{"id":10125,"date":"2018-08-10T10:16:48","date_gmt":"2018-08-10T07:16:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yeniterter.az\/?p=10125"},"modified":"2018-08-10T10:17:09","modified_gmt":"2018-08-10T07:17:09","slug":"mill%c9%99t-f%c9%99daisi-t%c9%99rt%c9%99rli-behbud-xan-cavansir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yeniterter.az\/?p=10125","title":{"rendered":"M\u0130LL\u018fT F\u018fDA\u0130S\u0130 T\u018fRT\u018fRL\u0130 BEHBUD XAN CAVAN\u015e\u0130R"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-10126 alignleft\" src=\"http:\/\/www.yeniterter.az\/wp-content\/uploads\/26565323.jpg\" alt=\"\" width=\"124\" height=\"176\" \/>Behbud xan Cavan\u015fir\u2013Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, siyas\u0259t\u00e7i, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131nda Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri (1918), Ticar\u0259t v\u0259 S\u0259naye naziri, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f P\u0259nah\u0259li xan\u0131n n\u0259tic\u0259si, Azad xan\u0131n o\u011flu.<br \/>\n<strong>H\u0259yat\u0131<\/strong><br \/>\nBehbud xan Cavan\u015fir 1877-ci ild\u0259 T\u0259rt\u0259r q\u0259zas\u0131n\u0131n Azad Qaraqoyunlu k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. 1890-c\u0131 ild\u0259 alman dili t\u0259may\u00fcll\u00fc Tiflis realn\u0131 m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olub v\u0259 Tiflis ma\u011fazalar\u0131ndan birinin xidm\u0259t\u00e7isinin o\u011flu-Stepan \u015eaumyanla s\u0259kkiz il bir sinifd\u0259 oxuyub.1902-ci ild\u0259 Almaniyaya gedib Frayberq Da\u011fM\u0259d\u0259n Akademiyas\u0131na q\u0259bul olan Behbud xan burada m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil al\u0131b. Akademiyan\u0131 f\u0259rql\u0259nm\u0259 il\u0259 bitir\u0259r\u0259k m\u00fch\u0259ndis ixtisas\u0131na yiy\u0259l\u0259nib. Alman dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l bil\u0259n Behbud xan ingilis dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Londona gedib, bir il burada kurs ke\u00e7dikd\u0259n sonra 1907-ci ild\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131d\u0131b, \u015eibayevin neft s\u0259nayesind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<br \/>\n<strong>Siyasi f\u0259aliyy\u0259ti<\/strong><br \/>\n1907-ci il avqustun 28-d\u0259 Cavan\u015fir uyezdinin r\u0259isinin Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 raportunda deyilir: \u201cXeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda gizli f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u201cDifai\u201d antid\u00f6vl\u0259t komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, Qarab\u0259y Qarab\u0259yov, M\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131nski, \u0130sab\u0259y A\u015furb\u0259yov, Behbud b\u0259y Cavan\u015firski v\u0259 Niftal\u0131 b\u0259y Behbudovdur\u201d. Bu raport \u00e7arizm x\u0259fiyy\u0259sinin adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n ziyal\u0131lar\u0131n vaxta\u015f\u0131r\u0131 Behbud b\u0259yin Qaraba\u011f\u0131n Azad Qaraqoyunlu k\u0259ndind\u0259ki evind\u0259 y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131ndan x\u0259b\u0259rdar oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n1908-ci ild\u0259 Bak\u0131da \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d partiyas\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n x\u0259yan\u0259tkar Stepan \u015eaumyan p\u0259rd\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k Behbud xan\u0131n say\u0259sind\u0259 \u201cXalq Evi\u201dnin m\u00fcdiri t\u0259yin olunur. Dubinski-Muxadzenin \u201c\u015eaumyan\u201d kitab\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilir. Orada bildirilir ki, realn\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 alt\u0131 il birg\u0259 oxuyub, \u00fcr\u0259k sirl\u0259rini bir-birl\u0259rin\u0259 a\u00e7an Az\u0259rbaycanl\u0131 xan\u0131n o\u011flu Behbud Cavan\u015firin erm\u0259ni \u015eaumyan\u0131n h\u0259yat\u0131ndak\u0131 rolu b\u00f6y\u00fck olsa da, Stepanla Behbud \u00e7ox vaxt eyni yolla getm\u0259mi\u015fl\u0259r. Onlar\u0131 bir-birind\u0259n \u00e7ox \u015fey ay\u0131r\u0131rd\u0131\u2013ictimai v\u0259ziyy\u0259t, h\u0259yat ideallar\u0131, siyasi bax\u0131\u015flar.<br \/>\nAlmaniyada m\u0259d\u0259n akademiyas\u0131n\u0131 bitir\u0259nd\u0259n sonra Behbud Cavan\u015fir bacar\u0131ql\u0131 m\u00fch\u0259ndis kimi qay\u0131tm\u0131\u015f, iri neft s\u0259nayesi firmalar\u0131n\u0131n direktoru i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Az\u0259rbaycan mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin h\u00f6kum\u0259tind\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn nazir v\u0259zif\u0259si ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sonra Behbud mill\u0259t\u00e7il\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259ni k\u0259s\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc Sovet hakimiyy\u0259tinin s\u0259r\u0259ncam\u0131na verir.<br \/>\n1918-ci il iyunun 17-d\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u00f6kum\u0259t kabinetind\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri v\u0259zif\u0259sini tutan Behbud xan Cavan\u015fir h\u0259min ilin oktyabr\u0131n 6-da s\u0259naye v\u0259 ticar\u0259t nazirini d\u0259 \u0259v\u0259z edir. Sonralar bu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\n<!--more-->Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259ki sabitliy\u0259 ciddi t\u0259sir ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri M\u00fcsavatda formala\u015faraq partiya daxilind\u0259, parlamentd\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 stabilliyin pozulmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradan sol qanad id\u0131. Parlamentd\u0259 sa\u011flam m\u00fcxalif\u0259t olan Qarab\u0259y Qarab\u0259yovun r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \u201c\u0130ttihad\u201da qo\u015fularaq ziddiyy\u0259ti art\u0131ran sol qanad\u0131n \u0259sas lideri M\u0259h\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131nskiy\u0259 n\u00fcfuz sahibi olan bit\u0259r\u0259fl\u0259r qrupunun r\u0259hb\u0259ri Behbud xan Cavan\u015firin d\u0259 qat\u0131lmas\u0131 ciddi platforma yarad\u0131rd\u0131. Bir vaxtlar \u018fhm\u0259d A\u011fao\u011fluyla birg\u0259 \u201cDifai\u201dni yaratm\u0131\u015f Qarab\u0259y Qarab\u0259yov, M\u0259h\u0259mm\u0259d H\u0259s\u0259n Hac\u0131nski, Behbud xan Cavan\u015firin Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurmaq t\u0259l\u0259bini t\u0259fti\u015f ed\u0259n b\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n onlar\u0131 bu m\u0259qs\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00fcnahland\u0131rmalar\u0131 \u0259sass\u0131zd\u0131r.<br \/>\nXalq Komissarlar\u0131 Sovetinin s\u0259dri N\u0259riman N\u0259rimanovun tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Soveti Xarici Ticar\u0259t T\u0259msil\u00e7isi kimi neftm\u0259d\u0259n avadanl\u0131\u011f\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u00fcdd\u0259t Almaniyada ya\u015fayan Behbud xan Cavan\u015fir 1921-ci ilin yay\u0131nda milliyy\u0259tc\u0259 rus olan h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Tamara xan\u0131m el\u0259c\u0259 d\u0259 qarda\u015flar\u0131 Surxay v\u0259 C\u00fcm\u015f\u00fcdl\u0259 birlikd\u0259 \u0130stanbulda \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun qona\u011f\u0131 olur. \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun q\u0131z\u0131 S\u00fcr\u0259yya xan\u0131m xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cAtam Maltadan qay\u0131td\u0131qdan sonra erm\u0259ni dostlar\u0131ndan bir professor biz\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k atam\u0131n erm\u0259nil\u0259rin qara siyah\u0131s\u0131nda oldu\u011funu, atam\u0131 sev\u0259n dost kimi onu x\u0259b\u0259rdar etm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259zif\u0259 bildiyini v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k laz\u0131m g\u0259ldiyini s\u00f6yl\u0259di&#8230;. Az\u0259rbaycan daxili i\u015fl\u0259r naziri Behbud xan Cavan\u015firin d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin qara siyah\u0131s\u0131nda olmas\u0131 x\u0259b\u0259rini alm\u0131\u015fd\u0131q. O arada Cavan\u015fir xan\u0131m\u0131 v\u0259 iki qarda\u015f\u0131 il\u0259 Paris\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130stanbula g\u0259lmi\u015fdi. \u00d6z\u00fc v\u0259ziyy\u0259t\u0259 tez uy\u011funla\u015fan adam idi v\u0259 bizim \u015eahzad\u0259 ba\u015f\u0131ndak\u0131 evimizd\u0259 be\u015f g\u00fcn gizli ya\u015fad\u0131. Sonra&#8230; \u201cPere Palas\u201d mehmanxanas\u0131na yerl\u0259\u015fdil\u0259r. Ert\u0259si g\u00fcn s\u0259h\u0259r tezd\u0259n anamla Behbud xan\u0131n ax\u015fam \u201cPere Palas\u201d mehmanxanas\u0131na g\u0259l\u0259rk\u0259n bir erm\u0259ni t\u0259r\u0259find\u0259n vuruldu\u011funu e\u015fitdik.\u201d (Vilay\u0259t Quliyev. A\u011folular. B. 1998. s\u0259h 153.)<br \/>\n17 iyul 1921-ci ild\u0259 Behbud xan Cavan\u015firin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Tamara xan\u0131m, qarda\u015flar\u0131 C\u00fcm\u015f\u00fcd v\u0259 Surxayla gec\u0259 saat 23-00-da \u201cT\u0259p\u0259ba\u015f\u0131\u201d Ail\u0259 Kazinosunun \u0130talyan s\u0259firliyin\u0259 baxan qap\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131xaraq otelin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259rk\u0259n arxadan qa\u00e7araq g\u0259l\u0259n, \u015fapkas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259rinin \u00fcst\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r endirmi\u015f c\u0131l\u0131z, k\u0259sik b\u0131\u011fl\u0131, \u0259yri burunlu birisinin \u201cMauzer\u201d markal\u0131 silahdan a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 at\u0259\u015fl\u0259 a\u011f\u0131r yaralanmas\u0131 Murat \u00c7ulcunun \u201cErmeni intrikalar\u0131n\u0131n p\u0259rd\u0259 arkas\u0131. Torlakyan davas\u0131\u201d kitab\u0131nda d\u0259qiq t\u0259svir olunur. \u00dc\u00e7 d\u0259f\u0259 dalbadal a\u00e7\u0131lan at\u0259\u015fd\u0259n sonra yaral\u0131 Behbud xan\u0131n qatilin \u00fcz\u0259rin\u0259 ged\u0259rk\u0259n \u00fcz\u00fc\u00fcst\u0259 yer\u0259 y\u0131x\u0131lmas\u0131, n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcll\u0259nin Tamara xan\u0131mla birg\u0259 qatilin silah tutan \u0259lind\u0259n yap\u0131\u015fm\u0131\u015f iyirmi ya\u015fl\u0131 C\u00fcm\u015f\u00fcd\u00fcn sol yana\u011f\u0131n\u0131 s\u0131y\u0131rmas\u0131, Qalatasaray m\u0259rk\u0259zi karakolunun polis m\u0259muru \u018fli \u0259f\u0259ndinin fit \u00e7alaraq hadis\u0259 yerin\u0259 yeti\u015fib Mi\u015fak Torlakyan\u0131 qandallamas\u0131 v\u0259 n\u0259hay\u0259t x\u0259st\u0259xanaya \u00e7atd\u0131r\u0131lan Behbud xan\u0131n otuz be\u015f d\u0259qiq\u0259d\u0259n sonra he\u00e7 bir tibbi m\u00fcdaxil\u0259 edilm\u0259d\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si, rus inqilab\u0131 v\u0259 h\u0259rcm\u0259rclik ill\u0259rind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 sui-q\u0259sdl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalsa da, \u00f6z h\u0259yat\u0131n\u0131 soyuqqanl\u0131qla qoruma\u011f\u0131 bacaran bir igidin: \u201cC\u0259nablar, p\u0259nc\u0259r\u0259ni a\u00e7\u0131n, hava \u00e7at\u0131\u015fm\u0131r, m\u0259n a\u011f\u0131rla\u015f\u0131ram!\u201d \u2013son k\u0259lm\u0259l\u0259ri kitabda \u0259ksini tap\u0131b.<br \/>\n20 iyul 1921-ci ild\u0259, \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra b\u0259zi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 baxmayaraq Behbud xan\u0131n Be\u015fikda\u015fdak\u0131 Y\u0259hya \u0259f\u0259ndi d\u0259rgah\u0131ndak\u0131 d\u0259fn m\u0259rasimi k\u00fctl\u0259vi n\u00fcmayi\u015f\u0259 \u00e7evrilir. Lakin ingilis h\u0259rbi\u00e7il\u0259rin q\u0259rargah\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi Kroker otelind\u0259 (indiki \u0130stanbul S\u0259naye Odas\u0131n\u0131n binas\u0131) saxlan\u0131lan terror\u00e7u Mi\u015fak Torlakyan\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259si bilavasit\u0259 cinay\u0259t hadis\u0259sini deyil, mill\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni birt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131rmaqla siyasil\u0259\u015fdirdi.<br \/>\nM\u0259hk\u0259m\u0259 prosesind\u0259 az qala mill\u0259t q\u0259hr\u0259man\u0131na \u00e7evril\u0259n Torlakyan\u0131n v\u0259kili Hasruyan\u0131n sual\u0131n\u0131 cavabland\u0131ran Tamara xan\u0131m\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n M\u00fcsavat firq\u0259sind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 qulaq ard\u0131na vuran hakiml\u0259r ingilisl\u0259r \u0259leyhin\u0259 haz\u0131rlanan planlarda \u0259li olduqlar\u0131ndan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259ndikl\u0259ri Behbud xan\u0131n \u018fnv\u0259r pa\u015fa v\u0259 Nuru Pa\u015fa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rini \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kirl\u0259r:<br \/>\nBehbud xan\u0131n qatili Mi\u015fak Torlakyan m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sinin t\u0259l\u0259b\u0259si S\u00fcr\u0259yy\u0259 xan\u0131m A\u011fao\u011flunun \u201cKi\u00e7ik, z\u0259if adam olan qatil tir-tir titr\u0259yirdi. Prokuror onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcm c\u0259zas\u0131 ist\u0259di. T\u0259l\u0259b bizi d\u0259 heyr\u0259tl\u0259ndirdi. Bu g\u0259nc zabitd\u0259n bel\u0259 c\u0259sar\u0259ti g\u00f6zl\u0259mirdik. Lakin h\u0259min prokuror 24 saat\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n uzaqla\u015fma\u011fa m\u0259cbur edildi. Yerin\u0259 g\u0259l\u0259n yeni prokuror is\u0259 m\u00fctt\u0259himin b\u0259ra\u0259tini ist\u0259di. T\u0259bii, qatil\u0259 b\u0259ra\u0259t verildi v\u0259 h\u0259min gec\u0259 buradak\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259kili il\u0259 birlikd\u0259 Amerikaya qa\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u201d fikri bu siyasi \u015founun ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rini t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Behbud xan Cavan\u015fir\u2013Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t xadimi, siyas\u0259t\u00e7i, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131nda Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri (1918), Ticar\u0259t v\u0259 S\u0259naye naziri, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f P\u0259nah\u0259li xan\u0131n n\u0259tic\u0259si, Azad xan\u0131n o\u011flu. H\u0259yat\u0131 Behbud xan Cavan\u015fir 1877-ci ild\u0259 T\u0259rt\u0259r q\u0259zas\u0131n\u0131n Azad Qaraqoyunlu k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. 1890-c\u0131 ild\u0259 alman dili t\u0259may\u00fcll\u00fc Tiflis realn\u0131 m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olub v\u0259 Tiflis ma\u011fazalar\u0131ndan birinin xidm\u0259t\u00e7isinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[20],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10125"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10125"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10125\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yeniterter.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}