{"id":1385,"date":"2015-09-28T14:36:08","date_gmt":"2015-09-28T11:36:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=1385"},"modified":"2015-11-25T15:00:12","modified_gmt":"2015-11-25T12:00:12","slug":"nol-nol-yoxsa-sifir-sifir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=1385","title":{"rendered":"\u201cNOL-NOL\u201d, YOXSA \u201cSIFIR-SIFIR\u201d?"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/qara.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-1386 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/qara-300x300.jpg\" alt=\"qara\" width=\"162\" height=\"162\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/qara-300x300.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/qara-150x150.jpg 150w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/qara.jpg 504w\" sizes=\"(max-width: 162px) 100vw, 162px\" \/><\/a>Dilimizin \u015firinliyi bal kimidir. Bu dil biz\u0259 ana q\u0259d\u0259r do\u011fmad\u0131r, m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 tarixin s\u0131na\u011f\u0131ndan adlay\u0131b bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan dilimiz\u0259 \u201cAna dili\u201d deyirik. Anam\u0131z bizim \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 dem\u0259kdirs\u0259, dilimiz d\u0259 o dem\u0259kdir. S\u0259n anan\u0131n qeyr\u0259tini nec\u0259 \u00e7\u0259kirs\u0259ns\u0259, ona hans\u0131 ehtiramla yana\u015f\u0131rsansa, dilimiz\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin o c\u00fcr olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai bu m\u0259h\u0259bb\u0259ti g\u00f6r\u00fcn hans\u0131 uca m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259n v\u0259 hans\u0131 do\u011fmal\u0131qla d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib: \u201cEy t\u00fcrk o\u011fullar\u0131, bir ovuc torpa\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fcnyan\u0131n var-d\u00f6vl\u0259tin\u0259, dilinizin bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc l\u0259l-c\u0259vahirata d\u0259yi\u015fm\u0259yin.\u201d <!--more--><br \/>\nM\u00fcasir \u015f\u0259raitd\u0259, y\u0259ni yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 ana dilini yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorumaq, onun safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k g\u00fcn\u00fcn \u0259n vacib v\u0259 aktual m\u0259s\u0259l\u0259sidir. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnyan\u0131n qloballa\u015fmas\u0131na ged\u0259n yolda texniki t\u0259r\u0259qqi d\u0259 qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r v\u0259 bu amill\u0259r bir \u00e7ox xalqlar\u0131n dilin\u0259 yeni s\u00f6zl\u0259r g\u0259tirilm\u0259sini vacib edir. Az\u0259rbaycanda bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 institutlar i\u015fl\u0259s\u0259 d\u0259, m\u0259nim fikrimc\u0259, b\u0259z\u0259n dilimizi yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qoruya bilmirik. Bu gedi\u015fatda da \u0259n \u00e7ox \u00f6z\u00fcm\u00fcz g\u00fcnahkar\u0131q. Niy\u0259? Ona g\u00f6r\u0259 ki, bir \u00e7ox Avropa-rus v\u0259 \u0259r\u0259b-fars s\u00f6zl\u0259rinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ifad\u0259si oldu\u011fu halda, h\u0259min \u0259cn\u0259bi s\u00f6zl\u0259ri eyni il\u0259 dilimiz\u0259 p\u0259r\u00e7im edirik, ona birba\u015fa v\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 \u201cstatus\u201d veririk. Amma bir \u00e7ox xalqlar bel\u0259 s\u00f6zl\u0259ri oldu\u011fu kimi deyil, \u00f6z dill\u0259rin\u0259 \u00e7evir\u0259nd\u0259n sonra leksikalar\u0131na daxil edirl\u0259r. Bel\u0259 halda xalq\u0131n dili \u0259cn\u0259bi s\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u201czibill\u0259nm\u0259kd\u0259n\u201d qorunur v\u0259 \u00f6z safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumu\u015f olur.<a href=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/makeimmm.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-1387 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/makeimmm-300x225.jpg\" alt=\"makeimmm\" width=\"240\" height=\"180\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/makeimmm-300x225.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/makeimmm.jpg 400w\" sizes=\"(max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/a><br \/>\nBiz h\u0259mi\u015f\u0259 yad\u0131m\u0131zda saxlamal\u0131y\u0131q ki, Az\u0259rbaycan dili bizim milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259timizdir v\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin \u0259sas r\u0259mzl\u0259rind\u0259n biridir. Ona \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla yana\u015fmaq, yeni s\u00f6zl\u0259r \u0259lav\u0259 ed\u0259rk\u0259n ehtiyatl\u0131 olmaq g\u0259r\u0259kdir.<br \/>\n\u0130nsan n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox dil bils\u0259, bir o q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131d\u0131r. R\u0259hm\u0259tlik C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 deyirdi ki, m\u0259n rusca dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n \u0259leyhin\u0259 deyil\u0259m, amma az\u0259rbaycanca dan\u0131\u015fanda rus k\u0259lm\u0259l\u0259ri i\u015fl\u0259tm\u0259yin \u0259leyhin\u0259y\u0259m. B\u0259s bu bax\u0131mdan bizd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir? M\u0259ni q\u0131nayan olmasayd\u0131, dey\u0259rdim ki, \u00e7ox pis! Ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0259r c\u00fcml\u0259nin i\u00e7ind\u0259 bir v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259 rus s\u00f6z\u00fc olur. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu, 70 ild\u0259n \u00e7ox Rusiyan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan qaynaqlan\u0131r? \u018flb\u0259tt\u0259, bunun t\u0259siri olub. Amma&#8230; Fikirl\u0259\u015fin, rus dan\u0131\u015fanda s\u0259nin bir s\u00f6z\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 edirmi? \u015e\u00fcbh\u0259siz, yox. B\u0259s onda biz niy\u0259 bel\u0259yik? M\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259r k\u0259lm\u0259ba\u015f\u0131 \u201cpastayann\u0131\u201d, yaxud \u201cvab\u015fe\u201d deyirik, \u201cuje\u201d s\u00f6z\u00fc is\u0259 lap dilimizin \u0259zb\u0259ri olub. Ax\u0131, bunlar\u0131n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. \u201cPastayann\u0131\u201d\u2013 \u201ch\u0259mi\u015f\u0259\u201d(daim), \u201cvab\u015fe\u201d\u2013\u201c\u00fcmumiyy\u0259tl\u0259\u201d, \u201cuje\u201d\u2013\u201cart\u0131q\u201d. Bax\u0131n, g\u00f6r\u00fcn, dilimizd\u0259 bunlar\u0131n hans\u0131 daha yax\u015f\u0131, daha s\u0259lis v\u0259 ayd\u0131n s\u0259sl\u0259nir?<br \/>\nAz\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7ox m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 \u015firin s\u00f6zl\u0259r olan \u201cana\u201d v\u0259 \u201cata\u201d k\u0259lm\u0259l\u0259rini \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n \u201cmama\u201dv\u0259 \u201cpapa\u201d s\u00f6zl\u0259ri az qala b\u00fct\u00fcn ail\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131\u011fa \u00e7evrilib. U\u015faqlar\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015fa salm\u0131r\u0131q ki, a bala, m\u0259n s\u0259nin \u201cpapan \u201c yox, atanam, \u201cmaman\u201d yox, ananam; \u201cpapa\u201d,\u201dmama\u201d ayr\u0131 mill\u0259tin valideynl\u0259ridir, s\u0259nin yox.<br \/>\nYan\u011f\u0131na \u201cpajar\u201d,yan\u011f\u0131ns\u00f6nd\u00fcr\u0259n\u0259 \u201cpajarn\u0131\u201d dey\u0259nd\u0259 niy\u0259 fikirl\u0259\u015fmirik ki, \u00f6z dilimizi \u00f6z\u00fcm\u00fcz korlay\u0131r\u0131q?<br \/>\nAna dilimizd\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l s\u0259sl\u0259n\u0259n \u201c\u015f\u0259fq\u0259t bac\u0131s\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cmedsestra\u201d il\u0259 \u0259v\u0259z etm\u0259liyik? O \u201cmedsestra\u201dlar ki, bir iyn\u0259ni bel\u0259 x\u0259st\u0259y\u0259 pulsuz vurmurlar?<br \/>\n\u201cT\u0259cili yard\u0131m\u201d ma\u015f\u0131n\u0131na ya \u201cskoro\u201d, ya da \u201cskoropomo\u015f\u201d deyirik. N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259? M\u0259g\u0259r bizim dilimizd\u0259ki s\u00f6zl\u0259r rus dilind\u0259 olan bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259tin t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur?<br \/>\nD\u00f6z\u00fclm\u0259z hal oras\u0131ndad\u0131r ki, bu s\u0131radan olan rus s\u00f6zl\u0259ri bizim y\u00fcks\u0259k \u00e7inli b\u0259zi d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 televiziyadan az\u0259rbaycanca dan\u0131\u015fanda da i\u015fl\u0259dirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cs\u0131f\u0131r\u201d \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cnol\u201d s\u00f6z\u00fc, dem\u0259k olar ki, az qala b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rin sevdiyi s\u00f6zd\u00fcr. \u018fl\u0259lx\u00fcsuz da saat\u0131n ne\u00e7\u0259 oldu\u011funu v\u0259 futbolda hesab\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259nd\u0259. H\u0259tta b\u0259zi televiziya apar\u0131c\u0131lar\u0131 da, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u201con be\u015f s\u0131f\u0131r-s\u0131f\u0131r \u0259v\u0259zin\u0259 \u201con be\u015f nol-nol\u201d dey\u0259nd\u0259 \u00f6z qulaqlar\u0131mla e\u015fitmi\u015f\u0259m.<br \/>\nBel\u0259 sitatlar\u0131 h\u0259ddind\u0259n \u00e7ox g\u0259tirm\u0259k olar. Bunlar \u00f6z do\u011fma dilimiz\u0259 olan laqeydlikd\u0259n v\u0259 etina-s\u0131zl\u0131qdan ir\u0259li g\u0259l\u0259n \u00e7ox ciddi, narahatedici m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rdir. \u00d6z\u00fcm\u00fcz \u00f6z do\u011fma dilimizi he\u00e7 bir ehtiyac olmadan a\u011flar g\u00fcn\u0259 qoyuruqsa, daha yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n nec\u0259 qoruya bil\u0259rik?!<br \/>\nAd-familiyam\u0131zda da bu eyb\u0259c\u0259rlikl\u0259r a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Do\u011fum haqq\u0131nda \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259 valideynl\u0259rin v\u0259 onlar\u0131 yazanlar\u0131n savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u201cM\u0259mm\u0259d\u201ds\u00f6z\u00fc \u201cMamed\u201d, \u201c\u018fl\u0259kb\u0259r\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cAlekper\u201d, \u201c\u018fziz\u201d\u2013\u201cAziz\u201d, \u201cYusif\u201d\u2013\u201cYusib\u201d, \u201cOqtay\u201d\u2013 \u201cOktay\u201d, \u201cNatiq\u201d\u2013 \u201cNatik\u201d v\u0259 s. v\u0259 i. a. kimi yaz\u0131l\u0131r. H\u0259l\u0259 k\u00f6rp\u0259l\u0259r\u0259 qoyulan g\u00fcl\u00fcnc v\u0259 ikrah oyadan m\u0259z\u0259li adlardan dan\u0131\u015fm\u0131ram.<br \/>\nBu b\u0259rbad\u00e7\u0131l\u0131qlar\u0131n baiskar\u0131 biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fck v\u0259 bel\u0259 yaramazl\u0131qlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almasaq, dilimizin taleyi qal\u0131r bir Allaha.<br \/>\nBiz dilimizi yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorumal\u0131 oldu\u011fumuz halda, \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n qorumal\u0131y\u0131q ehtiyac\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r ortaya.<br \/>\nYad t\u0259sird\u0259n qorumaq dey\u0259nd\u0259, s\u00f6hb\u0259t yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, \u0259cn\u0259bi s\u00f6zl\u0259rin yerli-yersiz l\u00fc\u011f\u0259timiz\u0259 g\u0259tirm\u0259yin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdan gedir. El\u0259 xarici m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259ri dilimiz\u0259 g\u0259tiririk ki, bunlar\u0131n \u00f6z dilmizd\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ifad\u0259si var. D\u00fczd\u00fcr, Avropaya meyl etm\u0259k (inteqrasiya) v\u0259 texniki t\u0259r\u0259qqi yeni-yeni s\u00f6zl\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur v\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131m g\u0259lir. Lakin, m\u0259nc\u0259, onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 d\u0259 el\u0259 s\u00f6zl\u0259r vard\u0131r ki, \u00f6z s\u00f6zl\u0259rimizl\u0259 \u0259v\u0259z etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nec\u0259 ki, b\u0259zi mill\u0259tl\u0259r m\u0259hz bu yolu se\u00e7ir. Dem\u0259k, m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, xalq\u0131n milli d\u0259y\u0259ri olan v\u0259 onun kimliyini tan\u0131td\u0131ran ana dilin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si \u00e7ox inc\u0259 v\u0259 h\u0259ssas bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti bu sah\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131r v\u0259 dilimizin yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin qanunverici orqan s\u0259viyy\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn normativ-h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul olunur. Bunlar\u0131n icra mexanizmini is\u0259 daha s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 \u0259m\u0259li olaraq t\u0259tbiq etm\u0259li olan qurumlar m\u0259nc\u0259 \u00f6z i\u015fl\u0259rin\u0259 yenid\u0259n baxmal\u0131d\u0131rlar. Mill\u0259tin dili v\u0259 insan\u0131n \u00fcr\u0259yi il\u0259 zarafat etm\u0259k olmaz!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Tofiq YUSIF<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dilimizin \u015firinliyi bal kimidir. Bu dil biz\u0259 ana q\u0259d\u0259r do\u011fmad\u0131r, m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 tarixin s\u0131na\u011f\u0131ndan adlay\u0131b bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan dilimiz\u0259 \u201cAna dili\u201d deyirik. Anam\u0131z bizim \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 dem\u0259kdirs\u0259, dilimiz d\u0259 o dem\u0259kdir. S\u0259n anan\u0131n qeyr\u0259tini nec\u0259 \u00e7\u0259kirs\u0259ns\u0259, ona hans\u0131 ehtiramla yana\u015f\u0131rsansa, dilimiz\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin o c\u00fcr olmal\u0131d\u0131r. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai bu m\u0259h\u0259bb\u0259ti g\u00f6r\u00fcn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[12],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1385"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1385"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1385\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}