{"id":13928,"date":"2019-10-18T09:47:29","date_gmt":"2019-10-18T06:47:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=13928"},"modified":"2019-10-18T09:51:03","modified_gmt":"2019-10-18T06:51:03","slug":"2019-cu-il-n%c9%99simi-ilidir-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=13928","title":{"rendered":"2019-cu il \u201cN\u0259simi \u0130li\u201ddir"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong> \u00d6Z \u018fQ\u0130D\u018fS\u0130 YOLUNDA SOYULAN \u015eA\u0130R<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-13929 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/images-19.jpg\" alt=\"\" width=\"124\" height=\"175\" \/>Az\u0259rbaycan \u015feir m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Seyid \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi XIV \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda v\u0259 XV \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b yaratm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259siminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. N\u0259simi Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 x\u00fcsus\u0259n Az\u0259rbaycan ictimai fikri tarixind\u0259 vaxt\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r mahiyy\u0259td\u0259 olan panteizm ideyalar\u0131na \u0259saslanaraq, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 islam dininin dar, m\u0259hdud qanun-qaydalar\u0131 xaricin\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa can atm\u0131\u015f, z\u00fclm\u0259, \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, insanp\u0259rv\u0259rliyi, \u0259xlaqi-m\u0259n\u0259vi t\u0259mizliyi t\u0259bli\u011f etmi\u015fdir.<br \/>\nN\u0259siminin tarixi xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 onun do\u011fma Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yazmas\u0131, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilini, \u015feir dilini z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259sidir. N\u0259simi H\u0259s\u0259no\u011fludan v\u0259 Qazi B\u00fcrhan\u0259ddind\u0259n sonra Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u015feirin b\u00f6y\u00fck ustadlar\u0131ndand\u0131r.<br \/>\nSeyid \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi t\u0259xmin\u0259n 1369-cu ild\u0259 \u015eamax\u0131da anadan olmu\u015fdur.<br \/>\n\u0130mad\u0259ddin N\u0259simi zaman\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015f, \u00f6z ana dilind\u0259n ba\u015fqa fars, \u0259r\u0259b dill\u0259rini, m\u0259ntiq, riyaziyyat, t\u0259bi\u0259t v\u0259 astronomiya elml\u0259rini \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. \u015eair ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan \u015f\u0259h\u0259r z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259ri, pe\u015f\u0259kar v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar m\u00fchitind\u0259 dola\u015fm\u0131\u015f, bu m\u00fchitin t\u0259siri alt\u0131nda onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc formala\u015f\u0131b inki\u015faf etmi\u015fdir.<!--more--><br \/>\nN\u0259simi ilk \u015feirl\u0259rini \u201cH\u00fcseyni\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Ehtimal olunur ki, \u015fair bu t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc m\u0259\u015fhur sufi \u015fair H\u0259llac M\u0259nsura (X \u0259sr) r\u0259\u011fb\u0259tini v\u0259 onun t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsubiyy\u0259tini bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7mi\u015fdir. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, M\u0259nsurun \u0259sl ad\u0131 H\u00fcseyn olmu\u015f, t\u0259riq\u0259ti is\u0259 H\u00fcseyniyy\u0259 v\u0259 ya H\u0259llaciyy\u0259 ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259rind\u0259n m\u0259lum olur ki, N\u0259simi Q\u0259tran T\u0259brizini, Nizamini, X\u0259qanini, \u018fbh\u0259dini \u00e7ox oxumu\u015fdur. H\u00fcrufilik t\u0259riq\u0259tinin banisi, m\u0259\u015fhur \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015eeyx F\u0259zlullah N\u0259imi 1394-c\u00fc ild\u0259 \u015eirvana g\u0259lmi\u015f v\u0259 N\u0259simi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onun h\u00fcrufi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri N\u0259siminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 d\u0259rin t\u0259sir buraxm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259simi F\u0259zlullah N\u0259imini \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcr\u015fid q\u0259bul etmi\u015f, onu bir m\u00fc\u0259llim kimi sev\u0259r\u0259k, h\u00fcrufiliyi q\u0259bul etmi\u015fdir. Bu zamandan etibar\u0259n \u0130mad\u0259ddin F\u0259zlullah N\u0259imi il\u0259 ideya \u0259laq\u0259sini ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onun t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 h\u0259mah\u0259ng olaraq, N\u0259simi t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc q\u0259bul etmi\u015fdir.<br \/>\nXIV \u0259srin sonlar\u0131nda F\u0259z-lullah N\u0259imi, \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi v\u0259 XV \u0259srd\u0259 Qas\u0131m \u018fnvar kimi g\u00f6rk\u0259mli \u015fairl\u0259r islam dininin \u0259saslar\u0131 il\u0259 m\u00f6hk\u0259m ba\u011fl\u0131 olmaqla b\u0259rab\u0259r, hakim \u015f\u0259ri\u0259t ehkamlar\u0131na, ruhanil\u0259rin k\u00fctbeyinliyin\u0259 m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. Onlar eyni zamanda ictimai \u0259dal\u0259tsizliy\u0259, istila\u00e7\u0131lar\u0131n z\u00fclm\u00fcn\u0259 etiraz edirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6z q\u0259sbkarl\u0131q planlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn islamiyy\u0259t\u0259 arxalanan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar ruhanil\u0259rin fitvas\u0131 il\u0259 bu \u015fairl\u0259r\u0259 amans\u0131z divan tuturdular. M\u0259lum oldu\u011fu \u00fczr\u0259 1394-c\u00fc ild\u0259 F\u0259zlullah Teymurun o\u011flu Miran\u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. N\u0259simi d\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u00fcrufilik ideyalar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259k, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 t\u0259qib v\u0259 edamlardan \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259t\u0259nind\u0259n uzaqlarda ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur olur. \u00d6z ustad\u0131 F\u0259zlullah\u0131n q\u0259tlind\u0259n sonra N\u0259simi Anadoluya gedir. Bu zaman g\u00f6rk\u0259mli bir s\u0259n\u0259tkar olan N\u0259simi T\u00fcrkiy\u0259 \u015fairl\u0259rin\u0259, x\u00fcsus\u0259n R\u0259fiiy\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. R\u0259fii \u201cB\u0259\u015far\u0259tnam\u0259\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 N\u0259simini \u00f6z ustad\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259llimi kimi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 ona d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259tini bildirir. \u015eairin \u0259s\u0259rl\u0259rinin T\u00fcrkiy\u0259 kitabxanalar\u0131nda v\u0259 muzeyl\u0259rind\u0259 olan onlarca \u0259lyazmalar\u0131 da bu fikri t\u0259sdiq etm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\nDini irtican\u0131n q\u00fcvv\u0259tli oldu\u011fu T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 h\u00fcrufil\u0259r \u015fidd\u0259tl\u0259 t\u0259qib olunurdular. N\u0259simi bu zaman T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n Suriyaya g\u0259lir, bir m\u00fcdd\u0259t H\u0259l\u0259b \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131r. \u015eair f\u0259ls\u0259filirik q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 etiqad s\u0259rb\u0259stliyin\u0259 yol verdiyi, hakim \u015f\u0259ri\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib edil\u0259n panteizm v\u0259 h\u00fcrufilik \u0259qid\u0259l\u0259rini t\u0259bli\u011f etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn din xadiml\u0259rinin onu g\u00f6rm\u0259y\u0259 g\u00f6z\u00fc yox idi. R\u0259smi \u015f\u0259ri\u0259t xadiml\u0259ri h\u00fcrufil\u0259ri v\u0259 h\u0259m\u00e7inin N\u0259simini \u201ckafir\u201d, \u201cm\u00fclhid\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nH\u00fcrufil\u0259rin fikrinc\u0259, Allah \u0259z\u0259li v\u0259 \u0259b\u0259di, d\u0259yi\u015fm\u0259z, lakin yarad\u0131c\u0131 bir q\u00fcvv\u0259dir. D\u00fcnya bu q\u00fcvv\u0259 il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. H\u0259r\u0259k\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 kainatda \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vrl\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir ki, bu d\u00f6vrl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndak\u0131 v\u0259 sonundak\u0131 hadis\u0259l\u0259r bir-birinin eynidir. H\u00fcrufil\u0259rin fikrinc\u0259, d\u00f6vri-h\u0259r\u0259k\u0259t Ad\u0259min yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 m\u0259h\u015f\u0259r il\u0259 qurtar\u0131r. Allah guya \u0259vv\u0259lc\u0259 \u0259qli-k\u00fcll\u00fc yaratm\u0131\u015f, sonra da \u201ckaf v\u0259 nun\u201d, y\u0259ni, \u201ck\u00fcn\u201d (\u201col\u201d) \u0259mri il\u0259 kainat\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259simi bu fikri bel\u0259 ifad\u0259 edir:<br \/>\n<em><strong>Cu\u015f q\u0131ld\u0131 \u0259qli-k\u00fcll, g\u0259ldi v\u00fccud\u0259 kainat,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Kafi nun \u0259mrind\u0259n oldu bu cahan yekbar m\u0259st.<\/strong><\/em><br \/>\nN\u0259siminin faci\u0259li \u00f6l\u00fcm\u00fc haqq\u0131nda t\u0259zkir\u0259l\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131r ki, H\u0259l\u0259bd\u0259 \u015fairin \u00e7ox sevimli \u015fagirdl\u0259rind\u0259n biri N\u0259siminin q\u0259z\u0259lini ucadan avazla oxuyurmu\u015f. E\u015fid\u0259nl\u0259r: \u201cBu q\u0259z\u0259l kimindir? \u2013dey\u0259, g\u0259ncd\u0259n soru\u015furlar, \u201cm\u0259nim \u015feirimdir\u201d \u2013dey\u0259, cavab verir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u0259ncin q\u0259tlin\u0259 h\u00f6km verib, bo\u011faz\u0131na ip salaraq, dar a\u011fac\u0131ndan asmaq ist\u0259yirl\u0259r. Bu zaman N\u0259simi \u00f6z\u00fcn\u00fc hadis\u0259 yerin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r v\u0259 deyir ki, \u015feir m\u0259nimdir. O g\u0259nc m\u0259nim xatirim \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259z\u0259li \u00f6z\u00fcn\u0259 isnad vermi\u015fdir\u201d. G\u0259nci burax\u0131b N\u0259simini tutur v\u0259 d\u0259risinin soyulmas\u0131na h\u00f6km verirl\u0259r. D\u0259risinin soyuldu\u011fu zaman \u015fair \u00e7oxlu qan itirir v\u0259 r\u0259ngi saralma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u201cR\u0259ngin n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn saral\u0131b\u201d\u2013dey\u0259, soranlara \u015fair cavab verir ki, \u201cM\u0259n \u0259b\u0259diyy\u0259t \u00fcf\u00fcql\u0259rind\u0259 do\u011fmu\u015f bir e\u015fq g\u00fcn\u0259\u015fiy\u0259m, g\u00fcn\u0259\u015f qurub ed\u0259nd\u0259 saralar\u201d.<br \/>\nT\u0259zkir\u0259\u00e7il\u0259rin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 edam\u0131na h\u00f6km ver\u0259n ruhani N\u0259simi haqq\u0131nda demi\u015fdir: \u201cBu el\u0259 m\u0259lundur ki, onun qan\u0131ndan bir damc\u0131 hara d\u00fc\u015fs\u0259 k\u0259sib atmaq laz\u0131md\u0131r. T\u0259sad\u00fcf\u0259n, \u015fairin qan\u0131ndan bir damc\u0131 h\u0259min ruhaninin barma\u011f\u0131na s\u0131\u00e7ray\u0131r. Camaat ondan barma\u011f\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir, o is\u0259 qorxaraq: \u201cM\u0259n s\u00f6z m\u0259s\u0259li demi\u015f\u0259m\u201d\u2013cavab\u0131n\u0131 verir. Bu zaman al-qan i\u00e7ind\u0259 olan \u015fair deyir:<br \/>\n<em><strong>Zahidin bir barma\u011f\u0131n k\u0259ss\u0259n, d\u00f6n\u00fcb h\u0259qd\u0259n qa\u00e7ar,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>G\u00f6r bu miskin a\u015fiqi s\u0259rpa soyarlar a\u011fr\u0131maz.<\/strong><\/em><br \/>\nN\u0259simi 1417-ci ild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda N\u0259simi m\u0259rdlik, c\u0259sar\u0259t, q\u0259hr\u0259manl\u0131q simvolu kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259siminin \u201ckafir\u201d, \u201cdinsiz\u201d elan edil\u0259r\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si onun h\u0259yat\u0131 v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri haqq\u0131ndak\u0131 ilk m\u0259x\u0259zl\u0259rin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131na xeyli mane olmu\u015fdur. Lakin, buna baxmayaraq, t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r aliml\u0259r onun b\u00f6y\u00fck istedada, d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi fikir\u0259 malik bir s\u0259n\u0259tkar oldu\u011funu g\u00f6r\u0259r\u0259k, \u0259s\u0259rl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015f v\u0259 m\u00fchafiz\u0259 etmi\u015fl\u0259r. N\u0259siminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 biz t\u0259xmin\u0259n iki d\u00f6vr\u0259 b\u00f6l\u00fcr\u00fck. Birinci d\u00f6vr 1395-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 o, \u201cH\u00fcseyni\u201dt\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 \u015feirl\u0259r yaz\u0131r, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u015fi\u0259lik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini \u0259ks etdirirdi. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259nqid, inkar, etiqad s\u0259rb\u0259stliyi yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dir. O, M\u0259h\u0259mm\u0259di v\u0259 onun \u00f6vladlar\u0131n\u0131 t\u0259rif ed\u0259r\u0259k, dini f\u0259xriyy\u0259l\u0259r, q\u0259sid\u0259l\u0259r yaz\u0131r. M\u0259h\u0259mm\u0259di \u201cAllah\u0131n nuru il\u0259 xilq\u0259ti-\u0259flaq aras\u0131nda bir vasit\u0259\u201d \u201cnur\u201d adland\u0131rmaqla m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirir, m\u0259l\u0259k \u015f\u0259klin\u0259 sal\u0131r, su v\u0259 pal\u00e7\u0131qdan x\u0259lq edilmi\u015f Ad\u0259m il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r. N\u0259simid\u0259 getdikc\u0259 h\u0259yata, ictimai m\u00fchit\u0259 t\u0259nqidi m\u00fcnasib\u0259t q\u00fcvv\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. O, haqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, ictimai b\u0259rab\u0259rsizliyin, x\u0259yan\u0259t v\u0259 riyakarl\u0131\u011f\u0131n, h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc feodal-ruhani c\u0259miyy\u0259tin n\u00f6qsanlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, duyur v\u0259 bunlara qar\u015f\u0131 etiraz edir. N\u0259simi h\u0259yat v\u0259 etiqad qar\u015f\u0131s\u0131nda insan\u0131n v\u0259zif\u0259l\u0259rini do\u011fru ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ay\u0131q v\u0259 c\u0259sar\u0259tli olma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. O, M\u0259nsur kimi h\u0259qiq\u0259t yolunda dar a\u011fac\u0131ndan qorxmayan h\u0259qiqi a\u015fiq axtar\u0131r. \u015eair feodal d\u00fcnyas\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r, amans\u0131z h\u0259yat\u0131ndan, h\u00f6kmdarlar\u0131n z\u00fclm v\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikay\u0259tl\u0259nir. N\u0259simi b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131 bir-birin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, mehriban ed\u0259n bir m\u0259qs\u0259d\u0259 do\u011fru gedir. O n\u0259inki islamiyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259ki m\u0259zh\u0259b ixtilaflar\u0131n\u0131, h\u0259tta islamiyy\u0259t v\u0259 xristianl\u0131q aras\u0131ndak\u0131 ixtilaflar\u0131n \u0259lehin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<br \/>\nN\u0259simi insana b\u00f6y\u00fck qiym\u0259t verir v\u0259 insan\u0131 al\u00e7aldan irad\u0259 v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 buxovlayan dini \u0259xlaq v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r \u0259lehin\u0259 etiraz edir. O, insan\u0131 \u201cm\u00fck\u0259rr\u0259m h\u00fcsni-sur\u0259t\u201d , onun sur\u0259tini is\u0259 \u201cqibl\u0259\u201d\u2013dey\u0259, t\u0259rif edir.<br \/>\nOnun zahidl\u0259ri, din, \u015f\u0259ri\u0259t al\u0259ml\u0259rini k\u0259skin t\u0259nqid at\u0259\u015fin\u0259 tutmas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t m\u00f6vzusu idi. \u018fg\u0259r N\u0259simi \u201de\u015fq\u0259 g\u00fcnah\u201d dey\u0259n g\u00fcnahkar zahidl\u0259rin \u0259lehin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rsa, onun t\u0259r\u0259nn\u00fcm etdiyi bu e\u015fq tam m\u0259nas\u0131 il\u0259 insan q\u0259lbinin t\u0259bii hissl\u0259rind\u0259n do\u011fan h\u0259qiqi, h\u0259yati m\u0259h\u0259bb\u0259tdir.<br \/>\nNizaminin, Xaqaninin t\u0259r\u0259nn\u00fcm etdiyi y\u00fcks\u0259k, romantik m\u0259h\u0259bb\u0259t, qad\u0131n\u0131 \u0259n qiym\u0259tli, \u0259n m\u0259sum, \u0259n v\u0259fal\u0131 bir k\u00f6n\u00fcl a\u015finas\u0131, \u00f6mr\u00fcn, h\u0259yat\u0131n s\u0259mimi h\u0259md\u0259mi elan ed\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259t hakim feodal-ruhani d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. N\u0259simi e\u015fqi t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259rk\u0259n f\u0259qirl\u0259r\u0259 v\u0259 zahidl\u0259r\u0259 h\u00fccum etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi yaln\u0131z bu idi:<br \/>\n<em><strong>Verm\u0259z s\u0259ni min c\u0259nn\u0259t\u00fc min hur\u0259 N\u0259simi,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>S\u0259n a\u015fiq\u0259 h\u0259m c\u0259nn\u0259t\u00fc h\u0259m h\u00fcri-cahansan.<\/strong><\/em><br \/>\nN\u0259siminin z\u00fclm v\u0259 \u0259dal\u0259tsizliy\u0259 qar\u015f\u0131 naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 onda b\u0259z\u0259n \u00fcmidsizlik do\u011furmu\u015fdur. \u0130st\u0259diyi azadl\u0131q v\u0259 s\u0259ad\u0259ti g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u015fair iztirab v\u0259 k\u0259d\u0259r duymu\u015f, \u015f\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259si onda d\u00fcnyaya qar\u015f\u0131 nifr\u0259t hissi do\u011furmu\u015fdur. N\u0259siminin l\u0259n\u0259t etdiyi d\u00fcnya insan\u0131 m\u0259hkum ed\u0259n, ona m\u0259hrumiyy\u0259t v\u0259 f\u0259lak\u0259t g\u0259tir\u0259n feodal d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. \u015eairin ideyalar\u0131 il\u0259 feodal-ruhani c\u0259miyy\u0259t aras\u0131ndak\u0131 u\u00e7urum v\u0259 ziddiyy\u0259t onda z\u00fclm v\u0259 haqs\u0131zl\u0131qla dolu olan m\u00fcasir h\u0259yata qar\u015f\u0131 nifr\u0259t do\u011furdu:<br \/>\n<em><strong>D\u00fcnya duracaq yer deyil, ey can, s\u0259f\u0259r eyl\u0259,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Aldanma onun alin\u0259, ondan h\u0259z\u0259r eyl\u0259.<\/strong><\/em><br \/>\nZ\u00fclm, \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rma\u011fa, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u201cc\u0259nn\u0259t\u201d yaratma\u011fa \u00f6z\u00fcnd\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 q\u00fcvv\u0259t tapa bilm\u0259y\u0259n \u015fair \u00f6z\u00fcn\u0259 qap\u0131l\u0131r, h\u0259yat\u0131n v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan, faniliyind\u0259n \u015fikay\u0259t edir. N\u0259simi b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc \u0259zabl\u0131, \u00e7\u0259tin m\u0259fkur\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 ke\u00e7irmi\u015f bir \u015fairdir. Onun y\u00fcks\u0259li\u015f v\u0259 inki\u015faf yolu he\u00e7 bir zaman sakit v\u0259 hamar olmam\u0131\u015fd\u0131r. \u015eair insanp\u0259rv\u0259rlik, \u0259dal\u0259t haqq\u0131ndak\u0131 g\u00f6z\u0259l \u0259m\u0259ll\u0259rin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sini arzu edirdi. Lakin o, q\u00fcvv\u0259tli d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rinin \u015fidd\u0259tli m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 rast g\u0259ldiyi zaman h\u0259yat\u0131n faniliyini, \u00f6mr\u00fcn v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, cahan\u0131n etibars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb d\u0259rin bir \u00fcmidsizliy\u0259 u\u011fray\u0131rd\u0131. N\u0259simi yarad\u0131c\u0131\u011f\u0131nda rast g\u0259ldiyimiz t\u0259rki-d\u00fcnyal\u0131q \u0259hval-ruhiyy\u0259sinin m\u0259nb\u0259yi budur.<br \/>\nNe\u00e7\u0259 \u0259sr ke\u00e7s\u0259 d\u0259 N\u0259simi yaln\u0131z Az\u0259rbaycanda deyil, Zaqafqaziyada, Orta Asiyada v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yax\u015f\u0131 tan\u0131nan, \u0259s\u0259rl\u0259ri xalq i\u00e7\u0259risind\u0259 geni\u015f yay\u0131lan g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkarlardan biridir. Az\u0259rbaycan \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda da N\u0259siminin alovlu \u015fair, v\u0259fal\u0131, s\u0259daq\u0259tli a\u015fiq kimi tan\u0131nmas\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 bayat\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir:<br \/>\n<em><strong>G\u00f6z\u0259llik soy il\u0259ndir,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>\u015eahmar da soy iland\u0131r.<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>N\u0259simi t\u0259k yolunda,<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Bu a\u015fiq soyuland\u0131r.<\/strong><\/em><br \/>\nN\u0259simi \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na qiym\u0259tli yenilikl\u0259r g\u0259tirmi\u015f, Az\u0259rbaycan \u015feir m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. O, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixin\u0259 alovlu insanp\u0259rv\u0259r, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n bir \u015fair kimi daxil olmu\u015f, \u015feiri m\u00f6vzu, fikir, \u015f\u0259kil c\u0259h\u0259td\u0259n z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. 650 illiyi bu il qeyd olunan, d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck, irad\u0259, qorxmazl\u0131q simvolu kimi tan\u0131nan N\u0259siminin \u015feirl\u0259ri, ke\u00e7diyi \u0259zabl\u0131 h\u0259yat yolu g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00f6rn\u0259kdir. Bundan sonra \u0259srl\u0259r ke\u00e7s\u0259 d\u0259 yen\u0259 N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nil\u0259c\u0259k v\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r. Bunu \u015fair haqq\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n filml\u0259r, \u015feirl\u0259rin\u0259 oxunan mu\u011famlar, \u00e7\u0259kil\u0259n r\u0259sml\u0259r, heyk\u0259lt\u0259ra\u015fl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 s\u00fcbut edir. \u015eairin ad\u0131n\u0131 xalq \u0259ziz tutur, \u00f6z \u00f6vladlar\u0131na, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259, b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 onun ad\u0131n\u0131 verir, \u015feirl\u0259ri kimi ad\u0131n\u0131 da ya\u015fad\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Xalid\u0259 QULUYEVA, <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>Rafiq Nuriyev ad\u0131na T\u0259rt\u0259r \u015f\u0259h\u0259r 6 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>dil-\u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi<\/strong> <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6Z \u018fQ\u0130D\u018fS\u0130 YOLUNDA SOYULAN \u015eA\u0130R Az\u0259rbaycan \u015feir m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Seyid \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi XIV \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda v\u0259 XV \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b yaratm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259siminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. N\u0259simi Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 x\u00fcsus\u0259n Az\u0259rbaycan ictimai fikri tarixind\u0259 vaxt\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r mahiyy\u0259td\u0259 olan panteizm ideyalar\u0131na \u0259saslanaraq, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 islam dininin dar, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13928"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13928"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13928\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}