{"id":13100,"date":"2019-06-28T10:08:43","date_gmt":"2019-06-28T07:08:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=13100"},"modified":"2019-06-28T10:11:14","modified_gmt":"2019-06-28T07:11:14","slug":"istiqam%c9%99t-%e2%84%9616-ekologiya-v%c9%99-%c9%99traf-muhitin-muhafiz%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=13100","title":{"rendered":"\u0130stiqam\u0259t \u211616.     Ekologiya v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><em><strong>D\u00dcNYANIN TALEY\u0130 EKOLOJ\u0130 TARAZLIQDAN ASILIDIR<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>T\u018fB\u0130\u018fT\u018f Z\u0130YAN VURMAQ OLMAZ<\/strong><\/p>\n<p><em><strong><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-13102 alignright\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Logo-KIVDF-2-300x160.jpg\" alt=\"\" width=\"210\" height=\"112\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Logo-KIVDF-2-300x160.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Logo-KIVDF-2-768x409.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Logo-KIVDF-2.jpg 779w\" sizes=\"(max-width: 210px) 100vw, 210px\" \/>\u201cM\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m, bir d\u0259 deyir\u0259m, kim hans\u0131 bir sa\u011flam a\u011fac\u0131 k\u0259sirs\u0259 hesab edir\u0259m ki, o, m\u0259nim qolumu, barmaqlar\u0131m\u0131 k\u0259sir&#8230; \u0130nsan qurmal\u0131d\u0131r, yaratmal\u0131d\u0131r&#8230; M\u0259n ist\u0259yir\u0259m ki, ham\u0131n\u0131z t\u0259bi\u0259ti qoruyanlar olas\u0131n\u0131z. T\u0259bi\u0259t\u0259 z\u0259r\u0259r vuranlar, t\u0259bi\u0259ti \u00e7irkl\u0259ndir\u0259nl\u0259r, korlayanlar c\u0259miyy\u0259timizin, ham\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidir\u201d. <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnyada ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131 qorumaq, \u0259traf m\u00fchiti m\u00fchafiz\u0259 etm\u0259k Yer k\u00fcr\u0259sini, h\u0259m\u00e7inin burada m\u00f6vcud olan b\u00fct\u00fcn canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z al\u0259mi m\u0259hv olmaqdan xilas etm\u0259k dem\u0259kdir. Haz\u0131rda ba\u015f ver\u0259n qlobal t\u0259bii prosesl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n f\u0259sadlar\u0131 da birba\u015fa, ya da dolay\u0131s\u0131 yolla t\u0259bi\u0259t\u0259 insanlar\u0131n m\u00fcnasib\u0259ti, \u0259traf m\u00fchit\u0259 vurdu\u011fu z\u0259r\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Y\u0259ni \u00e7ox \u015fey \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Sa\u011flam v\u0259 rahat \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rd\u0259n xilas yolu axtar\u0131r\u0131qsa, t\u0259bi\u0259ti qorumal\u0131, \u0259traf m\u00fchiti \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259m\u0259liyik. Onsuz da d\u00fcnyadak\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r, texnoloji prosesl\u0259r ekologiyaya a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r vurmaqdad\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev deyib: <em><strong>\u201c\u0130nsan\u0131n yax\u015f\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 ekoloji v\u0259ziyy\u0259t, sa\u011flaml\u0131q v\u0259 t\u0259bi\u0259tin, \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, ekoloji v\u0259ziyy\u0259t\u0259, uddu\u011fumuz havaya, i\u00e7diyimiz suya b\u00fct\u00fcn bunlara biz \u00e7ox b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259liyik\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>D\u00d6VL\u018fT QAY\u011eISI<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>\u201c\u0130nsan t\u0259bi\u0259td\u0259n \u00f6yr\u0259nir, onun havas\u0131 il\u0259 p\u0259rv\u0259ri\u015f tap\u0131r,\u2008a\u011f\u0131la dolur,\u2008z\u0259nginl\u0259\u015fir,\u2008t\u0259z\u0259l\u0259nir, t\u0259mizl\u0259nir\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/p>\n<p>Son ill\u0259r Az\u0259rbaycanda t\u0259bi\u0259t\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. M\u00fcxt\u0259lif layih\u0259l\u0259r haz\u0131rlan\u0131b, h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bunun n\u0259tic\u0259sidir ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q sah\u0259l\u0259ri xeyli geni\u015fl\u0259nmi\u015f, me\u015f\u0259l\u0259r b\u0259rpa olunmu\u015f, yeni me\u015f\u0259 zolaqlar\u0131 sal\u0131nm\u0131\u015f, \u0259traf m\u00fchitin sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<!--more--><br \/>\nB\u00f6y\u00fck t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas alim H\u0259s\u0259n \u018fliyev deyirdi:<em><strong> \u201cEkologiya yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u00fct\u00fcn elml\u0259ri biri-biri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n n\u0259h\u0259ng v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir \u00e7inar a\u011fac\u0131n\u0131 xat\u0131rladan fundamental, planetar \u0259h\u0259miyy\u0259tli v\u0259 \u00e7ox perspektivli elm\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdir. Ekologiyas\u0131z ba\u015fqa elml\u0259rin inki\u015faf\u0131 qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/strong> <\/em><br \/>\n\u00d6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201c\u0130lham \u018fliyevin u\u011furlu ekoloji siyas\u0259ti\u201d kitab\u0131n\u0131n \u00e7ap olunmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nKitabda Az\u0259rbaycanda ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llin\u0259 y\u00f6n\u0259ldil\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n prioritet elan edildiyi, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 yeni qoruqlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, daha \u0259vv\u0259l yarad\u0131lan qoruqlar\u0131n sah\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, X\u0259z\u0259rin sahilind\u0259 modul tipli sut\u0259mizl\u0259yici qur\u011fular\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259rin apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 qeyd olunub.<br \/>\nD\u00f6vl\u0259t qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n say\u0259sind\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 boyunca yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan 450 mind\u0259n \u00e7ox adam i\u00e7m\u0259li su il\u0259 t\u0259min olunub.<br \/>\nSon zamanlar iqtisadiyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rinin s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 insan f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259traf m\u00fchit\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirinin artmas\u0131 v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istismar\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131n qorunub saxlanmas\u0131, t\u0259bii ehtiyatlardan rasional istifad\u0259, su, torpaq v\u0259 atmosfer havas\u0131n\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259d\u0259n m\u00fchafiz\u0259 edilm\u0259si \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri problem\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan h\u0259l\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259 Ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n davaml\u0131 sosial-iqtisadi inki\u015faf \u00fczr\u0259 Milli proqram q\u0259bul etmi\u015fdir. Minilliyin \u0130nki\u015faf M\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri olan \u0259traf m\u00fchitin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259t plan\u0131na \u0259sas\u0259n davaml\u0131 inki\u015faf prinsipl\u0259ri d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 proqramlar\u0131na daxil edilmi\u015fdir.<br \/>\nMe\u015f\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u0259razil\u0259rin miqyas\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f me\u015f\u0259salma v\u0259 me\u015f\u0259b\u0259rpa t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 me\u015f\u0259 il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u0259razil\u0259rin sah\u0259si haz\u0131rda \u00f6lk\u0259 \u0259razisinin 12 faizini t\u0259\u015fkil edir. Son 17 ild\u0259 152,4 min ha me\u015f\u0259salma v\u0259 me\u015f\u0259b\u0259rpa t\u0259dbirl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015f, 96 milyon 445 min a\u011fac \u0259kilmi\u015fdir.<br \/>\nX\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t \u0259razil\u0259rinin \u00fcmumi sah\u0259si 2003-c\u00fc ild\u0259ki 478 min hektardan 893 min hektara q\u0259d\u0259r art\u0131r\u0131laraq \u00f6lk\u0259 \u0259razisinin 10,3%-n\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ndi Az\u0259rbaycanda 10 milli park, 10 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoru\u011fu v\u0259 24 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<br \/>\nSu h\u00f6vz\u0259l\u0259rind\u0259 bioloji resurslar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 son 17 ild\u0259 7 milyard \u0259d\u0259d\u0259 yax\u0131n bal\u0131q, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, n\u0259r\u0259 cinsli v\u0259 q\u0131z\u0131l bal\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259ri yeti\u015fdiril\u0259r\u0259k su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u018fTRAF M\u00dcH\u0130T\u0130N\u00a0\u00c7\u0130RKL\u018fNM\u018fS\u0130 B\u018f\u015e\u018fR\u0130YY\u018fT\u018f Z\u018fRB\u018fD\u0130R<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>\u201cT\u0259bi\u0259ti sev\u0259n, t\u0259bi\u0259tl\u0259 daima t\u0259masda olan insan he\u00e7 zaman nankor, r\u0259hmsiz, vicdans\u0131z ola bilm\u0259z\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>H\u0259s\u0259n \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si, qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti narahat ed\u0259n \u0259sas probleml\u0259rd\u0259ndir. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00f6zl\u0259rinin yanacaq-enerji balans\u0131na yeni enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rinin c\u0259lb edilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<br \/>\nBMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n 2015-ci ild\u0259 Paris \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f 21-ci T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131nda qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 2020-ci ild\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 qlobal s\u0259viyy\u0259li beyn\u0259lxalq-h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d olan Paris Sazi\u015fi q\u0259bul edilmi\u015fdir.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sirl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li texnologiyalardan istifad\u0259nin art\u0131r\u0131lmas\u0131, istilik elektrik stansiyalar\u0131nda mazutdan istifad\u0259nin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onun \u0259v\u0259zin\u0259 daha t\u0259miz yanacaq olan t\u0259bii qazdan istifad\u0259 edilm\u0259si, me\u015f\u0259 \u0259razil\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, s\u0259mt qazlar\u0131n\u0131n atmosfer\u0259 at\u0131lma h\u0259cminin v\u0259 elektrik enerjisi istehsal\u0131nda s\u0259rf olunan \u015f\u0259rti yanacaq vahidinin ild\u0259n-il\u0259 azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. kimi t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.<br \/>\n\u018ftraf m\u00fchit sah\u0259sind\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulma\u011fa da b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t yetirilir. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu g\u00fcn\u0259 kimi 21 konvensiyaya qo\u015fulmu\u015f, m\u00fcvafiq protokollar imzalam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u201cQLOBAL EKOLOJ\u0130 PROBLEML\u018fR QLOBAL BAXI\u015e T\u018fL\u018fB ED\u0130R\u201d<\/strong><\/p>\n<p><em><strong> \u201cD\u00fcnyada ekoloji probleml\u0259rin do\u011furdu\u011fu narahatl\u0131q h\u0259r birimizi d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir&#8221;.\u00a0<\/strong><\/em>Bunu Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA kampaniyas\u0131n\u0131n t\u0259sis\u00e7isi Leyla \u018fliyeva deyib.<br \/>\nO bildirib ki,\u00a0<em><strong>t\u0259bi\u0259ti daha s\u0259m\u0259r\u0259li, daha g\u00fccl\u00fc m\u00fchafiz\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn innovativ yana\u015fmalara daim ehtiyac duyulur: &#8220;\u0130DEA \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq dialoq qurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. T\u0259bi\u0259t\u0259 ziyan vurmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llin\u0259 ya\u015f\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 yana\u015fman\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011f etm\u0259ni f\u0259alliy\u0259timizin \u0259sas prinsipi hesab edirik&#8230; \u018ftraf m\u00fchitin qorunmas\u0131 planetimizd\u0259 ya\u015fayan m\u00fcxt\u0259lif insanlar\u0131n birl\u0259\u015fdirici, \u00fcmumi h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, ekologiya haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259k haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k dem\u0259kdir.<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>T\u0259bi\u0259ti sevm\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130nsan v\u0259 t\u0259bi\u0259t malik oldu\u011fumuz \u0259n d\u0259y\u0259rli nem\u0259tl\u0259rdir. Son d\u00f6vrd\u0259 g\u0259ncl\u0259rimiz, k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rimiz 4 milyondan \u00e7ox a\u011fac \u0259kibl\u0259r\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u0130K\u0130L\u0130 M\u00dcNAS\u0130B\u018fT<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>\u201cH\u0259r bir insan a\u011fac \u0259km\u0259lidir, bec\u0259rm\u0259lidir, b\u00f6y\u00fctm\u0259lidir. \u018fg\u0259r kims\u0259 sa\u011flam a\u011fac k\u0259sirs\u0259, o, n\u0259inki xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259, \u00f6lk\u0259sin\u0259 x\u0259yan\u0259t edir, o, \u00f6z ail\u0259sin\u0259, \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u0259 x\u0259yan\u0259t edir\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/p>\n<p>1980-1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 respublikam\u0131zda yaranm\u0131\u015f xaotik v\u0259ziyy\u0259t, iqtisadiyyat\u0131n darmada\u011f\u0131n edilm\u0259si, \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q v\u0259 h\u0259rki-h\u0259rkin\u0259lik t\u0259bi\u0259t\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015f, \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 ekologiyaya v\u0259 \u0259traf m\u00fchit\u0259 amans\u0131z m\u00fcnasib\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Me\u015f\u0259l\u0259r do\u011fran\u0131r, ya\u015f\u0131ll\u0131qlar m\u0259hv edilir, \u0259traf m\u00fchit b\u0259rbad hala sal\u0131n\u0131rd\u0131.<br \/>\nO vaxtlar m\u0259n \u201cSalam\u201d q\u0259zetind\u0259 i\u015fl\u0259yirdim v\u0259 \u201cMe\u015f\u0259l\u0259rin dilsiz haray\u0131\u201d adl\u0131 bir yaz\u0131 \u00e7ap el\u0259tdirmi\u015fdim. O yaz\u0131da h\u0259r yerd\u0259, h\u0259m\u00e7inin T\u0259rt\u0259r rayonunda me\u015f\u0259l\u0259rin insafs\u0131zcas\u0131na m\u0259hv edilm\u0259si \u0259sas qay\u0259ni t\u0259\u015fkil edirdi.<br \/>\nBel\u0259 bir epizot da vard\u0131:\u00a0<em><strong>\u201cH\u0259l\u0259 N\u00fc\u015fab\u0259nin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n d\u0259 \u0259vv\u0259l B\u0259rd\u0259 me\u015f\u0259l\u0259ri il\u0259 bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 kimi \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n T\u0259rt\u0259r me\u015f\u0259l\u0259ri indi insanlar\u0131n soyuqlu\u011fundan, bax\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan, \u00fcr\u0259yi da\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan yaz\u0131qla\u015f\u0131b, quruya-quruya seyr\u0259lib, k\u0259sil\u0259-k\u0259sil\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcb. \u0130\u015f o yer\u0259 \u00e7at\u0131b ki, adamlar me\u015f\u0259l\u0259rin torpa\u011f\u0131n\u0131 da acg\u00f6zl\u00fckl\u0259 talan edib, m\u00fcnbitdir dey\u0259, ma\u015f\u0131n-ma\u015f\u0131n da\u015f\u0131yaraq satan sat\u0131r, satmayan da \u00f6z \u015f\u0259xsi h\u0259y\u0259tl\u0259rin\u0259 doldurur. H\u0259l\u0259 odun v\u0259 tikinti material\u0131 kimi istifad\u0259 etm\u0259k, satmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259r il baltalanan y\u00fczl\u0259rl\u0259 cavan-qoca a\u011faclar\u0131, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 m\u0259hv edil\u0259n p\u00f6hr\u0259l\u0259ri, \u015fivl\u0259ri demir\u0259m. Bel\u0259 adamlar t\u0259bi\u0259tin\u2013\u0259slind\u0259 bizim d\u00fc\u015fm\u0259nimiz kimi me\u015f\u0259l\u0259rin \u00f6mr\u00fcn\u0259 q\u0259sd edir, kar qulaqlar\u0131 il\u0259 a\u011faclar\u0131n dilsiz haray\u0131n\u0131 e\u015fitmirl\u0259r. <\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>&#8230;\u201cGoranboy\u2013T\u0259rt\u0259r\u201d v\u0259 \u201cT\u0259rt\u0259r\u2013A\u011fdam\u201d magistral yollar\u0131n\u0131n k\u0259narlar\u0131nda olan a\u011faclar kilometrl\u0259rl\u0259 \u201cya\u015f\u0131l tunel\u201dl\u0259r yarad\u0131rd\u0131lar. Bu \u201cya\u015f\u0131l tunel\u201dl\u0259rin a\u011fac \u201ch\u00f6rg\u00fcl\u0259ri\u201d yava\u015f-yava\u015f s\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Bunun qar\u015f\u0131s\u0131 vaxt\u0131nda al\u0131nmasa, t\u0259bi\u0259tin bel\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 tamarz\u0131 qalaca\u011f\u0131q. Me\u015f\u0259l\u0259rin dilsiz haray\u0131n\u0131 e\u015fitm\u0259k, onlar\u0131 m\u0259hv olmaqdan qorumaq, b\u0259rpa etm\u0259k v\u0259 yenid\u0259n h\u0259yata qaytarmaq ham\u0131m\u0131z\u0131n borcudur. \u00c7\u00fcnki me\u015f\u0259l\u0259r bizim h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 qoruyur\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Sonralar respublikam\u0131z\u0131n h\u0259r yerind\u0259 oldu\u011fu kimi, T\u0259rt\u0259rd\u0259 d\u0259 bel\u0259 ekoloji talan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131, t\u0259bi\u0259td\u0259 b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri ba\u015flad\u0131, yeni me\u015f\u0259 zolaqlar\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar sal\u0131nd\u0131, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 a\u011fac v\u0259 g\u00fcl kollar\u0131 \u0259kildi, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 ciddi m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lmas\u0131na start verildi, yaral\u0131 t\u0259bi\u0259tin sa\u011falmas\u0131 v\u0259 sa\u011flamla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m g\u0259l\u0259n h\u0259r c\u00fcr t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc v\u0259 bunlar haz\u0131rda da davam etdirilir.<br \/>\nT\u0259rt\u0259r rayonunda son 5 ild\u0259 178 min 500 \u0259d\u0259d m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v a\u011fac, 37 min \u0259d\u0259d g\u00fcl kollar\u0131, 3 milyon 950 min h\u0259mi\u015f\u0259ya\u015f\u0131l kol (l\u00fcqustr) \u0259kilmi\u015f v\u0259 bec\u0259rilmi\u015fdir.<br \/>\nT\u0259kc\u0259 2019-cu ilin birinci r\u00fcb\u00fcnd\u0259 9 min \u0259d\u0259d a\u011fac v\u0259 2 min \u0259d\u0259d g\u00fcl kolu \u0259kilmi\u015fdir.<br \/>\nRayon m\u0259rk\u0259zind\u0259 v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015f\u0131lla\u015fd\u0131rma i\u015fl\u0259ri \u0259n\u0259n\u0259vi hal alm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r t\u0259r\u0259f\u2013yol k\u0259narlar\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin \u0259razil\u0259ri ya\u015f\u0131l \u00f6rt\u00fcy\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Burada ekologiyan\u0131n m\u00fchafiz\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259, respublikam\u0131zda oldu\u011fu kimi, h\u0259mi\u015f\u0259 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>J.Borodin yaz\u0131rd\u0131: <em><strong>\u201cT\u0259bi\u0259ti korlamaq \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli cinay\u0259tdir. Onu m\u0259hv etm\u0259k asan, b\u0259rpa etm\u0259k is\u0259 qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/strong> <\/em><br \/>\nV\u0259 yaxud Fyodor Dostoyevski deyirdi: <em><strong>\u201cT\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 i\u015fl\u0259n\u0259n cinay\u0259tin qisas\u0131, insan \u0259dal\u0259tind\u0259n daha \u00e7\u0259tindir\u201d.<\/strong><\/em><br \/>\nBizim t\u0259bi\u0259t\u0259 vurdu\u011fumuz yaralar he\u00e7 vaxt \u0259v\u0259zsiz qalm\u0131r. Bu yaralar t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259\u2013f\u0131rt\u0131nalara, z\u0259lz\u0259l\u0259l\u0259r\u0259, sunamil\u0259r\u0259, yan\u011f\u0131nlara, tornadolara, sell\u0259r\u0259 \u00e7evrilib insan \u00f6vlad\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 qay\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz t\u0259bi\u0259tl\u0259 \u00e7ox ehtiyatl\u0131 v\u0259 n\u0259vazi\u015fl\u0259 davranmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>EKOLOJ\u0130 TERROR<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>\u201cH\u0259r da\u011f\u0131nt\u0131 d\u00fcz\u0259l\u0259 bilir, t\u0259bi\u0259tin da\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 he\u00e7 vaxt&#8230;\u201d <\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Falih R\u0131fk\u0131 ATAY<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf 7 rayonun \u0259razisind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rini v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 m\u0259hv ed\u0259n t\u0259cav\u00fczkar\u0131n vurdu\u011fu ziyan adamda d\u0259h\u015f\u0259t yarad\u0131r. \u0130\u015f\u011fal edilmi\u015f, \u0259razil\u0259rd\u0259 261 min hektar me\u015f\u0259 sah\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, nadir a\u011fac n\u00f6vl\u0259rinin bitdiyi 13 min 197,5 hektar me\u015f\u0259 sah\u0259si, 215 t\u0259bi\u0259t abid\u0259si v\u0259 5 geoloji obyekt m\u0259hv edilib.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik x\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t \u0259razil\u0259rinin 70 min 388,6 hektar\u0131\u2013B\u0259sit\u00e7ay v\u0259 Qarag\u00f6l d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoruqlar\u0131, Arazboyu, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Da\u015falt\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 olan qiym\u0259tli a\u011fac v\u0259 dig\u0259r nadir biom\u00fcxt\u0259liflik n\u00fcmun\u0259l\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 ordunun tapda\u011f\u0131na m\u0259ruz qalaraq m\u0259hv edilir.<br \/>\n\u0130\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259n t\u0259bii su m\u0259nb\u0259l\u0259rimiz d\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Araz v\u0259 K\u00fcr \u00e7aylar\u0131n\u0131n qollar\u0131 olan Ox\u00e7u\u00e7ay v\u0259 A\u011fstafa\u00e7ay\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n a\u011f\u0131r formada \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u00e7aylarda canl\u0131 al\u0259min ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yaran\u0131b.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 ekoloji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik bir \u00e7ox g\u00f6ll\u0259r b\u00f6y\u00fck antropogen t\u0259sir\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 irili-x\u0131rdal\u0131 7 relikt g\u00f6l: K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131n\u0131n yaylaqlar\u0131nda B\u00f6y\u00fck Alag\u00f6l, Ki-\u00e7ik Alag\u00f6l, Zalxag\u00f6l, Qarag\u00f6l, Canl\u0131g\u00f6l, \u0130\u015f\u0131ql\u0131 Qarag\u00f6l v\u0259 A\u011f-d\u0259r\u0259 rayon \u0259razisind\u0259 (T\u0259rt\u0259rin qolu olan Tora\u011fa\u00e7ayda) Qarag\u00f6l kimi \u015firin su m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00e7irkl\u0259ndirilir, da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 unikal bir \u0259razi ekoloji f\u0259lak\u0259t h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.<br \/>\nErm\u0259nil\u0259rin i\u015f\u011fal alt\u0131nda sax-lad\u0131\u011f\u0131 torpaqlarda \u00fcmumi h\u0259cmi 631 milyon kubmetr olan 10 su anbar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 in\u015fa edilmi\u015f, su tutumu 560 milyon kubmetr olan v\u0259 100 min hektardan art\u0131q \u0259kin sah\u0259sinin suvar\u0131lmas\u0131na hesablanm\u0131\u015f S\u0259rs\u0259ng Su Anbar\u0131 bax\u0131ms\u0131zl\u0131qdan s\u0131radan \u00e7\u0131xmaq \u00fczr\u0259dir.<br \/>\nT\u0259mas x\u0259ttind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n A\u011fdam, F\u00fczuli, C\u0259bray\u0131l, T\u0259rt\u0259r v\u0259 Xocav\u0259nd rayonlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259ri erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f \u015f\u0259kild\u0259 od vurularaq yand\u0131r\u0131l\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fct\u0259madi olaraq t\u00f6r\u0259dil\u0259n yan\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 110 min hektardan \u00e7ox m\u00fcnbit torpaqlar m\u0259hv edilib, \u0259traf m\u00fchit\u0259 v\u0259 canl\u0131 t\u0259bi\u0259t\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ziyan vurulub.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razil\u0259rinin Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 itki v\u0259 t\u0259l\u0259fatlar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fczr\u0259 \u0130\u015f\u00e7i Qrupu t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f ilkin qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 biom\u00fcxt\u0259lifliyin, me\u015f\u0259l\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si, torpaqlar\u0131n s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, istifad\u0259d\u0259n m\u0259hrum olunmas\u0131, \u0259traf m\u00fchitin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, su m\u0259nb\u0259l\u0259rinin \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131, eyni zamanda faydal\u0131 qaz\u0131nt\u0131 yataqlar\u0131n\u0131n talan\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 d\u0259ymi\u015f ziyan i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fc \u0259rzind\u0259 244,4 milyard AB\u015e dollar\u0131 h\u0259cmind\u0259dir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bu sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z v\u0259 qeyd etm\u0259diyimiz faktlar erm\u0259ni vandallar\u0131n\u0131n ekologiyaya vurdu\u011fu d\u0259h\u015f\u0259tli ziyan\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir v\u0259 onlar\u0131n t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na deyil, onun t\u0259bi\u0259tin\u0259, flora v\u0259 faunas\u0131na nec\u0259 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik etdiyini isbatlay\u0131r. Bu a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259nin t\u0259sirini t\u0259bi\u0259t uzun ill\u0259r \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 hiss ed\u0259c\u0259k v\u0259 a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n<strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0* * *<\/strong><br \/>\nFikrimi ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u00fcdrik k\u0259lam\u0131 il\u0259 bitirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m:\u00a0<em><strong>\u201cT\u0259bi\u0259tin \u00f6lk\u0259miz\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi z\u0259ngin s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fmaq, bel\u0259 misilsiz x\u0259zin\u0259l\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 qorumaq \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259ndir&#8230;\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Tofiq YUS\u0130F,<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>(Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda K\u00fctl\u0259vi \u0130nformasiya Vasit\u0259l\u0259rinin \u0130nki\u015faf\u0131na D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Fondunun ke\u00e7irdiyi m\u00fcsabiq\u0259y\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00dcNYANIN TALEY\u0130 EKOLOJ\u0130 TARAZLIQDAN ASILIDIR T\u018fB\u0130\u018fT\u018f Z\u0130YAN VURMAQ OLMAZ \u201cM\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m, bir d\u0259 deyir\u0259m, kim hans\u0131 bir sa\u011flam a\u011fac\u0131 k\u0259sirs\u0259 hesab edir\u0259m ki, o, m\u0259nim qolumu, barmaqlar\u0131m\u0131 k\u0259sir&#8230; \u0130nsan qurmal\u0131d\u0131r, yaratmal\u0131d\u0131r&#8230; M\u0259n ist\u0259yir\u0259m ki, ham\u0131n\u0131z t\u0259bi\u0259ti qoruyanlar olas\u0131n\u0131z. T\u0259bi\u0259t\u0259 z\u0259r\u0259r vuranlar, t\u0259bi\u0259ti \u00e7irkl\u0259ndir\u0259nl\u0259r, korlayanlar c\u0259miyy\u0259timizin, ham\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidir\u201d. Heyd\u0259r \u018fL\u0130YEV D\u00fcnyada ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131 qorumaq, \u0259traf [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13100"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13100"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13100\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}