{"id":16954,"date":"2021-01-08T08:46:38","date_gmt":"2021-01-08T05:46:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=16954"},"modified":"2021-01-08T08:47:34","modified_gmt":"2021-01-08T05:47:34","slug":"insan-h%c9%99yatinin-goz%c9%99lliyi-onun-saglamligidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=16954","title":{"rendered":"\u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 QI\u015e F\u018fSL\u0130N\u0130N X\u018fST\u018fL\u0130KL\u018fR\u0130<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-16955 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/xestelik-1-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"179\" height=\"119\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/xestelik-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/xestelik-1.jpg 530w\" sizes=\"(max-width: 179px) 100vw, 179px\" \/>Havalar\u0131n k\u0259skin soyumas\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r b\u0259zi m\u00f6vs\u00fcmi x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259 g\u0259tirir. Bu zaman xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259r daha da k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Soyuq hava \u015f\u0259raiti angina, bronxial-astma v\u0259 dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na m\u00fcnbit \u015f\u0259rait yarad\u0131r. B\u0259z\u0259n bir \u00e7oxumuz yaranan x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 etinas\u0131z yana\u015f\u0131r\u0131q. Amma unutmayaq ki, bu x\u0259st\u0259likl\u0259r insanlar\u0131n normal \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 mane olan \u0259sas amill\u0259r s\u0131ras\u0131nda birinci yerd\u0259 dayan\u0131r.<br \/>\nPay\u0131z\u0131n son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 havalar\u0131n soyumas\u0131 immuniteti z\u0259if olan orqanizml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab edilir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, f\u0259si l d\u0259yi\u015fk\u0259nliyin\u0259 h\u0259r orqanizm f\u0259rqli reaksiya verir.<br \/>\n\u018fg\u0259r insan tam sa\u011flamd\u0131rsa, bunun ona h\u0259r hans\u0131 t\u0259siri olmur. Amma sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131nda problem ya\u015fanan, immun sistemi z\u0259if olanlar tez bir zamanda bu d\u0259yi\u015fk\u0259nliy\u0259 reaksiya verirl\u0259r. B\u0259s soyuq q\u0131\u015f aylar\u0131nda x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n nec\u0259 qorunmaq olar?<!--more--><br \/>\nQ\u0131\u015f aylar\u0131nda daha \u00e7ox yay\u0131lan x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qripdir. Qrip daha \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u0259 m\u00f6vcud olmas\u0131na baxmayaraq, \u0259slind\u0259, 1918-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n b\u00f6y\u00fck epidemiya il\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lmi\u015f bir x\u0259st\u0259likdir. \u201c\u0130span qripi\u201dnd\u0259n 1918-ci ild\u0259, t\u0259xmin\u0259n, 20 milyon insan \u00f6l\u00fcb. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 epidemiyalar yay\u0131l\u0131b. 1957-1985-ci ill\u0259rd\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan 16 epidemiyan\u0131n h\u0259r birind\u0259 AB\u015e-da 10-40 min aras\u0131nda insan v\u0259fat edib. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 bel\u0259 bir t\u0259hl\u00fck\u0259 olmasa da, \u201cqu\u015f qripi\u201d, \u201cdonuz qripi\u201d kimi viruslar d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin iqtisadiyyat\u0131na milyonlarla dollar ziyan vurub, y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olub.<br \/>\nH\u0259kim deyir ki, qrip y\u00fcks\u0259k h\u0259rar\u0259t, \u0259z\u0259l\u0259, oynaq, ba\u015f, bo\u011faz a\u011fr\u0131lar\u0131, i\u015ftahas\u0131zl\u0131q, g\u00f6zl\u0259rd\u0259 q\u0131zart\u0131, quru \u00f6sk\u00fcr\u0259k v\u0259 hals\u0131zl\u0131qla m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n yuxar\u0131 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131 infeksiyas\u0131d\u0131r. B\u0259z\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 u\u015faqlarda \u00fcr\u0259kbulanmas\u0131, qusma v\u0259 ishalla m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. X\u0259st\u0259liyin \u00f6mr\u00fc b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259 3-5, u\u015faqlarda 7 g\u00fcn\u0259d\u0259k olur. Qrip\u0259 yoluxan insan 5-7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 sa\u011falsa da, b\u0259zi hallarda bu, qulaq v\u0259 a\u011fciy\u0259r infeksiyalar\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 sonradan orqanizmd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif probleml\u0259rin yaranmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n profilaktik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k vacibdir. \u018fg\u0259r orqanizmd\u0259 qripd\u0259n ba\u015fqa dig\u0259r x\u0259st\u0259lik d\u0259 varsa, bu zaman h\u0259min x\u0259st\u0259liyin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 qrip\u0259 b\u00fct\u00fcn \u201cx\u0259st\u0259likl\u0259rin a\u00e7ar\u0131\u201d deyirl\u0259r. H\u0259min x\u0259st\u0259liyin yay\u0131lmas\u0131, ad\u0259t\u0259n, pay\u0131z\u0131n ilk aylar\u0131nda ba\u015flay\u0131r, noyabr, dekabr aylar\u0131nda art\u0131r. B\u0259z\u0259n aprel v\u0259 may aylar\u0131nad\u0259k davam edir.<br \/>\nOnu da vur\u011fulayaq ki, qrip x\u0259st\u0259liyi b\u00fct\u00fcn m\u00f6vs\u00fcml\u0259rd\u0259 yay\u0131la bil\u0259r. Amma q\u0131\u015f aylar\u0131nda geni\u015f yay\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi insanlar\u0131n qapal\u0131 m\u0259kanlarda daha \u00e7ox olmas\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7\u0259rid\u0259ki quru hava viruslar\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259t ya\u015famas\u0131na s\u0259b\u0259b olan amill\u0259rd\u0259ndir. Qrip\u0259 yoluxan adam\u0131n istifad\u0259 etdiyi qap\u0131, telefon d\u0259st\u0259kl\u0259ri d\u0259 infeksiya m\u0259nb\u0259yi ola bil\u0259r. H\u0259tta t\u0259yyar\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259ri il\u0259 virus bir \u00f6lk\u0259-d\u0259n dig\u0259rin\u0259 asanl\u0131qla \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\nH\u0259kim onu da bildirdi ki, qripd\u0259n qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar m\u00fctl\u0259q A, C v\u0259 E vitaminl\u0259ri, minerallarla z\u0259ngin olan qidalar\u0131 daim q\u0259bul etm\u0259lidirl\u0259r. Bu bax\u0131mdan bal\u0131q, q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t, s\u00fcd, qat\u0131q, k\u00f6k, d\u00fcy\u00fc, \u015f\u00fcy\u00fcd, c\u0259f\u0259ri, brokoli, ispanaq kimi qidalar A vitamini il\u0259, ya\u015f\u0131l bib\u0259r, sitrus bitkil\u0259ri, so\u011fan, k\u0259r\u0259viz, kivi C vitamini il\u0259 z\u0259ngindir. Unutmayaq ki, C vitamini m\u00fcqavim\u0259ti art\u0131r\u0131r, immuniteti g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 orqanizmi x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qoruyur. Bitki m\u0259n\u015f\u0259li ya\u011flar, t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r, yumurta kimi qidalarda is\u0259 antioksidan x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan E vitamini var. E vitamini d\u0259 immunitet sistemini g\u00fccl\u0259ndirir. Turp, g\u00f6b\u0259l\u0259k, sar\u0131msaq kimi bitkil\u0259rd\u0259, h\u0259m\u00e7inin bal\u0131q v\u0259 dig\u0259r d\u0259niz m\u0259hsullar\u0131nda da m\u00fcqavim\u0259ti art\u0131ran selenium var. \u018ft, pendir, yumurta, quru paxlal\u0131lar, k\u0259p\u0259kli tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 orqanizm\u0259 faydal\u0131 olan sinkl\u0259 z\u0259ngindir. D\u00fczg\u00fcn qidalanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vitaminl\u0259rl\u0259 z\u0259ngin olan \u0259rzaqlar\u0131n nizaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<br \/>\nOrqanizmin z\u00fclal, ya\u011f, \u015f\u0259k\u0259r, vitamin ehtiyac\u0131 yet\u0259rinc\u0259 t\u0259min olunmazsa, b\u0259d\u0259nin m\u00fcqavim\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259r v\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs orqanlar\u0131 viruslar\u0131n t\u0259siri il\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 qida d\u0259y\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131 olan, ya\u011fl\u0131 yem\u0259kl\u0259rin (hamburger, d\u00f6n\u0259r, c\u0131zb\u0131z, haz\u0131r \u015forbalar) h\u0259ddind\u0259n art\u0131q q\u0259bul edilm\u0259si qrip kimi infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxma riskini art\u0131r\u0131r.<br \/>\n\u0130nsanlar bel\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n sad\u0259 bir yolla \u00f6zl\u0259rini qoruya bil\u0259rl\u0259r. K\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmazdan \u0259vv\u0259l adi sabundan ki\u00e7ik bir hiss\u0259 k\u0259sib q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t\u0259 buruna qoymaq faydal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki burun sabundan q\u0131c\u0131qlan\u0131r v\u0259 qrip\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259bii d\u0259rman olan interferon ifraz etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<br \/>\nUnutmaq olmaz ki, ist\u0259nil\u0259n x\u0259st\u0259lik zaman\u0131 antibiotikl\u0259r ancaq h\u0259kimin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 q\u0259bul edil\u0259 bil\u0259r. Yet\u0259rinc\u0259 su i\u00e7m\u0259k t\u0259n\u0259ff\u00fcs orqanlar\u0131 h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin virusa bula\u015fan damlac\u0131qlara qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sini t\u0259min edir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 d\u0259 h\u0259r g\u00fcn 10-12 st\u0259kan maye q\u0259bul edilm\u0259lidir.<br \/>\nNizaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 idman etm\u0259k d\u0259 m\u00fcqavim\u0259tin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. H\u0259r s\u0259h\u0259r soyuq du\u015f, x\u00fcsusil\u0259 burun-q\u0131rtlaq hiss\u0259sind\u0259 qan d\u00f6vran\u0131n\u0131 nizamlay\u0131r v\u0259 viruslara qar\u015f\u0131 yax\u015f\u0131 \u201cm\u00fcdafi\u0259 s\u0259ddi\u201d yarad\u0131r. Bu \u00fcsula v\u0259rdi\u015f ed\u0259nl\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n rahatl\u0131qla qorunurlar.<br \/>\nMaraql\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, qrip\u0259 yoluxmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6nc\u0259 stresd\u0259n uzaq olmaq vacibdir. \u00c7\u00fcnki stress m\u00fcqavim\u0259ti azaldaraq x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yol a\u00e7an \u0259h\u0259miyy\u0259tli amill\u0259rd\u0259n biridir. Qrip x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulmu\u015f adam\u0131n \u0259\u015fyalar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmaq riskini art\u0131r\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n t\u0259mizliy\u0259 fikir verm\u0259k, \u015f\u0259xsi gigiyenan\u0131 qorumaq \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Yuxu rejimin\u0259 d\u0259 diqq\u0259t et-m\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u0130nsan yuxusuz qalanda b\u0259d\u0259n h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri z\u0259ifl\u0259yir v\u0259 onlar\u0131n virusla m\u00fcbariz\u0259 qabiliyy\u0259ti yar\u0131bayar\u0131 azal\u0131r.<br \/>\nQrip x\u0259st\u0259sinin oldu\u011fu ota\u011f\u0131n normal temperaturda saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 tez-tez havaland\u0131r\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n a\u00e7\u0131q havada olmas\u0131 vacibdir. X\u00fcsusil\u0259 u\u015faqlar\u0131 soyuq g\u00fcnl\u0259rd\u0259 bel\u0259, a\u00e7\u0131q havadan m\u0259hrum etm\u0259k olmaz. \u018fksin\u0259, onlar t\u0259miz havada \u00e7ox g\u0259zm\u0259lidirl\u0259r. Bu zaman qal\u0131n paltarlar\u0131 \u00fcst-\u00fcst\u0259 geyindirm\u0259k, u\u015fa\u011f\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259rfl\u0259rl\u0259 s\u0131x ba\u011flamaq d\u00fczg\u00fcn deyil. Bu, u\u015faqlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259sin\u0259, m\u00fcxt\u0259lif oyunlar oynamas\u0131na mane\u00e7ilik yarada bil\u0259r.<br \/>\nQripd\u0259n ham\u0131 qorunmal\u0131d\u0131r. Amma el\u0259 insanlar vard\u0131r ki, buna, x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259lidirl\u0259r. 65 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r, astma v\u0259 xroniki a\u011fciy\u0259r, \u015f\u0259k\u0259r, \u00fcr\u0259k v\u0259 ya b\u00f6yr\u0259k x\u0259st\u0259l\u0259ri, orqan n\u0259ql edilmi\u015f, im-mun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 olan \u015f\u0259xsl\u0259r, hamil\u0259 qad\u0131nlar, k\u00f6rp\u0259l\u0259r qripd\u0259n daha \u00e7ox qorunmal\u0131d\u0131rlar. Yaddan \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131m deyil ki, orqanizmin sa\u011flam olmas\u0131 h\u0259r bir insan\u0131n \u00f6z \u0259lind\u0259dir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 QI\u015e F\u018fSL\u0130N\u0130N X\u018fST\u018fL\u0130KL\u018fR\u0130 Havalar\u0131n k\u0259skin soyumas\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r b\u0259zi m\u00f6vs\u00fcmi x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259 g\u0259tirir. Bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16954"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16954"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16954\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16957,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16954\/revisions\/16957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}