{"id":16598,"date":"2020-11-30T10:11:26","date_gmt":"2020-11-30T07:11:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=16598"},"modified":"2020-11-30T10:11:26","modified_gmt":"2020-11-30T07:11:26","slug":"koronavirusdan-usaqlari-qoruyaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=16598","title":{"rendered":"KORONAV\u0130RUSDAN U\u015eAQLARI QORUYAQ"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-16599 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/05-14-300x197.jpg\" alt=\"\" width=\"153\" height=\"100\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/05-14-300x197.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/05-14-1024x673.jpg 1024w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/05-14-768x505.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/05-14.jpg 1460w\" sizes=\"(max-width: 153px) 100vw, 153px\" \/>21-ci \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n koronavirus infeksiyas\u0131 (COVID-19) pandemiyas\u0131 (t\u00f6r\u0259dici SARS-CoV-2 virusu) 2019-cu ilin dekabr ay\u0131nda \u00c7ind\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmaqda davam edir. Az\u0259rbaycan daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada koronavirus infeksiyas\u0131na tutulmu\u015f x\u0259st\u0259l\u0259r aras\u0131nda COVID-19-un u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k risk t\u0259\u015fkil etm\u0259diyi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. B\u0259zi u\u015faqlar v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r COVID-19 il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259ns\u0259 d\u0259, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 hallar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tini b\u00f6y\u00fckl\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Lakin koronavirus infeksiyas\u0131 pandemiyas\u0131 u\u015faqlarda emosional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<!--more--> Bu \u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015ftahs\u0131zl\u0131q, narahatl\u0131q, qorxu, q\u0259mginlik, diqq\u0259ti toplamaqda \u00e7\u0259tinlik, stress v\u0259 s. \u0259lam\u0259tl\u0259r il\u0259 g\u00f6st\u0259rir. U\u015faqlarda bel\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259n valideynl\u0259r, b\u00f6y\u00fckl\u0259r bigan\u0259 qalmamal\u0131, onlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na d\u0259st\u0259k olmal\u0131d\u0131rlar.<br \/>\nKoronavirus x\u0259st\u0259liyinin \u0259lam\u0259tl\u0259ri u\u015faqlarda v\u0259 yetkinl\u0259rd\u0259 eynidir. Bununla yana\u015f\u0131, COVID-19 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f olan u\u015faqlarda, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, y\u00fcng\u00fcl \u0259lam\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u0259st\u0259lik onlarda q\u0131zd\u0131rma, burun axmas\u0131 v\u0259 \u00f6sk\u00fcr\u0259k kimi soyuqd\u0259ym\u0259 simptomlar\u0131 il\u0259 t\u0259zah\u00fcr edir. Bu simptomlara qusma v\u0259 ishal \u0259lam\u0259tl\u0259ri da qo\u015fula bil\u0259r. Bununla yana\u015f\u0131, a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259ri olanlar v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131 n\u0259zar\u0259t edilm\u0259y\u0259n pasiyentl\u0259r a\u011f\u0131r gedi\u015fli respirator x\u0259st\u0259likl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n koronavirus infeksiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k risk qrupuna aid edilirl\u0259r:<br \/>\n&#8211; Xroniki a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259liyi v\u0259 ya orta a\u011f\u0131r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 astma;<br \/>\n&#8211; ciddi \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri;<br \/>\n&#8211; immun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131;<br \/>\n&#8211; diabet;<br \/>\n&#8211; xroniki b\u00f6yr\u0259k x\u0259st\u0259liyi;<br \/>\n&#8211; qaraciy\u0259r x\u0259st\u0259liyi.<br \/>\nUnutmay\u0131n ki, viruslar insan\u0131n irqind\u0259n v\u0259 etnik m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq h\u0259r k\u0259s\u0259 yoluxa bil\u0259r. Kimin COVID-19-a yoluxa bil\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259rziyy\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinin;<br \/>\nAncaq d\u00fcr\u00fcst v\u0259 d\u0259qiq olan m\u0259lumat\u0131 u\u015faqlara \u00e7atd\u0131r\u0131n. COVID-19 &#8220;korona-virus x\u0259st\u0259liyi 2019\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131sa add\u0131r. Yeni bir virusdur. H\u0259kiml\u0259r v\u0259 elm adamlar\u0131 h\u0259l\u0259 bunu \u00f6yr\u0259nirl\u0259r. H\u0259-kiml\u0259rin v\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin ham\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 sa\u011flam qalmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131n.<br \/>\nU\u015faqlar\u0131 v\u0259 m\u0259kt\u0259b i\u015f\u00e7il\u0259rini qoruma\u011fa k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259n h\u0259r bir yenilikl\u0259ri m\u00fczakir\u0259 edin (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259l yuman\u0131n \u00e7oxald\u0131lmas\u0131, t\u0259drisin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti dayand\u0131r\u0131lmas\u0131, t\u0259dbirl\u0259rin v\u0259 ya f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin l\u0259\u011fvi v\u0259 s.).<br \/>\nCOVID-19 virusunun yay\u0131lmas\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaq, u\u015faqlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259kd\u0259n qorunaraq sa\u011flam qalmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn gigiyena qaydalar\u0131na riay\u0259t edilm\u0259sinin vacibliyini izah edin.<br \/>\nU\u015faqlara \u00f6sk\u00fcr\u0259n v\u0259 ya asq\u0131ran, yaxud da x\u0259st\u0259 olan insanlardan uzaq durma\u011f\u0131n \u00f6n\u0259mliyini a\u00e7\u0131qlay\u0131n;<br \/>\nOnlara \u00f6sk\u00fcrd\u00fckd\u0259 v\u0259 ya asq\u0131rd\u0131qda quru salfetin i\u00e7in\u0259 v\u0259 ya dirs\u0259k b\u00fck\u00fcml\u0259rin\u0259 do\u011fru a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 y\u00f6n\u0259ltm\u0259l\u0259rini, sonra h\u0259min salfeti d\u0259rhal zibil qutusuna atmalar\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131n.<br \/>\nU\u015faqlar\u0131 \u0259l yuma v\u0259rdi\u015fin\u0259 al\u0131\u015fd\u0131r\u0131n:<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-16600 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/\u0441\u043a\u0430\u0447\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435-\u0444\u0430\u0439\u043b\u044b-49.jpg\" alt=\"\" width=\"211\" height=\"118\" \/><br \/>\n* \u0259ll\u0259ri tez-tez sabun v\u0259 su v\u0259 ya spirt \u0259sasl\u0131 \u0259l dezinfeksiyaedici madd\u0259l\u0259r (dezinfektanlar) istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k t\u0259mizl\u0259m\u0259k. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 ictimai yerd\u0259 olduqdan v\u0259 ya burunu \u00fcf\u00fcrd\u00fckd\u0259n, \u00f6sk\u00fcrd\u00fckd\u0259n v\u0259 ya asq\u0131rd\u0131qdan sonra \u0259ll\u0259r sabun v\u0259 su il\u0259 \u0259n az\u0131 20 saniy\u0259 yuyulmal\u0131d\u0131r. Sabun v\u0259 su olmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 \u0259n az 60% spirt \u0259lav\u0259 edilmi\u015f \u0259l t\u0259mizl\u0259yici vasit\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r;<br \/>\n* laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, yuyula bil\u0259n u\u015faq oyuncaqlar\u0131 da daxil olmaqla \u0259\u015fyalar\u0131n yuyulmas\u0131;<br \/>\n* yuyulmam\u0131\u015f \u0259ll\u0259rl\u0259 \u00fcz, a\u011f\u0131z, burun v\u0259 g\u00f6zl\u0259rin\u0259 toxundurmama\u011f\u0131n virus v\u0259 mikroblar\u0131n b\u0259d\u0259nd\u0259n k\u0259-narda qalmas\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259sini izah edin;<br \/>\n* u\u015faqlar\u0131 h\u0259r \u015feyi t\u0259miz saxlamalar\u0131, evd\u0259 v\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259 masalar, qap\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259ri, i\u015f\u0131q ke\u00e7iricil\u0259ri v\u0259 uzaqdan idar\u0259etm\u0259 kimi \u0259n \u00e7ox toxunulan \u0259\u015fyalar\u0131 t\u0259mizl\u0259m\u0259kd\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirin;<br \/>\n* x\u00fcsusil\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 v\u0259 u\u015faq m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 spirtli i\u00e7kil\u0259rin udulmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l dezinfektan\u0131 vasit\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n g\u0259nc u\u015faqlara n\u0259zar\u0259t edin;<br \/>\nkarantinl\u0259 \u0259laq\u0259dar sosial uzaqla\u015fma zaman\u0131 u\u015faqlar\u0131n\u0131z\u0131n dostlar\u0131 v\u0259 m\u0259kt\u0259b yolda\u015flar\u0131 il\u0259 sosial \u0259laq\u0259l\u0259rini qorumalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn telefon v\u0259 ya videodan\u0131\u015f\u0131qlar qurmalar\u0131na k\u00f6m\u0259k edin.<br \/>\nCOVID-19 virusu haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. M\u0259s\u0259l\u0259n, son zamanlarda bu virus \u00e7ox insan\u0131 x\u0259st\u0259 etdi. Elm adamlar\u0131 v\u0259 h\u0259kiml\u0259r insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin, x\u00fcsu-s\u0259n d\u0259 u\u015faqlar\u0131n yax\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r, lakin b\u0259zi insanlar bu virusla m\u00f6hk\u0259m x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. COVID-19 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcxt\u0259lif insanlarda f\u0259rqli g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir. COVID-19 il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nmi\u015f bir \u00e7ox insanda bu, bir q\u0259d\u0259r qrip x\u0259st\u0259liyin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Onlarda q\u0131zd\u0131rma, \u00f6sk\u00fcr\u0259k v\u0259 ya d\u0259rind\u0259n n\u0259f\u0259s almaqda \u00e7\u0259tinlik ola bil\u0259r. COVID-19-a yoluxmu\u015f insanlar\u0131n \u00e7oxu x\u0259st\u0259liyi a\u011f\u0131r ke\u00e7irmirl\u0259r. Yaln\u0131z yoluxanlar\u0131n ki\u00e7ik bir qrupu daha ciddi probleml\u0259r ya\u015fay\u0131r. H\u0259kiml\u0259rin bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r olan m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 u\u015faqlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti x\u0259st\u0259l\u0259nmir. Bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fckl\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259ns\u0259 d\u0259, onlar\u0131n da \u0259ks\u0259riyy\u0259ti sa\u011fal\u0131r. H\u0259tta \u0259g\u0259r u\u015faqlar x\u0259st\u0259l\u0259ns\u0259 bel\u0259, bu, o dem\u0259k deyil ki, onlarda COVID-19 var. \u0130nsanlar h\u0259r n\u00f6v viruslardan v\u0259 mikroblardan x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Unutmamal\u0131, m\u00fch\u00fcm \u015fey odur ki, \u0259g\u0259r siz x\u0259st\u0259l\u0259ns\u0259niz, h\u0259kiml\u0259r v\u0259 evd\u0259ki b\u00f6y\u00fckl\u0259r siz\u0259 laz\u0131m olan h\u0259r bir k\u00f6m\u0259yi g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r.<br \/>\nQeyd olunan prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda qurulan s\u00f6hb\u0259tl\u0259r u\u015faqlara m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 onlarda koronavirus pandemiyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f emosional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131m edir.<br \/>\nKoronavurus x\u0259st\u0259liyi zaman\u0131 u\u015faqlarda yaln\u0131z y\u00fcng\u00fcl simptomlar ola bil\u0259r, lakin virusu daha y\u00fcks\u0259k riskli \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ya\u015fl\u0131lara v\u0259 ciddi tibbi probleml\u0259ri olan insanlara ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131z\u0131n koronavirus il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259sind\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259nirsinizs\u0259, d\u0259rhal tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 z\u0259ng ed\u0259r\u0259k onlara bildirin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>21-ci \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n koronavirus infeksiyas\u0131 (COVID-19) pandemiyas\u0131 (t\u00f6r\u0259dici SARS-CoV-2 virusu) 2019-cu ilin dekabr ay\u0131nda \u00c7ind\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmaqda davam edir. Az\u0259rbaycan daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada koronavirus infeksiyas\u0131na tutulmu\u015f x\u0259st\u0259l\u0259r aras\u0131nda COVID-19-un u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k risk t\u0259\u015fkil etm\u0259diyi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. B\u0259zi u\u015faqlar v\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r COVID-19 il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259ns\u0259 d\u0259, bu g\u00fcn\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16598"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16598"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16601,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16598\/revisions\/16601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}