{"id":13654,"date":"2019-09-16T10:12:53","date_gmt":"2019-09-16T07:12:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=13654"},"modified":"2019-09-16T10:19:55","modified_gmt":"2019-09-16T07:19:55","slug":"su-h%c9%99yatin-ozudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=13654","title":{"rendered":"SU H\u018fYATIN \u00d6Z\u00dcD\u00dcR"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-13657 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/baxxxxxxxxxxx-300x130.jpg\" alt=\"\" width=\"404\" height=\"175\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/baxxxxxxxxxxx-300x130.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/baxxxxxxxxxxx.jpg 341w\" sizes=\"(max-width: 404px) 100vw, 404px\" \/>M\u0259lumdur ki, Yer k\u00fcr\u0259sinin 2\/3 hiss\u0259si sudan ibar\u0259tdir.<br \/>\n\u201cSu h\u0259yat m\u0259nb\u0259yidir\u201d\u2013fikri xeyli \u0259vv\u0259l s\u0259sl\u0259nib. Sonralar is\u0259 insana ayd\u0131n olub ki, su el\u0259 h\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Su olan m\u0259kanda m\u00fctl\u0259q h\u0259yat da var. Su insan b\u0259d\u0259ninin enerji qayna\u011f\u0131d\u0131r. Su b\u0259d\u0259nin b\u00fct\u00fcn h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini enerji il\u0259 t\u0259min edir. Z\u0259h\u0259rli v\u0259 z\u0259r\u0259rli infeksiyalar\u0131n b\u0259d\u0259nd\u0259n xaric olmas\u0131na k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rir. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r su i\u00e7m\u0259k sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn xeyirlidir.<br \/>\nM\u0259lumdur ki, h\u0259yat\u0131n yaranmas\u0131nda, biosferin formala\u015fmas\u0131nda su h\u0259lledici rol oynam\u0131\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 oynamaqdad\u0131r. \u015eirin su problemi d\u00fcnyada aktual sosial-iqtisadi probleml\u0259rd\u0259n biridir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 ist\u0259nil\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyildir. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 i\u00e7m\u0259li su ticar\u0259t m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evrilib. Avropan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259ri olan Almaniya, Niderland, Danimarka \u0130sve\u00e7d\u0259n i\u00e7m\u0259li suyu sat\u0131n al\u0131r. Yaponiyada Norve\u00e7d\u0259n \u015f\u00fc\u015f\u0259 qablarda g\u0259tirilmi\u015f su sat\u0131l\u0131r. S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 Flippind\u0259n, Sinqapur Malayziyadan tankerl\u0259rl\u0259 i\u00e7m\u0259li su al\u0131r.<br \/>\nSu problemi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Odur ki, d\u00fcnya birliyi 2005-ci il mart\u0131n 22-d\u0259 \u00fcmumd\u00fcnya i\u00e7m\u0259li su g\u00fcn\u00fcn\u00fc qeyd etdi v\u0259 2005-2015-ci ill\u0259r BMT t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u0130\u00e7m\u0259li su h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn\u201d devizi alt\u0131nda onillik elan olundu. H\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan insan h\u0259yat\u0131nda suyun misilsiz rol oynad\u0131\u011f\u0131 qeyd edilmi\u015fdir. Dahil\u0259r bildirmi\u015fl\u0259r ki, \u201cSu h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn vacib deyil, o h\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr\u201d.<!--more--><br \/>\nT\u0259bii su ehtiyatlar\u0131 planetimizin b\u00fct\u00fcn qatlar\u0131nda m\u00f6vcuddur. Lakin onun yararl\u0131l\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259si q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f deyildir. BMT-nin resurslar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fczr\u0259 \u00fcmumd\u00fcnya proqram\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259 2010-cu ild\u0259 d\u00fcnya \u015firin su defisiti 225-230 milyard kub-kilometr t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir, 2025-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn bu r\u0259q\u0259m 6-9 d\u0259f\u0259 artaraq 1,3-2 trilyon kubkilometr\u0259 \u00e7ata bil\u0259r. \u00dcmumd\u00fcnya s\u0259hiyy\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131 bunun ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rini g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k bildirir ki, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 80 faiz x\u0259st\u0259likl\u0259r i\u00e7m\u0259li suyun keyfiyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<br \/>\nFizioloji t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn insana h\u0259r g\u00fcn 2,5 litr su t\u0259l\u0259b olunur.<br \/>\nK\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda 69 faiz, s\u0259nayed\u0259 23 faiz, m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 6 faiz istehlak olunur. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi su ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirir.<br \/>\n14-18 mart 2017-ci il tarixl\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cSu n\u0259inki h\u0259yat m\u0259nb\u0259yidir, h\u0259tta h\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr\u201d devizi alt\u0131nda Birinci Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Su H\u0259ft\u0259si ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu t\u0259dbir qlobal miqyasda \u0259sas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flardan say\u0131lan insanlar\u0131n keyfiyy\u0259tli v\u0259 davaml\u0131 olaraq sudan istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si, su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259hdidl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, \u0259traf m\u00fchit v\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 quraql\u0131q kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin \u0259trafl\u0131 v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li m\u00fczakir\u0259si, \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmi\u015fdir. BMT-nin \u201cDavaml\u0131 \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259ri\u20132030\u201d h\u0259-d\u0259fl\u0259rind\u0259n biri olan \u201cT\u0259miz su v\u0259 sanitariya\u201d h\u0259d\u0259fini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n Su H\u0259ft\u0259si pe\u015f\u0259kar diskussiyalar\u0131n, i\u015fg\u00fczar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin t\u0259\u015fkili bax\u0131m\u0131ndan \u0259lveri\u015fli m\u0259kan olmu\u015fdur.<br \/>\nSon ill\u0259r Az\u0259rbaycanda u\u011furlu sosial siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 yerin\u0259 yetirilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bu t\u0259dbirl\u0259r su t\u0259chizat\u0131 v\u0259 kanalizasiya sektorundan da yan ke\u00e7m\u0259mi\u015f, bu istiqam\u0259td\u0259 iri infrastruktur layih\u0259l\u0259ri icra olunmu\u015fdur. D\u00f6vl\u0259tin birba\u015fa qay\u011f\u0131 v\u0259 diqq\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 regionlarda realla\u015fd\u0131r\u0131lan layih\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin keyfiyy\u0259tli i\u00e7m\u0259li su il\u0259 fasil\u0259siz t\u0259minat\u0131n\u0131n v\u0259 kanalizasiya xidm\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<br \/>\nUlu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycanda b\u00f6y\u00fck su t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 infrastrukturu yarad\u0131l\u0131b. \u0130nsanlar\u0131n suya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f h\u0259r bir i\u015f savab \u0259m\u0259l say\u0131l\u0131b. Suyun insanlara xo\u015fb\u0259xtlik, sa\u011flaml\u0131q, s\u0259ad\u0259t g\u0259tirdiyini xat\u0131rladan xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cSu ver\u0259n, bulaq yaradan, \u00e7ay a\u00e7an h\u0259r bir insan h\u0259mi\u015f\u0259 xalq\u0131n, mill\u0259tin, insanlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tini qazan\u0131r\u201d fikirl\u0259ri bu xeyirxah i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olanlar\u0131n \u0259m\u0259yin\u0259 veril\u0259n qiym\u0259tdir. Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u201cSu sa\u011flaml\u0131q dem\u0259kdir. T\u0259miz, i\u00e7m\u0259li su insan\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na veril\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259dir\u201d s\u00f6zl\u0259ri insan amilin\u0259 veril\u0259n \u00f6n\u0259min t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<br \/>\nSon ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n layih\u0259l\u0259r m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sosial rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259dir. Bu layih\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n sosial-iqtisadi nailiyy\u0259tdir.<br \/>\nRespublika \u0259razisind\u0259 140-dan \u00e7ox su anbar\u0131 var. Su anbarlar\u0131 h\u0259m \u00e7ay\u0131n m\u0259cras\u0131nda, h\u0259m d\u0259 ondan k\u0259narda yarad\u0131l\u0131b. H\u0259min su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti f\u0259sillik nizamland\u0131\u011f\u0131ndan suvarma \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. K\u00fcr, Araz v\u0259 T\u0259rt\u0259r \u00e7aylar\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f su anbarlar\u0131 v\u0259 SES-l\u0259r\u2013\u015e\u0259mkir, Ming\u0259\u00e7evir, Yenik\u0259nd, Varvara, Araz v\u0259 S\u0259rs\u0259ng kompleks t\u0259yinatl\u0131 su t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 obyektl\u0259ridir v\u0259 energetika, suvarma, su t\u0259chizat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Su anbarlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 su ehtiyat\u0131 v\u0259 enerjisind\u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fcl\u0259n \u0259sas t\u0259dbirl\u0259rd\u0259ndir.<br \/>\nMing\u0259\u00e7evir, \u015e\u0259mkir\u00e7ay, Yenik\u0259nd, A\u011fstafa\u00e7ay, Varvara, Araz, Ceyranbatan, S\u0259rs\u0259ng, Xanbulan\u00e7ay, Vil\u0259\u015f\u00e7ay su anbarlar\u0131ndan ekoloji v\u0259ziyy\u0259tin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda, \u0259razil\u0259rin suvar\u0131lmas\u0131nda, torpaq sah\u0259l\u0259rinin su t\u0259minat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdur.<br \/>\n1976-c\u0131 ild\u0259 T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 in\u015fa edilmi\u015f S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131n\u0131n \u00fcmumi sututumu 560 milyon kbm-dir. B\u0259ndinin h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 respublikada \u0259n y\u00fcks\u0259k su anbar\u0131d\u0131r(125 m-dir). S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131 haz\u0131rda i\u015f\u011falda olan A\u011fd\u0259r\u0259 rayonunun \u0259razisind\u0259dir. S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131 respublikan\u0131n 6 rayonunun\u2013T\u0259rt\u0259r, A\u011fdam, B\u0259rd\u0259, Goranboy, Yevlax, A\u011fc\u0259b\u0259di rayonlar\u0131n\u0131n 100 min hektara yax\u0131n torpaq sah\u0259l\u0259rini suvarma suyu il\u0259 t\u0259min edirdi. H\u0259tta i\u015f\u011fal zonas\u0131nda S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131ndan ba\u015fqa \u00fcmumi tutumu 80 mln.kbm. olan dig\u0259r su anbarlar\u0131 da qalm\u0131\u015fd\u0131r. Yaln\u0131z S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 100 min hektar sah\u0259d\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bitkil\u0259rin\u0259 suvarma suyunun verilm\u0259m\u0259si respublikan\u0131n bu regionuna \u0259v\u0259zolunmaz z\u0259r\u0259r vurmu\u015fdur. Haz\u0131rda su anbarlar\u0131na v\u0259 qur\u011fular\u0131na texniki xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259za v\u0259ziyy\u0259tind\u0259dir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n su anbar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 qalmas\u0131 onun a\u015fa\u011f\u0131 byefind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n 400 min n\u0259f\u0259r \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<br \/>\nM\u00f6vs\u00fcm\u00fcn quraql\u0131q ke\u00e7m\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar su anbarlar\u0131nda da az su toplan\u0131r. \u018fkin sah\u0259l\u0259rinin artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq \u0259kin suyuna t\u0259labat art\u0131b. \u018fkin sah\u0259l\u0259rinin suvar\u0131lmas\u0131nda m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<br \/>\nS\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar rayonumuzun qona\u011f\u0131 olmu\u015f bir qrup xarici \u00f6lk\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131laraq m\u0259lumatlar verilmi\u015fdir. Lakin, h\u0259l\u0259 d\u0259 laz\u0131mi vaxtlarda m\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131na su verilmir. \u00c7aya su veril\u0259nd\u0259 d\u0259 partlad\u0131c\u0131, z\u0259h\u0259rli v\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rin ax\u0131d\u0131lmas\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 rayonda suvarma suyuna ehtiyac yaran\u0131r. Sakinl\u0259r h\u0259yatyan\u0131 v\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259rini suvarmaqda bir s\u0131ra probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar.<br \/>\nYuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, susuz h\u0259yat m\u00f6vcud deyil. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ham\u0131 ellikl\u0259 suyun q\u0259drini bilm\u0259li, ondan israf\u00e7\u0131l\u0131qla istifad\u0259 olunmas\u0131na yol verm\u0259m\u0259li, su m\u0259nb\u0259l\u0259rinin \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. H\u0259m d\u0259 alternativ su h\u00f6vz\u0259l\u0259ri yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, h\u0259yat\u0131m\u0131zda su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yaranmas\u0131n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259lumdur ki, Yer k\u00fcr\u0259sinin 2\/3 hiss\u0259si sudan ibar\u0259tdir. \u201cSu h\u0259yat m\u0259nb\u0259yidir\u201d\u2013fikri xeyli \u0259vv\u0259l s\u0259sl\u0259nib. Sonralar is\u0259 insana ayd\u0131n olub ki, su el\u0259 h\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Su olan m\u0259kanda m\u00fctl\u0259q h\u0259yat da var. Su insan b\u0259d\u0259ninin enerji qayna\u011f\u0131d\u0131r. Su b\u0259d\u0259nin b\u00fct\u00fcn h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini enerji il\u0259 t\u0259min edir. Z\u0259h\u0259rli v\u0259 z\u0259r\u0259rli infeksiyalar\u0131n b\u0259d\u0259nd\u0259n xaric olmas\u0131na k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rir. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13654"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13654"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13654\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}