{"id":18102,"date":"2021-05-07T08:35:56","date_gmt":"2021-05-07T05:35:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.yeniterter.az\/?p=18102"},"modified":"2021-05-07T08:43:39","modified_gmt":"2021-05-07T05:43:39","slug":"18102","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=18102","title":{"rendered":"2021-ci il-\u201cNizami G\u0259nc\u0259vi \u0130li\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u015e\u018fRQ \u0130NT\u0130BAHININ Z\u0130RV\u018fS\u0130 N\u0130ZAM\u0130 G\u018fNC\u018fV\u0130<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-18103 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/3-11-238x300.jpg\" alt=\"\" width=\"147\" height=\"186\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/3-11-238x300.jpg 238w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/3-11.jpg 591w\" sizes=\"(max-width: 147px) 100vw, 147px\" \/>Q\u0259dim G\u0259nc\u0259d\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7an Az\u0259rbaycan \u015fairi, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Nizami \u00f6mr\u00fc boyu bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Nizami t\u0259hsilini G\u0259nc\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l bilirdi.<br \/>\nNizami t\u0259vaz\u00f6kar, \u0259m\u0259ksev\u0259r, g\u00f6z\u00fctox, ba\u015fqalar\u0131 il\u0259 m\u00fclayim r\u0259ftar ed\u0259n insani l\u0259yaq\u0259t sahibi hesab edir, ham\u0131n\u0131 bel\u0259 olma\u011fa s\u0259sl\u0259yirdi. Onun lirik \u015feirl\u0259rind\u0259 z\u00fclm\u0259, haqs\u0131zl\u0131\u011fa, \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 d\u0259rin nifr\u0259t v\u0259 etiraz var idi.<br \/>\nNizami G\u0259nc\u0259vi lirik \u015feirl\u0259rin, \u201cX\u0259ms\u0259\u201d (\u201cBe\u015flik\u201d) ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201d, \u201cXosrov v\u0259 \u015eirin\u201d, \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d, \u201cYeddi g\u00f6z\u0259l\u201d, \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d poemalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. Nizami G\u0259nc\u0259vid\u0259n sonra \u015e\u0259rqin bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259ri onun t\u0259siri il\u0259 X\u0259ms\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015flar.<br \/>\nOrta \u0259srl\u0259r \u015e\u0259rqinin yeti\u015fdirdiyi \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259rd\u0259n olan Nizami G\u0259nc\u0259vinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na aid h\u0259r bir n\u00fcmun\u0259 \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir tarixi d\u00f6vr\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131xaran t\u0259hlild\u0259n ibar\u0259tdir.<br \/>\nSirr deyil ki, onun poemalar\u0131 \u0259d\u0259bi tarix\u0259 yeni n\u0259f\u0259s g\u0259tirib. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin himay\u0259si il\u0259 2002-ci ild\u0259 &#8220;X\u0259ms\u0259&#8221;nin yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131na ba\u015flan\u0131l\u0131b. Hesab <!--more-->edir\u0259m ki, bu ilin \u201cNizami G\u0259nc\u0259vi \u0130li\u201d<br \/>\nelan edilm\u0259si yeni tarixi q\u0259l\u0259b\u0259mizin fonunda t\u0259kc\u0259 b\u0259dii deyil, h\u0259m d\u0259 siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\nQeyd etdiyim kimi, klassikin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259bli\u011f edil\u0259n ideyalar bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur v\u0259 bu g\u00fcn ya\u015fanan hadis\u0259l\u0259r\u0259 sanki bir g\u00fczg\u00fc sal\u0131r. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, \u201c\u0130sg\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d poemas\u0131 onun ideal, \u0259dal\u0259tli v\u0259 b\u0259rab\u0259r c\u0259miyy\u0259t konsepsiyas\u0131nda insan haqlar\u0131 ideyas\u0131n\u0131n t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr. O, sonuncu poemas\u0131nda yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu \u0259sas g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u0259dal\u0259tli, humanist, pe\u015f\u0259kar h\u00f6kmdar obraz\u0131n\u0131, n\u0259hay\u0259t, \u0130sg\u0259nd\u0259rin timsal\u0131nda zirv\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xara bildi. \u015eair hesab edirdi ki, yaln\u0131z y\u00fcks\u0259k insani keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan \u015f\u0259xs d\u00f6vl\u0259t idar\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan \u0259s\u0259rin aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vr v\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f oluruq.<br \/>\n<strong>M\u0259sl\u0259h\u0259t\u0259 m\u00f6htacd\u0131r \u0259dal\u0259t h\u0259r bir zaman,<\/strong><br \/>\n<strong>Xalqa z\u00fclm\u00fcn amans\u0131z c\u0259zas\u0131ndan dad, aman.<\/strong><br \/>\n<strong>Can yand\u0131rsan orduna, m\u0259ml\u0259k\u0259t\u0259, yurduna,<\/strong><br \/>\n<strong>Arxalana bil\u0259rs\u0259n \u00f6z xalq\u0131na, orduna.<\/strong><br \/>\n<strong>Z\u00fclmkarl\u0131q da\u011f\u0131dar, b\u0259rbad eyl\u0259r \u00f6lk\u0259ni,<\/strong><br \/>\n<strong>\u018fdal\u0259t s\u0259ad\u0259tl\u0259 abad eyl\u0259r \u00f6lk\u0259ni.<\/strong><br \/>\nNizaminin \u0259xlaq v\u0259 \u0259xlaq t\u0259rbiy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259y\u0259rli fikir v\u0259 ideyalar\u0131, hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259ri b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi t\u0259rbiy\u0259sind\u0259 \u00f6n\u0259mli rol oynay\u0131b. H\u0259tta H\u00f6te dahi \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259ki bu c\u0259h\u0259ti y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131 ki, Nizaminin \u0259xlaqi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 b\u0259dii bir s\u0259mimilik var.<br \/>\nOnun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259xlaqi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 paralel olaraq estetik t\u0259rbiy\u0259 ideyas\u0131 da ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Nizamiy\u0259 g\u00f6r\u0259 insan\u0131n zahiri, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, s\u00f6z\u00fc v\u0259 \u0259xlaq\u0131 da g\u00f6z\u0259l olmal\u0131d\u0131r. Eyni zamanda, onun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z h\u0259m d\u0259 sufi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq pey\u011f\u0259mb\u0259rin s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, \u00e7\u00fcnki sufi \u00fc\u00e7\u00fcn poeziya &#8211; pey\u011f\u0259mb\u0259rin dini ibad\u0259ti dem\u0259kdir. Sufizm d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideya v\u0259 motivl\u0259ri il\u0259 Nizami \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lbedici fikir qayna\u011f\u0131 olub des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q. \u015eair bu qayna\u011fa bigan\u0259 qalmam\u0131\u015f, sufi ideya v\u0259 motivl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fdir. Lakin sufizmd\u0259n yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259hr\u0259l\u0259nib.<br \/>\n\u015e\u0259rq intibah\u0131 zirv\u0259si say\u0131lan Nizami G\u0259nc\u0259vini m\u00fcasir d\u00f6vr dili il\u0259 h\u0259m d\u0259 tolerant adland\u0131ra bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u0259n y\u00fcks\u0259k meyar\u0131 insanl\u0131q idi. \u0130rqi, milli v\u0259 dini ayr\u0131-se\u00e7kiliyi tamamil\u0259 r\u0259dd ed\u0259n \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bunu a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6rm\u0259k olur. Onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u00fcrk, fars, hind, \u0259r\u0259b, \u00e7in, z\u0259nci, yunan v\u0259 s. xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 rast g\u0259lirik. Humanizm prinsipini \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259n \u015fair m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259r\u0259 m\u0259nsub bu obrazlar\u0131n he\u00e7 birinin milliyy\u0259ti, yaxud dini g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131r. Onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u0259dal\u0259t, xalq xo\u015fb\u0259xtliyi, y\u00fcks\u0259k m\u0259qs\u0259dl\u0259r u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rlar. \u0130nsan \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259, insan \u0259m\u0259yin\u0259 ehtiram \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 m\u00f6vzular\u0131ndand\u0131r.<br \/>\n<strong>H\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fcnyada yax\u015f\u0131l\u0131q axtar,<\/strong><br \/>\n<strong>Yax\u015f\u0131 ad almaqla \u0259b\u0259diyy\u0259t var.<\/strong><br \/>\n<strong>Yax\u015f\u0131 ad alm\u0131\u015fla yax\u015f\u0131 ol m\u00fcdam,<\/strong><br \/>\n<strong>Yoxsa ax\u0131r \u00f6z\u00fcn olarsan b\u0259dnam.<\/strong><br \/>\nNizami G\u0259nc\u0259vi h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r \u015f\u0259xs idi. O, t\u0259svir etdiyi b\u00fct\u00fcn hadis\u0259l\u0259ri v\u0259t\u0259ni Az\u0259rbaycanla \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259, v\u0259t\u0259nin ke\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259rini t\u0259r\u0259nn\u00fcm etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. Onun v\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259ti yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda do\u011fma xalq yolunda q\u0259hr\u0259manl\u0131q ideyas\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fir.<br \/>\nNizami yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r, nankor qon\u015fular, z\u00fclmkar, x\u0259yan\u0259tkar obrazlara n\u0259z\u0259r sald\u0131qda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n ki, sanki dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t b\u00fct\u00fcn bu obrazlar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k yaz\u0131b. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 h\u0259r bir n\u00fcmun\u0259\u2013ist\u0259r poemalar, ist\u0259rs\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259ri v\u0259 divan\u0131 \u0259srl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259, \u00f6z mahiyy\u0259tini itirm\u0259y\u0259r\u0259k aktual qal\u0131b.<br \/>\n<strong>D\u00fcnyan\u0131n i\u015fini yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn s\u0259n,<\/strong><br \/>\n<strong>N\u0259 \u0259ks\u0259n onu da s\u0259n bi\u00e7\u0259c\u0259ks\u0259n.<\/strong><br \/>\n<strong>Yax\u015f\u0131 i\u015f d\u0259 g\u00f6rs\u0259n, pis i\u015f d\u0259, inan,<\/strong><br \/>\n<strong>Unutmaz onlar\u0131 bu qoca d\u00f6vran<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>P\u0259rvan\u0259 H\u00fcseyinzad\u0259,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u015eamil \u018fhm\u0259dov ad\u0131na D\u00fcy\u0259rli k\u0259nd \u00fcmumi orta m\u0259kt\u0259bin<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u015e\u018fRQ \u0130NT\u0130BAHININ Z\u0130RV\u018fS\u0130 N\u0130ZAM\u0130 G\u018fNC\u018fV\u0130 Q\u0259dim G\u0259nc\u0259d\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7an Az\u0259rbaycan \u015fairi, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Nizami \u00f6mr\u00fc boyu bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Nizami t\u0259hsilini G\u0259nc\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fr\u0259b v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18102"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18102"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18108,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18102\/revisions\/18108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}