar\u0131 meydana \u00e7\u0131xd\u0131. Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zur Erm\u0259nistana verildi, \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qald\u0131. Bel\u0259s\u0259, \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zurun tarixi 1920-ci ilin sonlar\u0131ndan ba\u015flay\u0131r.<br \/>\nZ\u0259ng\u0259zur \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan \u0259hali tarix boyu m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olub. 1828-ci ild\u0259 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u0130randan Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rin\u0259 40 mind\u0259n \u00e7ox erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Eyni zamanda, 1829-cu ild\u0259 Rusiya il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti aras\u0131nda imzalanan \u018fdirn\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Qafqaza t\u0259xmin\u0259n 90-100 min civar\u0131nda erm\u0259ni g\u0259tirildi. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Ona q\u0259d\u0259r erm\u0259nil\u0259r bu torpaqlarda ya\u015fayan \u0259halinin he\u00e7 3-5 faizini t\u0259\u015fkil etm\u0259yibl\u0259r. Tarix boyu Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisind\u0259 erm\u0259ni g\u00f6r\u00fcnm\u0259yib. \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n b\u0259zi \u0259razil\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r olub. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n xalq\u0131n s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay, \u018fdirn\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra h\u0259yata ke\u00e7irildi. Sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 Kr\u0131m sava\u015f\u0131ndan, 1877-78-ci ill\u0259rin Rusiya-Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n, eyni zamanda, 19-cu \u0259srin sonlar\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tind\u0259 qald\u0131rd\u0131qlar\u0131 qiyamlar u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndikd\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259rin Qafqaza yeni k\u00f6\u00e7 dal\u011falar\u0131 ba\u015f verdi. Az\u0259rbaycan\u0131n, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u0130r\u0259van il\u0259 Yelizavetpol quberniyalar\u0131n\u0131n dig\u0259r \u0259razil\u0259ri kimi Z\u0259ng\u0259zur torpaqlar\u0131 da bu k\u00f6\u00e7 hesab\u0131na erm\u0259ni m\u0259skunla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qald\u0131. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259r 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 v\u0259 Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 d\u0259 davam etdirildi. B\u00fct\u00fcn bu k\u00f6\u00e7l\u0259r\u0259 baxmayaraq, Z\u0259ng\u0259zurun Q\u0259rb hiss\u0259sinin Erm\u0259nistana verilm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r bu \u0259razil\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 d\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. \u00dcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 is\u0259 h\u0259r zaman t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lmanlar malik olublar.<br \/>\nYelizavetpol quberniyas\u0131 bir ne\u00e7\u0259 q\u0259zadan ibar\u0259t olub: Yelizavetpol, Qazax, Nuxa, \u018fr\u0259\u015f, Cavan\u015fir, \u015eu\u015fa, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131. \u0130ndiki \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur is\u0259 1920-ci ild\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zurun Az\u0259rbaycan SSR-nin t\u0259rkibind\u0259 qalan \u0259razil\u0259rini \u0259hat\u0259 edir. La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan v\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq, C\u0259bray\u0131l rayonu bura daxil olub. Z\u0259ng\u0259zurun \u015e\u0259rqi il\u0259 Q\u0259rbi n\u0259inki tarixi, el\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan da bir-birin\u0259 s\u0131x tell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olub. Amma \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun t\u0259rkibin\u0259 daxil olan bu rayonlar\u0131n iqtisadi birliyi var idi. Eyni iqtisadi sistem qurmu\u015fdular. B\u00f6lg\u0259l\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 vahid iqtisadiyyat\u0131 olacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi tarixi z\u0259f\u0259rd\u0259n sonra Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259ldi. Haz\u0131rda bu istiqam\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259r gedir, tezlikl\u0259 tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z olan Z\u0259ng\u0259zurda regionun iqtisadi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k b\u00f6y\u00fck n\u0259qliyyat infrastrukturunun qurulmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olaca\u011f\u0131q. Amma bu, h\u0259l\u0259 ham\u0131s\u0131 deyil&#8230; Prezident \u0130lham \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rman \u0259sas\u0131nda Qaraba\u011f iqtisadi zonas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi zonas\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19030"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19030"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19032,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19030\/revisions\/19032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}