{"id":14411,"date":"2019-12-19T10:39:31","date_gmt":"2019-12-19T07:39:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=14411"},"modified":"2019-12-19T10:40:07","modified_gmt":"2019-12-19T07:40:07","slug":"m%c9%99n%c9%99viyyat-bayragimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=14411","title":{"rendered":"M\u018fN\u018fV\u0130YYAT BAYRA\u011eIMIZ"},"content":{"rendered":"<p><em><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-14412 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-11-223x300.jpg\" alt=\"\" width=\"223\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-11-223x300.jpg 223w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/1-11.jpg 461w\" sizes=\"(max-width: 223px) 100vw, 223px\" \/>\u201c\u0130nki\u015faf etmi\u015f z\u0259ngin dil m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 sahib olan xalq \u0259yilm\u0259zdir, \u00f6lm\u0259zdir, b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 malikdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131za ulu babalardan miras qalan bu \u0259n qiym\u0259tli milli s\u0259rv\u0259ti h\u0259r bir Az\u0259rbaycan \u00f6vlad\u0131 g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorumal\u0131, daim qay\u011f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir\u201d.<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/em><br \/>\nDil milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 aid oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0259tl\u0259rimiz v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizl\u0259 eyni s\u0131rada dayan\u0131r.<br \/>\nXalq\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer adlar\u0131n\u0131n(D\u0259rb\u0259nd, G\u00f6y\u00e7\u0259, T\u0259briz v\u0259 s.) ana dilimizd\u0259 olmas\u0131 s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim tarixi vard\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dili t\u00fcrk dill\u0259ri ail\u0259sinin o\u011fuz qrupunun o\u011fuz-s\u0259lcuq yar\u0131m-qrupuna daxildir. Q\u0259dim zamanlarda dilimiz \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rinin t\u0259siri alt\u0131nda olsa da, orta \u0259sr d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq \u0130m\u0259d\u0259ddin N\u0259-simi, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli v\u0259 s. \u015fairl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yazmaq \u0259n\u0259n\u0259si saray dilini \u00fcst\u0259l\u0259di. C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 \u201cAnam\u0131n Kita-b\u0131\u201d pyesind\u0259 yad dill\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n adamlar\u0131n si-mas\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259sini daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks et-dirib. B\u00f6y\u00fck dramaturq \u201cAz\u0259rbaycan\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<br \/>\nDilim n\u0259 dilidir?<br \/>\n\u2013Az\u0259rbaycan dilidir.<br \/>\n\u0130ctimai xadim Sultan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259 Az\u0259rbaycan dili haqq\u0131nda deyirdi: \u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n bu dil \u00f6z t\u0259bi\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox elastikdir v\u0259 asanl\u0131qla z\u0259rif \u00fcslubi formalara d\u00fc\u015fm\u0259 bacar\u0131-\u011f\u0131na malik olmaqla \u00f6z x\u00fc-susiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 f\u0259xr ed\u0259 bil\u0259r. Bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r \u00f6z mahiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox ma-raql\u0131d\u0131r&#8230; Buradak\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259r hadi-s\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir ba\u015fqa dild\u0259 az t\u0259sad\u00fcf etm\u0259k olar\u201d.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dilinin inki-\u015faf d\u00f6vrl\u0259ri:<!--more--><br \/>\nI d\u00f6vr\u2013Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259-bi dilinin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 t\u0259dric\u0259n inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc (V-XVIII \u0259srl\u0259r);<br \/>\nII d\u00f6vr\u2013Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin tam sabitl\u0259\u015fm\u0259si d\u00f6vr\u00fc (XIX \u0259sr);<br \/>\nIII d\u00f6vr\u2013Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin geni\u015f inki\u015faf yolu ke\u00e7m\u0259si d\u00f6vr\u00fc (XIX-XXI \u0259srl\u0259r).<br \/>\nB\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n dill\u0259rin\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259n s\u00f6zl\u0259r ke\u00e7ib. Qeyridill\u0259rd\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin ke\u00e7m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b elm v\u0259 texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131, siyasi, iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r olub.<br \/>\nBa\u015fqa dill\u0259r kimi bizim l\u00fc\u011f\u0259t fondumuza da s\u00f6zl\u0259r daxil olub. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r adlan\u0131r. Onlar 2 qrupa b\u00f6l\u00fcn\u00fcr:<br \/>\n1 .\u018fr\u0259b-fars m\u0259n\u015f\u0259li (XIII \u0259sr)<br \/>\n2. Avropa m\u0259n\u015f\u0259li (XIX \u0259sr)<br \/>\n\u018fr\u0259b-fars m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rin dilimiz\u0259 daxil olma-s\u0131n\u0131n tarixi q\u0259dim oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onlar art\u0131q millil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. L\u00fc\u011f\u0259t fondumuza daxil olan t\u0259dris v\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00f6zl\u0259rin ham\u0131s\u0131 al\u0131nmad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259kt\u0259b, q\u0259l\u0259m, kitab, m\u0259scid v\u0259 s. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259ri milli ifad\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bunlar\u0131 bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r: s\u00f6zd\u0259 qo-\u015fa sait(saat, ail\u0259 v\u0259 s.), uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunan sait (\u015fikay\u0259t, memar, \u0259fsan\u0259 v\u0259 s.), r samiti il\u0259 ba\u015fla-yan(real, relyef v\u0259 s.), t\u0259r-kibind\u0259 j samiti olan s\u00f6zl\u0259rin ( janr, jurnal v\u0259 s.), sonu o, \u00f6, e saitl\u0259ri il\u0259 bi-t\u0259n s\u00f6zl\u0259r(kino, forte, met-ro v\u0259 s.), qo\u015fa samitl\u0259 bit\u0259n birhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259r (h\u0259dd, ah\u0259ng, sentyabr), \u0259vv\u0259li ak v\u0259 af birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u015flayan (Af\u0259t, akvarium, af\u0259rin), qo\u015fa \u201cyy\u201d samitli s\u00f6zl\u0259rin ham\u0131s\u0131, d\u00f6vriyy\u0259, ezamiyy\u0259t, iqtisadiyyat, maliyy\u0259, n\u0259z\u0259riyy\u0259, s\u00f6zd\u0259 ah\u0259ng qanununun pozulmas\u0131 (v\u0259fa, hakim v\u0259 s.), i v\u0259 \u00fc il\u0259 ba\u015flayan(in\u015fa, \u00fcf\u00fcq, ibr\u0259t v\u0259 s.), \u0259vv\u0259lind\u0259 q samitind\u0259n sonra i v\u0259 \u00fc saitl\u0259rinin i\u015fl\u0259ndiyi s\u00f6zl\u0259r al\u0131nmad\u0131r(90%) (qism\u0259t, q\u00fcss\u0259, q\u00fcvv\u0259, qibt\u0259, qida, qi\u015fa, qit\u0259, q\u00fcbb\u0259, q\u00fcrur, q\u00fcdr\u0259t, v\u0259 s.)<br \/>\nBa\u015fqa dild\u0259n ke\u00e7\u0259n s\u00f6zl\u0259rin b\u0259zil\u0259ri Az\u0259rbaycan dilinin qayda-qanunlar\u0131na tabe olub. M\u0259s\u0259l\u0259n, qazeta-q\u0259zet v\u0259 s.<br \/>\nBir \u00e7ox al\u0131nma ifad\u0259l\u0259rin \u00f6z dilimizd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var-d\u0131r. Fikrimc\u0259, h\u0259r bir Az\u0259r-baycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 \u201cforti\u00e7ka\u201dn\u0131n\u0259f\u0259slik\u201d, \u201co\u00e7kini\u201d\u2013\u201cg\u00f6zl\u00fck\u201d, \u201cventilyatoru\u2013\u201cs\u0259rinke\u015f\u201d v\u0259 s. s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259z ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Tam qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259d\u0259 bilm\u0259dikl\u0259rimizin yerin\u0259 he\u00e7 olmasa bir hiss\u0259sini do\u011fma dili-mizd\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259k. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201ctelevizor\u201d\u2013\u201cteleg\u00fczg\u00fc\u201d, \u201cq\u0259l\u0259myazan\u201d v\u0259 s. dem\u0259kl\u0259 h\u0259m dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlayar\u0131q, h\u0259m d\u0259 al\u0131nma s\u00f6zl\u0259ri ara-dan qald\u0131ra bil\u0259rik. \u00c7ox dil bilm\u0259k \u0259lbb\u0259tt\u0259 g\u00f6z\u0259ldir.<br \/>\nMa\u011fazalara, kafel\u0259r\u0259, restoranlara b\u0259z\u0259n \u0259cn\u0259bi v\u0259 ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fclm\u0259z adlar\u0131n verilm\u0259si d\u00f6z\u00fclm\u0259zdir. Yax\u015f\u0131 olar ki, h\u0259min adlar Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131ls\u0131n. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan di-linin ba\u015fqa xalqlar\u0131n s\u00f6z-l\u0259rin\u0259 ehtiyac\u0131 yoxdur.<br \/>\nX\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk\u00fcn dili il\u0259 des\u0259k:<br \/>\nKim qorumur \u00f6z dilini,<br \/>\n\u0130tsin m\u0259nim g\u00f6zl\u0259rimd\u0259n ilim-ilim,<br \/>\nO sahili bu sahill\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n<br \/>\nPolad k\u00f6rp\u00fcm, q\u0131l\u0131nc\u0131md\u0131r,<br \/>\nG\u00fcn\u0259\u015fimdir m\u0259nim dilim!<br \/>\nB\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k; \u201cAna dilimiz bizim kimliyimizdir\u201d.<br \/>\nDil v\u0259 dil\u00e7ilik geni\u015f v\u0259 aktual m\u0259s\u0259lidir. Dil\u00e7ilik sah\u0259sinin folklor\u015f\u00fcnasl\u0131q, etnoqrafiya, t\u0259bi\u0259t, m\u0259ntiq, tarix, co\u011frafiya v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rl\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259si vard\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 onu yad \u00fcn-s\u00fcrl\u0259rd\u0259n, t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorumaq \u00e7\u0259tin olsa da, biz h\u0259r zaman dilimizin m\u00fck\u0259mm\u0259lliyini uca tutmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>N\u00fcbar XANLARQIZI<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u0130nki\u015faf etmi\u015f z\u0259ngin dil m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 sahib olan xalq \u0259yilm\u0259zdir, \u00f6lm\u0259zdir, b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 malikdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131za ulu babalardan miras qalan bu \u0259n qiym\u0259tli milli s\u0259rv\u0259ti h\u0259r bir Az\u0259rbaycan \u00f6vlad\u0131 g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorumal\u0131, daim qay\u011f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 etm\u0259lidir\u201d. Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV Dil milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 aid oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0259tl\u0259rimiz v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizl\u0259 eyni s\u0131rada dayan\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14411"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14411"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14411\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}