{"id":10701,"date":"2018-10-19T09:51:33","date_gmt":"2018-10-19T06:51:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=10701"},"modified":"2018-10-19T09:51:33","modified_gmt":"2018-10-19T06:51:33","slug":"b%c9%99zi-sozl%c9%99rin-yazilisinda-olan-d%c9%99yisiklikl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=10701","title":{"rendered":"B\u018fZ\u0130 S\u00d6ZL\u018fR\u0130N YAZILI\u015eINDA OLAN D\u018fY\u0130\u015e\u0130KL\u0130KL\u018fR"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-10702 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Az\u0259rbaycan_dilinin_orfoqrafiya_l\u00fc\u011f\u0259ti_6-c\u0131_n\u0259\u015fr-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"146\" height=\"146\" srcset=\"https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Az\u0259rbaycan_dilinin_orfoqrafiya_l\u00fc\u011f\u0259ti_6-c\u0131_n\u0259\u015fr-300x300.jpg 300w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Az\u0259rbaycan_dilinin_orfoqrafiya_l\u00fc\u011f\u0259ti_6-c\u0131_n\u0259\u015fr-150x150.jpg 150w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Az\u0259rbaycan_dilinin_orfoqrafiya_l\u00fc\u011f\u0259ti_6-c\u0131_n\u0259\u015fr-768x768.jpg 768w, https:\/\/yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/Az\u0259rbaycan_dilinin_orfoqrafiya_l\u00fc\u011f\u0259ti_6-c\u0131_n\u0259\u015fr.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 146px) 100vw, 146px\" \/>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili m\u00fck\u0259mm\u0259l, sabit normalara malikdir v\u0259 bu, dilin d\u0259yi\u015fm\u0259zliyind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. H\u0259min normalar m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi t\u0259kam\u00fcl\u00fcn n\u0259tic\u0259sidir. Bu normal dialekt v\u0259 \u015fiv\u0259l\u0259rd\u0259ki, xalq dan\u0131\u015f\u0131q dilind\u0259ki qeyri-m\u00fck\u0259mm\u0259l v\u0259 qeyri-sabit normalardan f\u0259rql\u0259nir. Dilin daxili qurulu\u015funu onun fonetikas\u0131, leksikas\u0131 v\u0259 qrammatikas\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Buna uy\u011fun olaraq \u0259d\u0259bi dilin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 normalar\u0131 meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<br \/>\n1. Fonetik norma.<br \/>\n2. Leksik (leksik-semantik) norma.<br \/>\n3. Qrammatik (morfoloji v\u0259 sintaktik) norma.<br \/>\nOrfoepik v\u0259 orfoqrafik normalar dilimizin fonetik v\u0259 qrammatik normalar\u0131 \u0259sas\u0131nda yaran\u0131r. \u00dcmumxalq dilind\u0259 s\u00f6z m\u00fcxt\u0259lif variantlarda i\u015fl\u0259ns\u0259 d\u0259, \u0259d\u0259bi dild\u0259 ancaq bir variantda t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur v\u0259 yaz\u0131l\u0131r.<!--more--> \u018fd\u0259bi dild\u0259 s\u00f6z\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz qaydas\u0131 orfoepik norma adlan\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin orfoepik normas\u0131 orfoepik l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rd\u0259 \u0259ks olunur. \u018fd\u0259bi dild\u0259 s\u00f6z\u00fcn yaz\u0131l\u0131\u015f qaydas\u0131 orfoqrafik norma adlan\u0131r. Orfoqrafik norma is\u0259 orfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259 \u0259ks olunur.<br \/>\nX\u00fcsusi isiml\u0259rin b\u00f6y\u00fck, \u00fcmumi isiml\u0259rin ki\u00e7ik h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lmas\u0131, m\u00fcr\u0259kk\u0259b s\u00f6zl\u0259rd\u0259ki defis i\u015far\u0259sinin qoyulmas\u0131, dur\u011fu i\u015far\u0259l\u0259rinin istifad\u0259si orfoqrafik norma il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir. H\u0259m orfoepik, h\u0259m d\u0259 orfoqrafik normalar dilin fonetik qurulu\u015fu il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. H\u0259r bir dild\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra s\u00f6zl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc il\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259rql\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir. Bu bax\u0131mdan dilimizd\u0259 el\u0259 s\u00f6zl\u0259r vard\u0131r ki, orfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda f\u0259rql\u0259r yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Yeni yaz\u0131l\u0131\u015f qaydas\u0131na g\u00f6r\u0259 bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259r sanki t\u0259l\u0259ff\u00fcz edildiyi kimi yaz\u0131l\u0131r. Bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259rd\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, apastrof i\u015far\u0259si g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Nitqimizd\u0259 tez-tez i\u015fl\u0259n\u0259si b\u0259zi s\u00f6zl\u0259rin is\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik edilib. M\u0259s\u0259l\u0259n: \u015fe`r-\u015feir, meyl-meyil, otel-hotel, qospital-hospital, antena-anten, sanatoriya-sanatori, profilaktoriya-profilaktori, fe`l-feil, minacat-m\u00fcnacat, super-market-supermarket, valyuta-volyuta, bihiss-bihis, metafora-metafor, n\u0259qar\u0259t-n\u0259q\u0259rat, cavahirat-c\u0259vahirat, ekspress-ekspres, taba\u015fir-t\u0259ba\u015fir, k\u0259rbalay\u0131-k\u0259rb\u0259lay\u0131, kompyuter-komp\u00fcter, \u015feriyy\u0259t-\u015feiriyy\u0259t, c\u0259f\u0259ngiyat-c\u0259f\u0259ngiyyat, d\u00fcz\u00fc-do-c\u00fcdo, genefond-genofond, kamod-komod, k\u0259\u015fm\u0259k\u0259\u015fli-ke\u015fm\u0259ke\u015fli, naqqa\u015f-n\u0259qqa\u015f, kurrikulum-kurikulum, qalxanvari-qalxanvar\u0131, s\u00fcrtg\u00fc-s\u00fcrtk\u00fc, \u0259ksh\u00fccum-\u0259ksh\u00fccum kimi yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259rin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda olan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r 2014-c\u00fc ild\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f \u201cOrfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259ti\u201dnd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Bundan ba\u015fqa dil\u00e7i aliml\u0259rimiz daha bir yenilik etm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Onlar\u0131n fikrinc\u0259 qo\u015fa \u201cy\u201d il\u0259 deyil\u0259n v\u0259 yaz\u0131lan s\u00f6zl\u0259rin bir qismi bir \u201cy\u201d il\u0259 yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n: Z\u00fclfiyy\u0259-Z\u00fclfiy\u0259, S\u0259yyar\u0259-S\u0259yar\u0259, F\u0259xriyy\u0259-F\u0259xriy\u0259 v\u0259 s. Eyni za-manda \u0259sg\u0259r-\u0259sk\u0259r, \u0130sg\u0259nd\u0259r-\u0130sk\u0259nd\u0259r kimi yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, dilimizi \u00f6yr\u0259n\u0259n h\u0259r bir \u015f\u0259xs s\u00f6zl\u0259rin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda olan bu d\u0259yi\u015fikliyi bil\u0259rs\u0259, d\u00fczg\u00fcn yaz\u0131 qaydalar\u0131n\u0131, orfoqrafik norman\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f olar. \u018fg\u0259r s\u00f6z\u00fcn orfoepik (y\u0259ni deyili\u015f qaydas\u0131) ya da orfoqrafik norma (y\u0259ni d\u00fczg\u00fcn yaz\u0131l\u0131\u015f qaydas\u0131) pozularsa, onda fonetik norma pozulmu\u015f say\u0131lar. G\u0259lin, orfoqrafiya qaydalar\u0131na, dilimizd\u0259ki s\u00f6zl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn yaz\u0131l\u0131\u015f qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l ed\u0259k. D\u00fczg\u00fcn, savadl\u0131 yazma\u011f\u0131 h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 bilm\u0259li v\u0259 bacarmal\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 deyil, m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda v\u0259 televiziyada \u00e7al\u0131\u015fanlar da s\u00f6zl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn yaz\u0131l\u0131\u015f qaydas\u0131n\u0131 bilm\u0259li v\u0259 ona \u0259m\u0259l etm\u0259lidirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259 onlar\u0131n da rolu b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. S\u00f6z\u00fc d\u00fczg\u00fcn yazmaq savadl\u0131 olma\u011fa d\u0259lal\u0259tdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Xalid\u0259 QUL\u0130YEVA,<\/strong><br \/>\n<strong>T\u0259rt\u0259r \u015f\u0259h\u0259r R.Nuriyev ad\u0131na 6 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin <\/strong><br \/>\n<strong>dil-\u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili m\u00fck\u0259mm\u0259l, sabit normalara malikdir v\u0259 bu, dilin d\u0259yi\u015fm\u0259zliyind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. H\u0259min normalar m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi t\u0259kam\u00fcl\u00fcn n\u0259tic\u0259sidir. Bu normal dialekt v\u0259 \u015fiv\u0259l\u0259rd\u0259ki, xalq dan\u0131\u015f\u0131q dilind\u0259ki qeyri-m\u00fck\u0259mm\u0259l v\u0259 qeyri-sabit normalardan f\u0259rql\u0259nir. Dilin daxili qurulu\u015funu onun fonetikas\u0131, leksikas\u0131 v\u0259 qrammatikas\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Buna uy\u011fun olaraq \u0259d\u0259bi dilin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 normalar\u0131 meydana \u00e7\u0131x\u0131r. 1. Fonetik norma. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[12],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10701"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10701"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10701\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}